fototerapia
Fototerapia, nazywana również światłolecznictwem, to metoda lecznicza wykorzystująca promieniowanie świetlne o różnych długościach fal w celach terapeutycznych. Jej zastosowanie obejmuje szeroki zakres schorzeń dermatologicznych, psychiatrycznych oraz pediatrycznych.
W dermatologii fototerapia stanowi skuteczną metodę leczenia takich chorób jak łuszczyca, bielactwo, atopowe zapalenie skóry czy liszaj płaski. Wykorzystuje się w niej promieniowanie UVA i UVB (wąskopasmowe UVB 311 nm jest obecnie najczęściej stosowane) lub połączenie promieniowania UVA z psoralenem (PUVA-terapia), które wpływa na procesy immunologiczne i hamuje nadmierną proliferację keratynocytów.
W pediatrii fototerapia jest standardową metodą leczenia hiperbilirubinemii u noworodków (żółtaczki noworodkowej). Światło o długości fali 450-460 nm powoduje fotoisomeryzację bilirubiny do form rozpuszczalnych w wodzie, które mogą być wydalane bez uprzedniej koniugacji w wątrobie.
W psychiatrii fototerapia znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń afektywnych sezonowych (SAD) oraz niektórych zaburzeń rytmu okołodobowego. Ekspozycja na jasne światło (zwykle 10 000 luksów) rano moduluje wydzielanie melatoniny i serotoniny, co przyczynia się do poprawy nastroju.
Podczas stosowania fototerapii należy uwzględnić potencjalne działania niepożądane, takie jak rumień, świąd, suchość skóry, a w przypadku długotrwałego stosowania – zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów skóry. Konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki promieniowania oraz monitorowanie pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wysypka wielopostaciowa na światło (polymorphous light eruption, PLE) to przewlekłe schorzenie dermatologiczne, które może trwać średnio do 30 lat, z około 74% pacjentów doświadczających objawów po 20 latach od ich pojawienia się. Przebieg choroby jest indywidualny, z tendencją do stopniowej poprawy u około 75% chorych, u których objawy łagodnieją lub ustępują całkowicie, choć proces ten jest długotrwały. Czynniki prognostyczne obejmują utrzymywanie się zmian skórnych powyżej tygodnia oraz nasilenie reakcji, które może wahać się od łagodnej wysypki do ciężkiej postaci wpływającej na jakość życia. U kobiet po menopauzie obserwuje się tendencję do samoistnej remisji, co może być związane z obniżeniem poziomu estrogenów. Stres emocjonalny związany z PLE dotyka ponad 40% pacjentów, z większym nasileniem u kobiet.
czynnik prognostyczny, fototerapia, hartowanie skóry, menopauza, nawrót choroby, nowotwór skóry, objawy choroby, polymorphous light eruption, rak skóry, reakcja skórna, remisja samoistna, rokowanie, schorzenie przewlekłe, środek profilaktyczny, środek terapeutyczny, stres emocjonalny, tolerancja na promieniowanie UV, wysypka wielopostaciowa na światło, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Wyprysk krążkowy – Zapobieganie i profilaktyka
Wyprysk krążkowy (nummular eczema) to przewlekła dermatoza charakteryzująca się dobrze odgraniczonymi, okrągłymi zmianami skórnymi, często związana z suchością skóry. Kluczowym elementem profilaktyki jest regularne stosowanie emolientów w ilości 500-2000 g miesięcznie, aplikowanych na całą powierzchnię skóry, najlepiej bezzapachowych i hipoalergicznych, w formie kremów, żeli lub maści, szczególnie po kąpieli. Higiena powinna obejmować kąpiele trwające 5-15 minut w letniej wodzie, stosowanie delikatnych środków myjących bez zapachu oraz natychmiastową aplikację emolientów po osuszeniu skóry. W umiarkowanych i ciężkich przypadkach zaleca się kąpiele z dodatkiem rozcieńczonego wybielacza dwa razy w tygodniu ze względu na działanie antyseptyczne i przeciwgronkowcowe.
alergia kontaktowa, antyseptyk, choroba dermatologiczna, czynnik drażniący, czynnik wyzwalający, dermatolog, emolient, fototerapia, kąpiel z wybielaczem, kortykosteroid miejscowy, kwas omega-3, lek immunosupresyjny, nawilżacz powietrza, probiotyk, remisja, steroid miejscowy, sucha skóra, test płatkowy, wyprysk krążkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Atopowe zapalenie skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, zapalna dermatoza charakteryzująca się suchością, świądem i podrażnieniem skóry, z okresami zaostrzeń i remisji. Występuje u 10-30% dzieci i 2-10% dorosłych globalnie, rozpoczynając się zwykle we wczesnym dzieciństwie. Kompleksowa ocena pielęgniarska powinna obejmować ocenę stanu skóry (kolor, faktura, temperatura, nawilżenie), stopień nasilenia AZS (łagodny, umiarkowany, ciężki), obecność infekcji, czynniki wyzwalające (alergeny, drażniące substancje), poziom świądu i dyskomfortu oraz edukację pacjenta i rodziny. Kluczowe diagnozy pielęgniarskie to zaburzenie integralności skóry, ryzyko infekcji, zaburzenia komfortu i snu związane ze świądem oraz niska samoocena. Celem terapii jest utrzymanie integralności skóry, redukcja stanu zapalnego i świądu, zapobieganie infekcjom oraz edukacja pacjenta w zakresie samodzielnego zarządzania chorobą.
alergeny skórne, atopowe zapalenie skóry, dupilumab, egzema herpeticum, emolient, fototerapia, immunosupresant, infekcja skóry, inhibitor kalcyneuryny, integralność skóry, lek biologiczny, lek przeciwhistaminowy, miejscowy kortykosteroid, mokry opatrunek, niska samoocena, ocena pielęgniarska, pielęgniarka dermatologiczna, problem psychologiczny, przerwanie ciągłości naskórka, remisja choroby, ryzyko infekcji, środek przeciwdrobnoustrojowy, stan skóry, sucha skóra, świąd skóry, terapia systemowa, wirus opryszczki zwykłej, współpraca interdyscyplinarna, wywiad motywacyjny, zaburzenia snu, zapalna choroba skóry, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Pęcherzyca pęcherzowa – Epidemiologia
Pęcherzyca pęcherzowa (BP) to najczęstsza autoimmunologiczna choroba pęcherzowa o podłożu podnaskórkowym, charakteryzująca się rosnącą zapadalnością, szczególnie w populacji osób starszych. Roczna zapadalność w populacji ogólnej wynosi od 2,4 do 23 przypadków na milion, z wyraźnym wzrostem u osób powyżej 80 roku życia (190-312 przypadków na milion) i najwyższą częstością w wieku 90-99 lat (81,9 na 100 000 w Szwecji). Wzrost zapadalności w ostatnich dwóch dekadach (1,9- do 4,3-krotny) przypisuje się starzeniu się populacji, ekspozycji na leki, poprawie diagnostyki klinicznej i laboratoryjnej. W 2020 roku w siedmiu głównych rynkach (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Japonia) zdiagnozowano 124 517 przypadków BP, z prognozowanym wzrostem przy CAGR 0,96% do 2030 roku. Choroba dotyka głównie osoby w wieku 70-80 lat, bez istotnych różnic płciowych, choć niektóre badania wskazują na nieznaczną przewagę kobiet (np. 56% przypadków w USA w 2020 roku). Epidemiologia różni się regionalnie, z wyższą zapadalnością w Europie (2,5-42,8/milion) niż w Azji (2,6-7,5/milion).
choroba autoimmunologiczna pęcherzowa, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, choroba wieńcowa, choroba współistniejąca, chorobowość, ciężki przebieg choroby, cukrzyca, demencja, dysfagia, fototerapia, inhibitor DPP-4, łuszczyca, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, padaczka, pęcherzyca pęcherzowa, przewlekła choroba nerek, reakcja autoimmunologiczna, standaryzowany wskaźnik umieralności, stwardnienie rozsiane, udar mózgu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Retrovir 100 mg
Lek Retrovir (zydowudyna) w dawce 100 mg w kapsułkach twardych jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Szczególne przeciwwskazania hematologiczne obejmują neutropenię z liczbą granulocytów obojętnochłonnych poniżej 0,75 × 10⁹/l oraz niedokrwistość z hemoglobiną poniżej 7,5 g/100 ml (4,65 mmol/l), ze względu na ryzyko pogłębienia tych stanów i zwiększonej podatności na zakażenia oportunistyczne. U noworodków lek jest przeciwwskazany przy hiperbilirubinemii wymagającej leczenia innego niż fototerapia oraz przy aktywności aminotransferaz przekraczającej 5-krotnie górną granicę normy, co wiąże się z ryzykiem nasilenia zaburzeń metabolizmu bilirubiny i hepatotoksyczności.
W przypadku pacjentów z wartościami granicznymi parametrów hematologicznych lub wcześniejszą toksycznością hematologiczną podczas terapii zydowudyną, konieczna jest szczególna ostrożność i rozważenie alternatywnych schematów leczenia. U kobiet w ciąży planujących profilaktykę transmisji wertykalnej HIV zaleca się dokładną ocenę stanu klinicznego oraz monitorowanie parametrów hematologicznych i wątrobowych przed rozpoczęciem terapii. Decyzja o zastosowaniu Retrovir powinna być oparta na kompleksowej ocenie korzyści i ryzyka, a w przypadku przeciwwskazań należy wdrożyć inne, dostosowane do stanu pacjenta, opcje terapeutyczne.
aminotransferaza, anemia, działanie mielosupresyjne, fototerapia, granulocyt obojętnochłonny, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, nadwrażliwość na substancję czynną, neutropenia, parametr hematologiczny, profilaktyka transmisji wertykalnej HIV, reakcja anafilaktyczna, Retrovir, stężenie hemoglobiny, terapia przeciwretrowirusowa, toksyczność hematologiczna, zaburzenie funkcji wątroby, zakażenie oportunistyczne, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Trifaroten – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Trifaroten, aktywny składnik kremu Aklief w dawce 50 µg/g, jest retinoidem stosowanym miejscowo, którego użycie wiąże się z częstymi miejscowymi działaniami niepożądanymi, takimi jak rumień, łuszczenie, suchość oraz pieczenie skóry. Zaleca się wdrożenie strategii minimalizujących te objawy, w tym regularne stosowanie preparatów nawilżających, dostosowanie częstości aplikacji do tolerancji pacjenta oraz ewentualne tymczasowe zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia w przypadku nasilonych reakcji. Krem nie powinien być stosowany na uszkodzoną skórę, aktywne wypryski czy oparzenia słoneczne, a także należy unikać depilacji woskowej na leczonych obszarach. W przypadku reakcji alergicznych, takich jak nasilony świąd, obrzęk czy wysypka, konieczne jest natychmiastowe odstawienie preparatu.
działanie niepożądane, filtr przeciwsłoneczny, fotosensybilizacja, fototerapia, glikol propylenowy, krem Aklief, kwas glikolowy, kwas salicylowy, łuszczenie skóry, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość, oparzenie słoneczne, pieczenie skóry, preparat nawilżający, promieniowanie UV, reakcja alergiczna, reakcja skórna miejscowa, retynoid, rumień, substancja pomocnicza, trifaroten, współczynnik ochrony przeciwsłonecznej, wyprysk - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Zapobieganie i profilaktyka
Wysypka wielopostaciowa na światło (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, dotyczącą 10-20% populacji kaukaskiej, częściej u kobiet i osób o jasnej karnacji. Patogeneza opiera się na reakcji opóźnionej nadwrażliwości na promieniowanie UVA (głównie) i UVB, które modyfikują antygeny skórne, wywołując stan zapalny. Kluczowym elementem leczenia jest profilaktyka, gdyż nie istnieje trwałe wyleczenie. Zalecane jest unikanie ekspozycji na słońce w godzinach 10:00-16:00, stosowanie odzieży ochronnej z UPF 40-50, kapeluszy z szerokim rondem oraz okularów przeciwsłonecznych. Kremy z filtrem SPF 50+ o szerokim spektrum (UVA/UVB) i oznaczeniu 4-5 gwiazdek ochrony UVA należy aplikować 15-30 minut przed ekspozycją i powtarzać co 2 godziny. Fotohartowanie (wąskopasmowe UVB 311 nm, UVA/UVB, PUVA) przeprowadzane wczesną wiosną przez 4-6 tygodni zwiększa tolerancję skóry, jednak efekt jest tymczasowy i wymaga corocznego powtarzania.
astaksantyna, azatiopryna, beta-karoten, cyklosporyna, fotodermatoza, fotohartowanie, fototerapia, hydroksychlorochina, kalcypotriol, kortykosteroid, kwasy omega-3, lek immunomodulujący, likopen, nadwrażliwość opóźniona, niedobór witaminy D, nikotynamid, olej rybi, Polypodium leucotomos, prednizon, promieniowanie ultrafioletowe, psoralen, PUVA, stan zapalny, triamcynolon, UVB wąskopasmowe, witamina B3, współczynnik UPF, wysypka wielopostaciowa na światło - Leksykon chorób i schorzeń
Alergia słoneczna – Leczenie
Alergia słoneczna, zwana również fotowrażliwością, to immunologiczna reakcja na promieniowanie UV, manifestująca się różnorodnymi zmianami skórnymi, w tym polymorficznym osutkiem świetlnym (PMLE) i pokrzywką słoneczną. Leczenie zależy od nasilenia objawów i obejmuje przede wszystkim unikanie ekspozycji na słońce oraz stosowanie środków wspomagających, takich jak chłodne kompresy, nawilżające kremy i odpowiednie nawodnienie. W łagodnych przypadkach wystarcza samo unikanie słońca, natomiast w cięższych wskazana jest farmakoterapia: doustne leki przeciwhistaminowe (loratadyna, feksofenadyna, cetyryzyna, difenhydramina, chlorfeniramina), miejscowe kortykosteroidy (np. hydrokortyzon 1%) oraz doustne kortykosteroidy (prednizon 0,5-1 mg/kg m.c. przez 1-2 tygodnie). Hydroksychlorochina jest skuteczna w PMLE, a w opornych przypadkach pokrzywki słonecznej stosuje się omalizumab, cyklosporynę lub azatioprynę. Fototerapia (UVA, UVB, PUVA) służy do desensytyzacji skóry przed sezonem letnim i może przynieść remisję trwającą kilka miesięcy.
afamelanotyd, alergia słoneczna, azatiopryna, beta-karoten, cyklosporyna, doustny kortykosteroid, dożylna immunoglobulina, fotochemoterapia PUVA, fototerapia, fotowrażliwość, hartowanie skóry, homeopatia, hydroksychlorochina, kortykosteroid, lek przeciwhistaminowy, melanina, miejscowy kortykosteroid, nikotynamid, omalizumab, pokrzywka słoneczna, probiotyk, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało monoklonalne anty-IgE, psoralen, selen, terapia infuzyjna, toczeń, wymiana osocza - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Atazanavir Accord 300 mg
Atazanawir, inhibitor proteazy HIV dostępny w kapsułkach o dawkach 150 mg, 200 mg i 300 mg, jest stosowany u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiących piersią z zachowaniem szczególnej ostrożności. Dane kliniczne z badania AI424-182 obejmują 41 kobiet leczonych atazanawirem z rytonawirem (300/100 mg lub 400/100 mg) w II i III trymestrze ciąży, gdzie odnotowano hiperbilirubinemię stopnia 3. lub 4. u 30% pacjentek przy dawce 300/100 mg oraz 62% przy dawce 400/100 mg. Nie stwierdzono przypadków kwasicy mleczanowej, a profilaktyczne leczenie niemowląt (bez atazanawiru) skutecznie zapobiegało wertykalnej transmisji HIV. U noworodków hiperbilirubinemia stopnia 3. lub 4. wystąpiła odpowiednio u 15% i 20% dzieci matek leczonych dawkami 300/100 mg i 400/100 mg, bez objawów patologicznej żółtaczki czy kernicterus. Fototerapia była konieczna u 6 z 40 niemowląt, trwając maksymalnie 4 dni.
atazanawir, atazanawir z rytonawirem, cykl rujowy, fototerapia, hiperbilirubinemia, hiperbilirubinemia noworodkowa, inhibitor proteazy HIV, kernicterus, kwasica mleczanowa, płodność, przenikanie do mleka kobiecego, rozwój płodu, transmisja wertykalna wirusa, transmisja wirusa HIV, wada rozwojowa, żółtaczka jąder podkorowych mózgu, żółtaczka jąder podstawy mózgu, żółtaczka patologiczna - Leksykon chorób i schorzeń
Depresja u dorosłych – Leczenie
Depresja, dotykająca około 9% dorosłych rocznie, jest zaburzeniem psychicznym o wysokiej skuteczności leczenia, z 70-90% pacjentów reagujących pozytywnie na terapię. W zależności od nasilenia objawów, leczenie obejmuje psychoterapię (m.in. CBT, IPT, terapia behawioralna, MBCT) oraz farmakoterapię. Psychoterapia wykazuje średni efekt terapeutyczny (SMD 0,50-0,73) i jest szczególnie skuteczna w łagodnej i umiarkowanej depresji, często porównywalna z lekami przeciwdepresyjnymi. Leki, takie jak SSRI (np. fluoksetyna, sertralina), SNRI, TCA i inne, wykazują mały do średniego efekt (SMD 0,23-0,48) i wymagają 4-6 tygodni na pełne działanie, z zalecanym czasem stosowania 6-12 miesięcy. Połączenie psychoterapii i farmakoterapii jest preferowane w ciężkiej depresji, zapewniając najszybszą i najtrwalszą poprawę (SMD ok. 0,30-0,33).
aktywacja behawioralna, ciężka depresja, depresja, depresja oporna na leczenie, depresja sezonowa, dieta przeciwzapalna, duża depresja, elektrowstrząsy, esketamina, fototerapia, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, ketamina, łagodna depresja, lek przeciwdepresyjny, medytacja uważności, myśl samobójcza, nawrót choroby, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, psychoterapia, remisja, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, terapia augmentacyjna, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia interpersonalna, terapia kombinowana, terapia oparta na uważności, terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, terapia rozmową, terapia rozwiązywania problemów, terapia światłem, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, umiarkowana depresja, zaburzenie psychiczne, zniekształcenie poznawcze - Leksykon chorób i schorzeń
Żółtaczka noworodkowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Żółtaczka noworodkowa jest powszechnym stanem klinicznym, występującym u 60% noworodków donoszonych i 80% wcześniaków, charakteryzującym się podwyższonym poziomem bilirubiny w surowicy. Fizjologiczna żółtaczka u noworodków karmionych mlekiem modyfikowanym ustępuje zwykle w ciągu 1-2 tygodni, natomiast u dzieci karmionych piersią może utrzymywać się do 2-3 tygodni lub dłużej. Ciężka hiperbilirubinemia definiowana jest jako stężenie bilirubiny całkowitej (TSB) >20 mg/dl (342,1 μmol/l), a poziomy >30 mg/dl (513,1 μmol/l) wiążą się z ryzykiem rozwoju ostrej encefalopatii bilirubinowej (ABE) i kernicterus. Kluczowe czynniki ryzyka to wiek matki >35 lat (OR 8,8), płeć męska (OR 4,3), wcześniactwo (OR 3,9), niezgodność grup krwi ABO (OR 2,6) oraz niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD). Poród przez cesarskie cięcie zmniejsza ryzyko żółtaczki o 76% w porównaniu z porodem drogami natury. Metoda Kramera do oceny wizualnej ma czułość 70,5% i swoistość 86,1%, dlatego powinna być stosowana jako test przesiewowy, a pomiar TSB w pierwszej dobie życia wraz z oceną czynników ryzyka jest niezbędny do identyfikacji noworodków zagrożonych ciężką hiperbilirubinemią.
bilirubina całkowita, cesarskie cięcie, dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, encefalopatia bilirubinowa, fototerapia, hiperbilirubinemia, kernicterus, metoda Kramera, mózgowe porażenie dziecięce, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niezgodność grup krwi ABO, ostra encefalopatia bilirubinowa, powikłanie neurologiczne, przezskórny pomiar bilirubiny, transfuzja wymienna, wcześniak, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, żółtaczka fizjologiczna, żółtaczka noworodkowa - Leksykon chorób i schorzeń
Morphea – Zapobieganie i profilaktyka
Morfea, czyli twardzina ograniczona, to przewlekłe zapalne schorzenie tkanki łącznej charakteryzujące się nadmierną syntezą i odkładaniem kolagenu w skórze oraz narządach wewnętrznych. Wczesne rozpoznanie i ocena aktywności choroby za pomocą zwalidowanych skal klinicznych są kluczowe dla zapobiegania trwałym następstwom funkcjonalnym i kosmetycznym. Szczególnie istotne jest szybkie wdrożenie leczenia systemowego u pacjentów z morfeą linijną głowy, szyi i kończyn oraz uogólnioną, aby uniknąć deformacji, przykurczów i różnicy długości kończyn. Leczenie ukierunkowane jest na fazę aktywną choroby, gdyż faza „wypalenia” nie reaguje na immunosupresję, a ryzyko terapii przewyższa potencjalne korzyści.
aktywność choroby, dermatolog, faza zapalna, fizjoterapia, fototerapia, kalcytriol, kortykosteroidy miejscowe, leczenie systemowe, metotreksat, morfea linijna, morfea uogólniona, mykofenolan mofetylu, nawrót choroby, predyspozycje genetyczne, przykurcze, remisja, steroidy systemowe, synteza kolagenu, takrolimus miejscowy, tkanka włóknista, twardzina ograniczona, układ immunologiczny