właściwości teratogenne

Właściwości teratogenne to zdolność substancji, leków, czynników fizycznych lub biologicznych do wywoływania wad rozwojowych płodu podczas ciąży. Teratogeny działają głównie w okresie organogenezy, czyli między 3. a 8. tygodniem ciąży, kiedy to formują się najważniejsze narządy i układy płodu.

Klasycznymi przykładami substancji o silnych właściwościach teratogennych są: talidomid, który powoduje fokomelię (niedorozwój kończyn), izotretynoina stosowana w leczeniu trądziku, niektóre leki przeciwpadaczkowe jak walproinian sodu, a także alkohol etylowy odpowiedzialny za płodowy zespół alkoholowy (FAS). Do teratogenów biologicznych zalicza się m.in. wirusa różyczki i cytomegalii, zaś do fizycznych – promieniowanie jonizujące.

Mechanizmy teratogennego działania obejmują indukcję stresu oksydacyjnego, zaburzenie apoptozy komórkowej, dysfunkcję naczyń krwionośnych oraz zaburzenia syntezy kwasów nukleinowych i białek. Efekt działania teratogenu zależy od kilku czynników: dawki i czasu ekspozycji, okresu rozwojowego płodu oraz indywidualnej podatności genetycznej matki i płodu.

W praktyce klinicznej ocena ryzyka teratogennego jest niezbędna przy przepisywaniu leków kobietom w wieku rozrodczym. Międzynarodowe systemy klasyfikacji bezpieczeństwa leków w ciąży, takie jak kategorie FDA czy system ACOG, pomagają lekarzom w podejmowaniu decyzji terapeutycznych. Wiele leków wymaga stosowania skutecznej antykoncepcji podczas terapii oraz przez określony czas po jej zakończeniu.

Powiązane wpisy

  1. 19.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl