właściwość cytotoksyczna
Właściwość cytotoksyczna to zdolność substancji, komórek lub czynników do powodowania uszkodzenia lub śmierci komórek. W medycynie termin ten jest często używany w kontekście leków przeciwnowotworowych, które celowo niszczą komórki rakowe, ale również może dotyczyć toksyn, przeciwciał, limfocytów T cytotoksycznych czy innych czynników wywołujących śmierć komórkową.
Mechanizmy działania cytotoksycznego mogą obejmować różne procesy, takie jak indukcja apoptozy (programowanej śmierci komórki), nekrozy, zaburzenie funkcji błony komórkowej, blokowanie podziałów komórkowych czy uszkodzenie DNA. Ocena właściwości cytotoksycznych jest kluczowym elementem w badaniach przedklinicznych nowych leków, szczególnie przeciwnowotworowych.
W praktyce klinicznej leki o właściwościach cytotoksycznych są podstawą chemioterapii nowotworów, jednak ich stosowanie wiąże się z działaniami niepożądanymi, gdyż mogą uszkadzać również zdrowe, szybko dzielące się komórki organizmu, jak komórki szpiku kostnego, nabłonka przewodu pokarmowego czy mieszków włosowych. Nowoczesne podejście terapeutyczne dąży do zwiększenia selektywności działania cytotoksycznego, aby minimalizować uszkodzenia zdrowych tkanek.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Clofarabine Vivanta 1 mg/ml
Produkt leczniczy Clofarabine Vivanta dostępny jest w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 1 mg/ml, gdzie pojedyncza fiolka 20 ml zawiera 20 mg klofarabiny. Substancją pomocniczą jest chlorek sodu oraz woda do wstrzykiwań, przy czym jedna fiolka zawiera 71 mg sodu (3,5 mg/ml, 0,2 mmol), co jest istotne dla pacjentów na diecie niskosodowej. Roztwór po rozcieńczeniu jest klarowny, bezbarwny, o pH 4,5–7,5 i osmolarności 270–310 mOsm/kg. Przed podaniem konieczne jest filtrowanie przez jałowy filtr 0,2 μm, a w przypadku braku takiego filtra stosuje się procedurę z filtrem 5 μm i ostatecznym filtrem 0,22 μm w zestawie do infuzji. Zalecana dawka wynosi 52 mg/m² powierzchni ciała na dobę, a objętość końcowa roztworu po rozcieńczeniu dostosowuje się do powierzchni ciała pacjenta (100–200 ml). W przypadku powierzchni ciała > 0,38 m² konieczne jest użycie od 1 do 7 fiolek.
dieta niskosodowa, filtr strzykawkowy, klofarabina, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, niezgodność farmaceutyczna, powierzchnia ciała, roztwór chlorku sodu, substancja pomocnicza, warunki aseptyczne, właściwość cytotoksyczna, woda do wstrzykiwań - Leksykon substancji czynnych
Cynk glukonian – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Cynk glukonian, będący źródłem jonów Zn²⁺, wykazuje niski potencjał toksyczny w dawkach terapeutycznych, co potwierdzają badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych. Toksyczność obserwowano jedynie przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne ekspozycje możliwe do osiągnięcia u ludzi. W preparatach złożonych takich jak Neosine duo i Neosine plus, stężenia cynku wynoszą odpowiednio 3,125 mg Zn²⁺/5 ml oraz 1,5625 mg Zn²⁺/5 ml, co w połączeniu z korzystnym profilem bezpieczeństwa minimalizuje ryzyko działań niepożądanych związanych z cynkiem. Brak jest danych wskazujących na cytotoksyczność lub genotoksyczność cynku glukonianu w dawkach terapeutycznych, co potwierdza jego bezpieczeństwo stosowania w farmakoterapii.
badanie niekliniczne, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, cynk glukonian, cytotoksyczność, dawka LD50, dawka terapeutyczna, działanie niepożądane, efekt toksyczny, genotoksyczność, inozyna pranobeks, jony cynku, margines bezpieczeństwa, model zwierzęcy, Neosine duo, Neosine Plus, potencjał toksyczny, preparat farmaceutyczny, preparat złożony, profil bezpieczeństwa, profil toksykologiczny, toksyczność ostra, toksyczność podostra, toksyczność przewlekła, właściwość cytotoksyczna, właściwość genotoksyczna - Leksykon leków
Skład i postać leku – Temozolomide Fair-Med 5 mg
Temozolomide FAIR-MED jest dostępny w formie kapsułek twardych o sześciu mocach: 5 mg, 20 mg, 100 mg, 140 mg, 180 mg oraz 250 mg, zawierających temozolomid – lek przeciwnowotworowy z grupy pochodnych imidazotetrazyny. Każda kapsułka zawiera różną ilość laktozy bezwodnej, co jest istotne przy nietolerancji laktozy: od 399,3 mg w kapsułce 5 mg do 154,3 mg w kapsułce 250 mg. Substancje pomocnicze obejmują m.in. laktozę bezwodną, krzemionkę koloidalną bezwodną, karboksymetyloskrobię sodową, kwas winowy i stearynowy. Skład otoczki kapsułek różni się w zależności od dawki, zawierając żelatynę oraz różne barwniki (np. tytanu dwutlenek, żelaza tlenki, indygotynę). Kapsułki mają rozmiar 0 i są kolorystycznie zróżnicowane dla łatwej identyfikacji dawki, z nadrukiem odpowiadającym mocy (np. „5” dla 5 mg, „250” dla 250 mg).
butelka HDPE, kapsułka twarda, karboksymetyloskrobia sodowa, krzemionka koloidalna bezwodna, kwas stearynowy, kwas winowy, laktoza bezwodna, lek przeciwnowotworowy, nietolerancja laktozy, regulator kwasowości, środek pochłaniający wilgoć, środek poślizgowy, środek rozsadzający, substancja pomocnicza, substancja powłokotwórcza, temozolomid, właściwość cytotoksyczna, zawartość kapsułki - Leksykon leków
Skład i postać leku – Bortezomib Zentiva 3,5 mg
Produkt leczniczy Bortezomib Zentiva dostępny jest w formie proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, zawierającego 3,5 mg bortezomibu w każdej fiolce. Substancja czynna występuje jako ester mannitolu i kwasu boronowego, a jedyną substancją pomocniczą jest mannitol (E421), pełniący funkcję stabilizatora. Roztwór przygotowuje się aseptycznie, rozpuszczając proszek w 0,9% roztworze chlorku sodu: do podania dożylnego w 3,5 ml rozpuszczalnika (stężenie 1 mg/ml), a do podania podskórnego w 1,4 ml (stężenie 2,5 mg/ml). Roztwór powinien być przezroczysty, bezbarwny, o pH 4-7, a czas rozpuszczania nie przekracza 2 minut. Ze względu na cytotoksyczność bortezomibu, podczas przygotowania konieczne jest stosowanie środków ochrony osobistej. Produkt jest przeznaczony wyłącznie do jednorazowego użytku, a niewykorzystane resztki należy utylizować zgodnie z przepisami dotyczącymi leków cytotoksycznych.
bortezomib, ester mannitolu, fiolka, guma bromobutylowa, lek cytotoksyczny, mannitol, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności, personel medyczny, podanie dooponowe, podanie dożylne, podanie podskórne, precypitat, roztwór chlorku sodu, stabilność chemiczna, technika aseptyczna, właściwość cytotoksyczna, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podskórne - Leksykon leków
Skład i postać leku – Temozolomide Glenmark 250 mg
Temozolomide Glenmark dostępny jest w formie kapsułek twardych o dawkach 5 mg, 20 mg, 100 mg, 140 mg, 180 mg oraz 250 mg, każda zawierająca odpowiednią ilość temozolomidu. Kapsułki zawierają również substancje pomocnicze, w tym laktozę w ilościach od 61,7 mg (100 mg kapsułka) do 399,3 mg (5 mg kapsułka). Dodatkowe składniki to krzemionka koloidalna bezwodna, karboksymetyloskrobia sodowa (Typ A), kwas winowy i kwas stearynowy. Otoczka kapsułek różni się barwnikami w zależności od dawki, a nadruk wykonany jest tuszem zawierającym m.in. tlenek żelaza czarny (E172). Kapsułki mają rozmiar 0 i są pakowane pojedynczo w saszetki z folii Papier/LDPE/Aluminium/Etylenu i kwasu akrylowego kopolimer, w opakowaniach po 5 lub 20 sztuk.
