pierwotna nadczynność przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc (primary hyperparathyroidism, PHPT) to endokrynologiczne zaburzenie charakteryzujące się autonomiczną, nadmierną sekrecją parathormonu (PTH) przez jedną lub więcej przytarczyc. W około 80-85% przypadków przyczyną jest pojedynczy gruczolak przytarczyc, rzadziej występuje hiperplazja wielogruczołowa (10-15%) lub rak przytarczyc (<1%).

Nadmierna produkcja PTH prowadzi do zwiększonego uwalniania wapnia z kości, zwiększonej reabsorpcji wapnia w nerkach oraz zwiększonej produkcji 1,25-dihydroksywitaminy D, co skutkuje hiperkalcemią. Charakterystyczny profil biochemiczny PHPT obejmuje podwyższone stężenie wapnia w surowicy, podwyższony lub nieprawidłowo „normalny” poziom PTH oraz obniżony poziom fosforanów.

Obraz kliniczny PHPT ewoluował w ostatnich dekadach – obecnie większość przypadków wykrywana jest przypadkowo podczas rutynowych badań laboratoryjnych. Manifestacje kliniczne mogą dotyczyć układu kostnego (osteoporoza, złamania patologiczne), nerkowego (kamica, nefrokalcynoza), przewodu pokarmowego (choroba wrzodowa, zapalenie trzustki), nerwowo-mięśniowego (osłabienie mięśniowe, zaburzenia poznawcze) oraz sercowo-naczyniowego.

Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne (PTH, wapń, fosfor, witamina D, badanie funkcji nerek), obrazowanie (USG, scyntygrafia MIBI, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) oraz densytometrię kości. Leczeniem z wyboru w objawowej PHPT jest zabieg chirurgiczny – paratyroidektomia, która w doświadczonych ośrodkach ma skuteczność >95%. U pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu można zastosować leczenie farmakologiczne (kalcymimetyki, bisfosfoniany).

Powiązane wpisy

  1. 24.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl