Pęcherzyca pęcherzowa
Epidemiologia
Pęcherzyca pęcherzowa (BP) to najczęstsza autoimmunologiczna choroba pęcherzowa o podłożu podnaskórkowym, charakteryzująca się rosnącą zapadalnością, szczególnie w populacji osób starszych. Roczna zapadalność w populacji ogólnej wynosi od 2,4 do 23 przypadków na milion, z wyraźnym wzrostem u osób powyżej 80 roku życia (190-312 przypadków na milion) i najwyższą częstością w wieku 90-99 lat (81,9 na 100 000 w Szwecji). Wzrost zapadalności w ostatnich dwóch dekadach (1,9- do 4,3-krotny) przypisuje się starzeniu się populacji, ekspozycji na leki, poprawie diagnostyki klinicznej i laboratoryjnej. W 2020 roku w siedmiu głównych rynkach (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Japonia) zdiagnozowano 124 517 przypadków BP, z prognozowanym wzrostem przy CAGR 0,96% do 2030 roku. Choroba dotyka głównie osoby w wieku 70-80 lat, bez istotnych różnic płciowych, choć niektóre badania wskazują na nieznaczną przewagę kobiet (np. 56% przypadków w USA w 2020 roku). Epidemiologia różni się regionalnie, z wyższą zapadalnością w Europie (2,5-42,8/milion) niż w Azji (2,6-7,5/milion).
- Epidemiologia pęcherzycowego pemphigoidu
- Występowanie i zapadalność
- Trendy epidemiologiczne
- Rozkład wiekowy i płciowy
- Geograficzne różnice w występowaniu
- Ciężkość choroby i współwystępowanie
- Umieralność związana z pęcherzycowym pemphigoidem
- Czynniki predysponujące i genetyczne
- Nadzór epidemiologiczny nad pęcherzycowym pemphigoidem
Epidemiologia pęcherzycowego pemphigoidu
Pęcherzyca pęcherzowa (bullous pemphigoid, BP) to najczęstsza autoimmunologiczna choroba pęcherzowa skóry i błon śluzowych o podłożu podnaskórkowym. Wiedza na temat epidemiologii tej choroby znacznie się rozwinęła w ostatnich latach, wskazując na rosnącą częstość występowania oraz istotne obciążenie epidemiologiczne, szczególnie wśród osób starszych.12
Występowanie i zapadalność
Roczna zapadalność na pęcherzycę pęcherzową wynosi od 2,4 do 23 przypadków na milion osób w populacji ogólnej. Wartości te znacznie różnią się w zależności od regionu świata oraz metodologii badań.34 W Stanach Zjednoczonych odnotowuje się 6-13 nowych przypadków na milion osób rocznie, podczas gdy w Europie Środkowej liczba ta wynosi 12-13 na milion.3 Badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazały zapadalność na poziomie 4,3 przypadków na 100 000 osobolat (co odpowiada 43 przypadkom na milion rocznie).56
Warto zauważyć, że zapadalność na pęcherzycę pęcherzową znacząco różni się w zależności od regionu:78
- We Francji: 21,7 przypadków na milion mieszkańców w latach 2000-2005, co stanowi ponad 3-krotny wzrost w porównaniu do lat 1986-1992 (6,7 przypadków na milion)
- W Wielkiej Brytanii: wzrost z 10,0 przypadków na milion w 1985 roku do 42,8 przypadków na milion w latach 2001-2004
- W Izraelu: 1,9-krotny wzrost z 7,6 do 14,3 przypadków na milion między okresami 2000-2005 a 2011-2015
- W Hiszpanii: 0,2-3 przypadki na 100 000 mieszkańców rocznie (2-30 na milion)
- W Szwecji: 7,1 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie (71 na milion)
Szacuje się, że częstość występowania (prevalence) pęcherzycy pęcherzowej w Europie wynosi około 1/4000 (250 pacjentów na milion).11 W Niemczech w 2014 roku chorobowość oszacowano na 259 przypadków na milion populacji, co oznacza, że około 21 000 pacjentów żyło z tą chorobą.7 W Anglii w 2017 roku około 50 na 100 000 dorosłych żyło z pęcherzycą pęcherzową, a skupiając się wyłącznie na osobach starszych (powyżej 60 lat), ponad 1 na 1000 osób starszych cierpiało na tę chorobę.12
