krztusiec
Krztusiec (koklusz) to ostra choroba zakaźna wywołana przez bakterię Bordetella pertussis, która atakuje drogi oddechowe. Najbardziej charakterystycznym objawem jest napadowy, spazmatyczny kaszel zakończony głośnym wdechem przypominającym „pianie koguta” (whooping sound). Choroba przebiega w trzech fazach: nieżytowej (1-2 tygodnie), napadowej (2-4 tygodnie) i zdrowienia (kilka tygodni do miesięcy).
Diagnostyka krztuśca opiera się na obrazie klinicznym, badaniach laboratoryjnych (podwyższona liczba leukocytów z limfocytozą), posiewach bakteriologicznych, badaniach serologicznych oraz technikach molekularnych (PCR). Leczenie obejmuje antybiotykoterapię makrolidami (azytromycyna, klarytromycyna) lub kotrimoksazolem. Skuteczną metodą zapobiegania krztuścowi są szczepienia ochronne, będące częścią obowiązkowego kalendarza szczepień u dzieci.
Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt, które nie zostały jeszcze zaszczepione lub nie ukończyły pełnego cyklu szczepień. W tej grupie wiekowej choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, drgawki, encefalopatia, a nawet zgon. W ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań na krztusiec również wśród nastolatków i dorosłych, co wiąże się z wygasaniem odporności poszczepiennej i wymaga stosowania dawek przypominających.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Cyneol – Przeciwwskazania stosowania
Cyneol (1,8-cyneol) jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu schorzeń układu oddechowego, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na tę substancję lub inne składniki preparatu, takich jak sorbitol (17 mg w Soledum forte, 11 mg w Soledum junior). Przeciwwskazania obejmują także dzieci poniżej 12 lat dla Soledum forte (200 mg cyneolu) oraz poniżej 2 lat dla Soledum junior (100 mg cyneolu). Ponadto, cyneol jest niewskazany w przebiegu krztuśca i pseudo-krztuśca ze względu na ryzyko nasilenia kaszlu i podrażnienia dróg oddechowych. W przypadku kobiet w ciąży (I trymestr) oraz karmiących piersią stosowanie preparatu Rowatinex, zawierającego cyneol, jest przeciwwskazane z powodu braku danych potwierdzających bezpieczeństwo i potencjalnego ryzyka przenikania substancji do płodu i mleka matki.
cyneol, kapsułki dojelitowe, karmienie piersią, koklusz, krople doustne, krztusiec, nadwrażliwość na substancję czynną, nietolerancja cukrów, podrażnienie dróg oddechowych, pseudo-krztusiec, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, Rowatinex, roztwór olejowy, schorzenia układu oddechowego, Soledum forte, Soledum junior, trymestr ciąży - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Levopront 60 mg/10 ml
Lewodropropizyna, będąca S(-)3-(4-fenylo-piperazyn-1-ylo)-propano-1,2-diol, to lek przeciwkaszlowy o działaniu obwodowym, hamujący aktywność włókien C w oskrzelach i tchawicy, co prowadzi do zmniejszenia uwalniania neuropeptydów odpowiedzialnych za przewodzenie bodźców czuciowych. W modelach zwierzęcych wykazano, że jej skuteczność przeciwkaszlowa jest porównywalna lub wyższa niż dropropizyny i kloperastyny, a w testach stymulacji obwodowej jej działanie mieści się w zakresie 0,5-2 w stosunku do kodeiny. Lewodropropizyna wykazuje również działanie rozkurczające mięśniówkę gładką oskrzeli, hamując skurcze wywołane histaminą, serotoniną i bradykininą, przy braku działania antycholinergicznego. Dawka efektywna (ED50) dla działania rozkurczającego jest zbliżona do dawki przeciwkaszlowej. U zdrowych ochotników pojedyncza dawka 60 mg leku redukuje natężenie kaszlu indukowanego kwasem cytrynowym na co najmniej 6 godzin, bez wpływu na EEG, funkcje psychomotoryczne oraz parametry sercowo-naczyniowe przy dawkach do 240 mg.