dwutlenek tytanu, indygotyna, kapsułka twarda, karboksymetyloskrobia sodowa, krzemionka koloidalna bezwodna, kwas stearynowy, kwas winowy, laktoza, makrogol, saszetka, substancja pomocnicza, szelak, temozolomid, Temozolomide Glenmark, tlenek żelaza czarny, tlenek żelaza czerwony, tlenek żelaza żółty, właściwość cytotoksyczna, wodorotlenek amonowy, wodorotlenek potasu - Leksykon leków
Skład i postać leku – Paclitaxelum Accord 6 mg/ml
Paclitaxelum Accord to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający paklitaksel w stężeniu 6 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach od 5 ml (30 mg) do 100 ml (600 mg). Lek zawiera substancje pomocnicze: polioksylenowany olej rycynowy 35 (527 mg/ml), który może wywoływać reakcje nadwrażliwości, oraz etanol bezwodny (391 mg/ml), mogący wpływać na ośrodkowy układ nerwowy. Roztwór do infuzji powinien być rozcieńczony w 0,9% NaCl, 5% glukozie, ich mieszaninie lub 5% glukozie w płynie Ringera do stężenia 0,3–1,2 mg/ml i podawany przez filtr mikroporowy o średnicy porów ≤ 0,22 μm. Stabilność rozcieńczonego roztworu wynosi do 7 dni w 5% glukozie i do 14 dni w 0,9% NaCl w temperaturze 5°C i 25°C, jednak z mikrobiologicznego punktu widzenia zaleca się natychmiastowe podanie lub przechowywanie maksymalnie 24 godziny w 2–8°C po rozcieńczeniu w warunkach jałowych.
błona śluzowa, DEHP, duszność, etanol bezwodny, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, makrogologlicerolu rycynooleinian, ośrodkowy układ nerwowy, paklitaksel, PCW, polichlorek winylu, polioksylenowany olej rycynowy, precypitacja, reakcja nadwrażliwości, środek cytostatyczny, właściwość cytotoksyczna, wlew dożylny, zaczerwienienie skóry - Leksykon leków
Skład i postać leku – Campto 20 mg/ml
CAMPTO to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający irynotekan chlorowodorek trójwodny w stężeniu 20 mg/ml, co odpowiada 17,33 mg irynotekanu na 1 ml koncentratu. Dostępny jest w fiolkach o pojemnościach 2 ml (40 mg, 34,66 mg irynotekanu), 5 ml (100 mg, 86,65 mg irynotekanu) oraz 15 ml (300 mg, 259,95 mg irynotekanu). Substancją pomocniczą jest sorbitol (E 420) w ilościach odpowiednio 90 mg, 225 mg i 675 mg w zależności od pojemności fiolki. Preparat wymaga aseptycznego przygotowania roztworu do infuzji w 250 ml 0,9% roztworu chlorku sodu lub 5% roztworu glukozy, z zachowaniem środków ostrożności typowych dla leków przeciwnowotworowych. Nie należy stosować roztworu z widocznym osadem, a po rozcieńczeniu lek powinien być użyty natychmiast lub przechowywany maksymalnie 12 godzin w temperaturze pokojowej lub 24 godziny w 2–8°C. Fiolki przechowuje się poniżej 25°C, chroniąc przed światłem.
D-sorbitol, fiolka polipropylenowa, guma butylowa, irynotekan chlorowodorek trójwodny, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, kwas mlekowy, lek przeciwnowotworowy, niezgodność farmaceutyczna, roztwór chlorku sodu, roztwór glukozy, sodu wodorotlenek, sorbitol, środek cytotoksyczny, właściwość cytotoksyczna, woda do wstrzykiwań, zasady aseptyki - Leksykon leków
Skład i postać leku – Carboplatin Kabi 10 mg/ml
Carboplatin Kabi to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający karboplatynę w stężeniu 10 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach 5 ml (50 mg), 15 ml (150 mg), 45 ml (450 mg) oraz 60 ml (600 mg). Preparat jest bez konserwantów, zawiera jedynie wodę do wstrzykiwań, a jego pH mieści się w zakresie 5,0-7,0, z osmolalnością 200-300 mOsm/kg. Koncentrat wymaga rozcieńczenia do końcowego stężenia 0,5 mg/ml w 5% roztworze glukozy lub 0,9% roztworze NaCl przed podaniem dożylnym. Po rozcieńczeniu roztwór powinien być klarowny, bezbarwny i wolny od cząstek stałych, a jego stabilność fizykochemiczna wynosi do 96 godzin w 5% glukozie (2-25°C) oraz do 24 godzin w 0,9% NaCl (2-8°C). Należy unikać kontaktu leku z aluminium, które powoduje powstawanie czarnego osadu, dlatego do przygotowania i podania nie wolno używać sprzętu zawierającego elementy aluminiowe.