Trendy epidemiologiczne
Obserwuje się wyraźny trend wzrostowy w zapadalności na pęcherzycę pęcherzową, z 1,9- do 4,3-krotnym wzrostem w ciągu ostatnich dwóch dekad, co wykazano w badaniach z Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec i Izraela.7 Wzrost ten może być przypisany kilku czynnikom:12
- Starzenie się populacji i zwiększona liczba osób z wieloma chorobami współistniejącymi
- Ekspozycja na leki, które mogą potencjalnie wywoływać chorobę
- Poprawa w diagnostyce klinicznej postaci bez pęcherzy
- Zwiększenie dokładności technik laboratoryjnych do wykrywania autoprzeciwciał przeciwko białkom hemidesmosomów
Według analizy przeprowadzonej przez DelveInsight, całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków pęcherzycy pęcherzowej w 2020 roku w siedmiu głównych rynkach (7MM: USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania i Japonia) wynosiła 124 517, z przewidywanym wzrostem do 2030 roku przy CAGR (złożonym rocznym wskaźniku wzrostu) na poziomie 0,96%.1314
Rozkład wiekowy i płciowy
Pęcherzyca pęcherzowa występuje przede wszystkim u osób starszych, głównie w ósmej dekadzie życia, choć zdarzają się również przypadki u młodszych pacjentów, a nawet u dzieci.111 Średni wiek w momencie diagnozy wynosi około 70-80 lat.15 Zapadalność na pęcherzycę pęcherzową rośnie wykładniczo z wiekiem:416
- W populacji ogólnej: 2,4-23 przypadki na milion rocznie
- U osób powyżej 80 roku życia: 190-312 przypadków na milion rocznie
- U osób powyżej 90 lat: 300-krotnie wyższe ryzyko w porównaniu do osób w wieku 60 lat lub młodszych
W Stanach Zjednoczonych w 2020 roku 47% wszystkich przypadków pęcherzycy pęcherzowej stanowiły osoby powyżej 80 roku życia.19 Badanie przeprowadzone w Szwecji wykazało, że największa zapadalność występuje w przedziale wiekowym 90-99 lat (81,9 na 100 000).9
Jeśli chodzi o rozkład płci, większość badań wskazuje na brak znaczącej różnicy między mężczyznami a kobietami, choć niektóre doniesienia sugerują nieznaczną przewagę wśród kobiet.35 W tureckim badaniu retrospektywnym stosunek kobiet do mężczyzn wynosił 1,42.15 Z kolei w Stanach Zjednoczonych w 2020 roku kobiety stanowiły 56%, a mężczyźni 44% wszystkich zdiagnozowanych przypadków.19
Geograficzne różnice w występowaniu
Badania epidemiologiczne wskazują na różnice w występowaniu pęcherzycy pęcherzowej w różnych regionach świata:12
- Europa: 2,5-42,8 przypadków na milion rocznie
- Azja: 2,6-7,5 przypadków na milion rocznie
Wśród krajów europejskich najwyższą liczbę przypadków pęcherzycy pęcherzowej w 2020 roku odnotowano w Wielkiej Brytanii (24 644 przypadki) i Francji (23 843 przypadki), natomiast najniższą w Hiszpanii (10 920 przypadków). Japonia miała najmniej przypadków spośród krajów 7MM, z 8 619 przypadkami.1920
W Stanach Zjednoczonych w 2020 roku zdiagnozowano 25 041 przypadków pęcherzycy pęcherzowej, z przewidywanym wzrostem przy CAGR 1,26% w latach 2018-2030.20 Różnice statystyczne między krajami mogą wynikać z rodzaju przeprowadzonych badań (retrospektywne vs. prospektywne), czasu trwania i zbieranych danych (krajowe bazy danych, przegląd dokumentacji medycznej).1
Ciężkość choroby i współwystępowanie
Pod względem ciężkości choroby, w Stanach Zjednoczonych w 2020 roku odnotowano 13 772 przypadki pęcherzycy pęcherzowej o nasileniu łagodnym do umiarkowanego oraz 11 268 przypadków o ciężkim przebiegu.1920
Pęcherzyca pęcherzowa jest często związana z chorobami współistniejącymi:2122
- Choroby układu krążenia (w tym nadciśnienie tętnicze i choroba wieńcowa): 38-76,3% pacjentów
- Cukrzyca: około 24% pacjentów
- Choroby neurodegeneracyjne: 40,9% pacjentów
- Przewlekła choroba nerek: 0,7% pacjentów
- Osteoporoza: 0,7% pacjentów
Szczególnie istotne jest powiązanie między pęcherzycą pęcherzową a chorobami neurologicznymi. Przegląd systematyczny z metaanalizą obejmujący 14 badań z 23 369 pacjentami z BP i 128 697 osobami z grupy kontrolnej wykazał, że pacjenci z BP są 5 razy bardziej narażeni na rozwój zaburzeń neurologicznych, głównie stwardnienia rozsianego, demencji, choroby Parkinsona, padaczki i udaru mózgu, które zwykle poprzedzają wystąpienie BP o około 5,5 roku.23
Stwardnienie rozsiane ma najsilniejszy związek z BP, zwiększając ryzyko jej rozwoju 5-12 razy. Mechanizm leżący u podstaw tej korelacji może obejmować reakcję autoimmunologiczną na izoformy neuronalne BP180 i/lub BP230, które występują w mózgu ludzkim.2324
Umieralność związana z pęcherzycowym pemphigoidem
Pęcherzyca pęcherzowa wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością w porównaniu z populacją ogólną. Standaryzowany wskaźnik umieralności (SMR) wynosi od 1,9 do 9,6, co oznacza, że pacjenci z BP mają nawet 9,6 razy wyższe ryzyko zgonu niż populacja ogólna w tym samym wieku.25
Badanie przeprowadzone w Finlandii wykazało, że SMR dla immunologicznie potwierdzonej BP wynosił 7,6, a śmiertelność jednoroczna i dwuletnia wynosiła odpowiednio 16,7% i 30,3%.22 W pierwszym roku po diagnozie śmiertelność wynosi od 10,8% do 41%.25
Przegląd systematyczny i metaanaliza obejmujące 25 badań wykazały, że połączony wskaźnik śmiertelności w ciągu pierwszego roku wynosi 23,5%. Najwyższe wskaźniki śmiertelności odnotowano w Europie (26,7%), następnie w Azji (20,5%) i USA (15,1%), co może być związane z większą liczbą chorób współistniejących i starszym wiekiem pacjentów europejskich w porównaniu z pacjentami amerykańskimi i azjatyckimi.23
W badaniu przeprowadzonym w Anglii wykazano, że osoby z pęcherzycą pęcherzową były trzy razy bardziej narażone na zgon w ciągu pierwszych dwóch lat po zdiagnozowaniu, a następnie o 50% bardziej narażone w porównaniu do podobnych osób bez tej choroby.12
Czynniki predysponujące i genetyczne
Badania wskazują na pewne czynniki predysponujące do rozwoju pęcherzycy pęcherzowej:26
- Starszy wiek, szczególnie powyżej 80 lat
- Choroby neurologiczne (udar, demencja, choroba Parkinsona)
- Łuszczyca, zwłaszcza leczona fototerapią
- Stosowanie określonych leków, szczególnie inhibitorów DPP-4
Istnieją również czynniki genetyczne predysponujące do rozwoju pęcherzycy pęcherzowej. U pacjentów rasy białej zidentyfikowano allel HLA-DQB1*0301, natomiast u pacjentów japońskich – allele DRB1*04, DRB1*1101 i DQB1*0302.3 Podobnie u pacjentów z mucous membrane pemphigoid (MMP) wśród białych pacjentów w Stanach Zjednoczonych stwierdzono związek z HLA-DQB1*0301.27
Nadzór epidemiologiczny nad pęcherzycowym pemphigoidem
Ze względu na rosnącą zapadalność i ciężar choroby, coraz większe znaczenie ma nadzór epidemiologiczny nad pęcherzycą pęcherzową.28 Większa świadomość choroby i jej związanej śmiertelności może przyczynić się do poprawy diagnostyki i leczenia pacjentów w przyszłości.