5% roztwór glukozy, 9% roztwór chlorku sodu, Carboplatin Kabi, chemioterapeutyk, infuzja dożylna, karboplatyna, koncentrat do sporządzania roztworu, lek przeciwnowotworowy, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności leku, osmolalność, preparat cytotoksyczny, rozcieńczanie leku, środek ochrony osobistej, stabilność fizykochemiczna, stabilność roztworu, warunki aseptyczne, warunki przechowywania, właściwość cytotoksyczna, związek platyny - Leksykon leków
Skład i postać leku – Mitomycin Accord 20 mg
Mitomycin Accord jest dostępny w dawkach 10 mg i 20 mg jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, infuzji lub podania dopęcherzowego. Substancją czynną jest mitomycyna, a jedyną substancją pomocniczą mannitol E421. Do rekonstytucji stosuje się roztwór soli fizjologicznej lub 20% roztwór glukozy (10 ml na 10 mg lub 20 ml na 20 mg mitomycyny). Po rekonstytucji stężenie wynosi 1 mg/ml, a po rozcieńczeniu 0,1 mg/ml. pH roztworów dożylnych mieści się w zakresie 3,5-7,5, a osmolalność wynosi około 290 mOsm/kg (sól fizjologiczna) lub 1100 mOsm/kg (glukoza). Do podania dopęcherzowego można użyć roztworu soli fizjologicznej, buforu fosforowego pH 7,4 lub wody do wstrzykiwań, z podobnymi proporcjami i stężeniem 1 mg/ml. pH roztworów dopęcherzowych wynosi 4,5-8,5, a osmolalność od 5 do 290 mOsm/kg w zależności od rozcieńczalnika.
bufor fosforowy, dwuwęglan sodu, fiolka, guma bromobutylowa, mannitol, materiał cytotoksyczny, mitomycyna, niezgodność farmaceutyczna, osmolalność, pęcherz moczowy, pH, podanie dopęcherzowe, podanie dożylne, podawanie leku, proszek do sporządzania roztworu, rekonstytucja, roztwór glukozy, roztwór soli fizjologicznej, uszkodzenie rogówki, właściwość cytotoksyczna, właściwości fizykochemiczne, woda do wstrzykiwań - Leksykon leków
Skład i postać leku – Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml
Etoposid-Ebewe to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 20 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach 2,5 ml (50 mg), 5 ml (100 mg), 10 ml (200 mg) oraz 20 ml (400 mg). Substancją czynną jest etopozyd, a preparat zawiera substancje pomocnicze takie jak alkohol benzylowy (20 mg/ml) i etanol 96,7% (260,60 mg/ml), które należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta. Koncentrat wymaga rozcieńczenia wyłącznie w izotonicznym roztworze chlorku sodu lub glukozy do infuzji, przy czym stężenie etopozydu w roztworze nie powinno przekraczać 0,4 mg/ml, aby zapobiec wytrącaniu osadu. Preparatu nie należy mieszać z innymi lekami, a nierozcieńczony koncentrat może uszkadzać urządzenia z polimerów akrylowych lub ABS. Przechowywanie fiolki powinno odbywać się w temperaturze do 25°C, w oryginalnym opakowaniu chroniącym przed światłem, z okresem ważności 3 lata od daty produkcji.