Metody nadzoru i zbierania danych
Nadzór epidemiologiczny nad pęcherzycą pęcherzową opiera się na różnych metodach zbierania danych:2930
- Rejestry narodowe i populacyjne
- Bazy danych szpitalne i ambulatoryjne
- Systemy opieki zdrowotnej i ubezpieczeniowe
- Badania kohortowe retrospektywne i prospektywne
- Rejestry leków i działań niepożądanych
W Nowej Zelandii, w latach 1965-2018, Centrum Monitorowania Działań Niepożądanych (CARM) otrzymało 20 zgłoszeń reakcji pemphigoidowych podejrzewanych o związek z lekami.31 W Wielkiej Brytanii do zbierania danych wykorzystywano bazę danych praktyk lekarzy ogólnych, tzw. Clinical Practice Research Datalink (CPRD), natomiast w Niemczech opierano się na danych z ubezpieczeń zdrowotnych.732
Rejestry kliniczne i badania naukowe
Oprócz zbierania danych epidemiologicznych, prowadzone są także rejestry kliniczne i badania naukowe dotyczące pęcherzycy pęcherzowej:33
- Badania kliniczne: co najmniej 60, w tym 2 aktywne, 22 zakończone i 14 w trakcie rekrutacji
- Eksperckie ośrodki badawcze: 535 czołowych ekspertów medycznych w dziedzinie pęcherzycy pęcherzowej w 38 krajach i 30 stanach USA
Badania te wnoszą cenny wkład w lepsze zrozumienie choroby i opracowanie skuteczniejszych metod leczenia. Ważnym elementem tych badań jest również ocena aktywności choroby, np. przy użyciu wskaźnika aktywności choroby pęcherzycy pęcherzowej (Bullous Pemphigoid Disease Area Index, BPDAI), który posiada oddzielne punktacje dla aktywności skórnej i błon śluzowych.2634
Prognozy i przyszłe trendy
Analiza przyszłych trendów wskazuje na dalszy wzrost częstości występowania pęcherzycy pęcherzowej, co ma związek ze starzeniem się populacji i zwiększoną świadomością choroby wśród lekarzy.3536 Prognozy rynkowe przewidują, że rynek związany z leczeniem pęcherzycy pęcherzowej osiągnie wartość 1379,3 milionów dolarów do 2034 roku, przy CAGR na poziomie 21,15% w latach 2023-2034.37
Oczekuje się, że wzrost przypadków BP będzie wynikał z:36
- Wzrostu populacji osób starszych
- Zwiększenia czynników ryzyka, takich jak choroby neurologiczne
- Stosowania określonych leków
- Poprawy metod diagnostycznych
Ważnym elementem przyszłych badań epidemiologicznych będzie również analiza wpływu czynników środowiskowych i zawodowych na rozwój pęcherzycy pęcherzowej. Badanie przeprowadzone w Chinach wykazało wysoką częstość występowania autoimmunologicznych chorób pęcherzowych wśród pracowników przemysłu wymagającego ochrony zawodowej, co podkreśla pilną potrzebę wzmocnienia środków bezpieczeństwa i zwiększenia świadomości w tych sektorach.38
Globalny nadzór epidemiologiczny nad pęcherzycą pęcherzową jest niezbędny do lepszego zrozumienia ciężaru choroby i opracowania skutecznych strategii leczenia i zapobiegania. Dokładne dane epidemiologiczne stanowią podstawę do dalszych badań nad patogenezą, czynnikami ryzyka i nowymi metodami terapeutycznymi.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.