alkohol benzylowy, etopozyd, koncentrat do sporządzania roztworu, lek przeciwnowotworowy, niezgodność farmaceutyczna, odpad cytotoksyczny, produkt leczniczy, reakcja skórna, rozcieńczenie leku, roztwór chlorku sodu, roztwór do infuzji, roztwór glukozy, stabilność fizyczna i chemiczna, substancja czynna, warunki aseptyczne, właściwość cytotoksyczna, wytrącanie osadu - Leksykon leków
Skład i postać leku – Adriblastina PFS 2 mg/ml
Adriblastina PFS to roztwór do wstrzykiwań zawierający doksorubicynę chlorowodorek w stężeniu 2 mg/ml, dostępny w fiolkach o pojemnościach 5 ml (10 mg), 25 ml (50 mg) oraz 100 ml (200 mg). Preparat ma charakterystyczny czerwony kolor i pH ustalone na poziomie 3,0. Zawiera również sód w ilościach odpowiednio 17,7 mg, 88,5 mg i 354 mg na fiolkę, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem sodu w diecie. Lek należy podawać wyłącznie w formie wstrzyknięć, unikając mieszania z roztworami zasadowymi, heparyną oraz fluorouracylem ze względu na ryzyko hydrolizy doksorubicyny i wytrącania osadów. W przypadku konieczności podania doksorubicyny i fluorouracylu łącznie, zaleca się przepłukanie przewodu do infuzji między podaniami.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Carboplatin Accord 10 mg/ml
Carboplatin Accord to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 10 mg/ml, zawierający karboplatynę w ilości 10 mg/ml. Dostępny jest w fiolkach o pojemnościach 5 ml (50 mg), 15 ml (150 mg), 45 ml (450 mg) oraz 60 ml (600 mg). Substancją pomocniczą jest wyłącznie woda do wstrzykiwań, co zapewnia prosty skład preparatu. Przed podaniem lek należy rozcieńczyć 5% roztworem glukozy lub 0,9% roztworem NaCl do końcowego stężenia nie niższego niż 0,5 mg/ml. Produkt jest przeznaczony do jednorazowego użycia i nie wolno go mieszać z innymi lekami poza wymienionymi rozcieńczalnikami. Należy unikać kontaktu karboplatyny z aluminium, gdyż może to prowadzić do powstania czarnego osadu, który obniża skuteczność przeciwnowotworową.
5% roztwór glukozy, 9% roztwór chlorku sodu, działanie przeciwnowotworowe, fiolka z oranżowego szkła, guma chlorobutylowa, igła z odpowietrznikiem, karboplatyna, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, koncentrat karboplatyny, lek chemioterapeutyczny, niezgodność farmaceutyczna, połączenie Luer Lock, preparat cytotoksyczny, roztwór soli fizjologicznej, stabilność roztworu, warunki aseptyczne, warunki przechowywania, właściwość cytotoksyczna - Leksykon substancji czynnych
Doksorubicyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Doksorubicyna wykazuje szeroki profil toksyczności potwierdzony w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt. Wartości LD50 po pojedynczym dożylnym podaniu wynoszą 12,6 mg/kg u szczurów, 9,4 mg/kg u myszy oraz 6 mg/kg u królików, wskazując na zróżnicowaną wrażliwość gatunkową. Nie stwierdzono zwiększonej toksyczności u starszych szczurów w porównaniu z młodymi po dawkach 2,5 i 5 mg/kg. Doksorubicyna wykazuje silne działanie genotoksyczne i mutagenne, uszkadzając DNA i chromosomy limfocytów ludzkich in vitro. Ponadto, u szczurów zaobserwowano wzrost częstości guzów gruczołu sutkowego, potwierdzając potencjał rakotwórczy. Substancja wywiera toksyczny wpływ na układ rozrodczy – u samców powoduje zanik jąder, zwyrodnienie kanalików nasiennych i hipospermię, a u samic psa opóźnia lub zatrzymuje dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych.
badanie in vitro, badanie in vivo, chemioterapia, ciężka kardiomiopatia, doksorubicyna, działanie teratogenne, guz gruczołu sutkowego, hipospermia, kardiomiopatia, limfocyt ludzki, mutagenność, pęcherzyk jajnikowy, poronienie, potencjał rakotwórczy, profil toksyczności, śmierć zarodka, toksyczność, toksyczność ostra, uszkodzenie chromosomów, uszkodzenie nerek, wada rozwojowa jelit, wada rozwojowa płodu, wartość LD, właściwość cytotoksyczna, właściwość genotoksyczna, właściwość kancerogenna, zaburzenie płodności, zanik jąder, zarośnięcie przełyku