bradykinina, depresja oddechowa, drażnienie substancjami chemicznymi, działanie antycholinergiczne, działanie miejscowo znieczulające, działanie opioidopodobne, funkcje psychomotoryczne, hamowanie kaszlu, hiperkapnia, histamina, kaszel o różnej etiologii, kaszel wywołany bodźcami centralnymi, krztusiec, krzywa EEG, lek przeciwkaszlowy, mechanizm działania przeciwkaszlowego, mięśniówka gładka oskrzeli, nerw błędny, neuropeptydy, oczyszczanie śluzowo-rzęskowe, przewlekła niewydolność oddechowa, rak płuca, receptor opioidowy, serotonina, skurcz oskrzeli, stymulacja obwodowa, stymulacja tchawicy, włókna C, zaburzenia sercowo-naczyniowe, zakażenie dróg oddechowych, zespół abstynencyjny - Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Krztusiec, wywołany przez Bordetella pertussis, charakteryzuje się zmiennym przebiegiem klinicznym i rokowaniem, zależnym od wieku pacjenta oraz obecności chorób współistniejących. Niemowlęta poniżej 6 miesiąca życia, zwłaszcza te poniżej 3 miesiąca, stanowią grupę najwyższego ryzyka powikłań i zgonów, z śmiertelnością sięgającą 1-3% u najmłodszych oraz hospitalizacją w 69% przypadków u niemowląt do 6 miesiąca życia. Wskaźnik zgonów niemowląt z powodu krztuśca wynosi około 2%, co stanowi 96% wszystkich zgonów związanych z tą chorobą. U dzieci powyżej 3 miesiąca życia rokowanie jest znacznie lepsze, choć ciężkie przypadki mogą wymagać hospitalizacji. Wtórne powikłania, takie jak zapalenie płuc (około 13% niemowląt), drgawki i encefalopatia, są istotnym zagrożeniem, a leukocytoza z WBC powyżej 55 000–100 000 stanowi niezależny czynnik ryzyka śmiertelnego przebiegu. Wcześniaki oraz pacjenci z chorobami serca, płuc czy neurologicznymi są szczególnie narażeni na ciężki przebieg i powikłania.
Bordetella pertussis, choroba nerwowo-mięśniowa, choroba neurologiczna, choroba płuc, choroba serca, choroba współistniejąca, czkawka, czynnik ryzyka, drgawki, encefalopatia, hospitalizacja, kontrola zakażeń, krztusiec, leukocytoza, liczba białych krwinek, model diagnostyczny, model predykcyjny, model prognostyczny, nieprawidłowa funkcja wątroby, odporność, patogen, powikłanie, sinica, śmiertelność, zakażenie wtórne, zapalenie płuc - Leksykon substancji czynnych
Toksoid krztuścowy – Przedawkowanie
Toksoid krztuścowy, będący inaktywowaną formą toksyny Bordetella pertussis, jest stosowany w szczepionkach przeciw krztuścowi w dawkach od 2,5 do 25 µg na dawkę, zależnie od preparatu i grupy wiekowej. Analiza danych klinicznych oraz charakterystyk produktów leczniczych wskazuje, że przypadki przedawkowania toksoidu krztuścowego, zgłaszane m.in. dla szczepionek Boostrix, Boostrix Polio oraz Infanrix-IPV, nie powodują specyficznych działań niepożądanych różniących się od tych obserwowanych po standardowej dawce. Typowe reakcje poszczepienne, takie jak miejscowe zaczerwienienie, ból, obrzęk oraz objawy ogólnoustrojowe (gorączka, złe samopoczucie), mogą ulec nasileniu, jednak nie stwierdzono nowych, nieoczekiwanych efektów toksycznych. Szczepionki takie jak Adacel, Adacel Polio, Tetraxim oraz Tdap (dostępna w opakowaniach jednodawkowych) wykazują minimalne ryzyko przedawkowania, co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania.
Bordetella pertussis, działanie niepożądane, gorączka, krztusiec, monitorowanie działań niepożądanych, nadzór porejestracyjny, preparat szczepionkowy, profilaktyka krztuśca, reakcja immunologiczna, reakcja miejscowa, reakcja ogólnoustrojowa, reakcja poszczepienna, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, szczepionka Adacel, szczepionka Boostrix, toksoid krztuścowy, toksyna krztuścowa, układ immunologiczny - Leksykon substancji czynnych
Lewodropropizyna – Właściwości farmakodynamiczne
Lewodropropizyna (S(-)3-(4-fenylo-piperazyn-1-ylo)-propano-1,2-diol) jest lekiem przeciwkaszlowym o obwodowym mechanizmie działania, hamującym aktywację włókien C w oskrzelach i tchawicy, co prowadzi do zmniejszenia odruchu kaszlu. Substancja ta wykazuje także działanie bronchodylatacyjne, hamując skurcz oskrzeli indukowany histaminą, serotoniną i bradykininą, bez wpływu na skurcz wywołany acetylocholiną, co potwierdza brak działania antycholinergicznego. W modelach zwierzęcych dawka efektywna (ED50) dla działania przeciwkaszlowego i bronchodylatacyjnego jest porównywalna. W porównaniu z kodeiną, lewodropropizyna wykazuje podobną skuteczność w kaszlu wywołanym bodźcami obwodowymi (stosunek siły działania 0,5-2), natomiast jej aktywność w kaszlu centralnym jest około 10-krotnie niższa. Po podaniu doustnym działanie lewodropropizyny jest dwukrotnie słabsze niż kodeiny, natomiast w formie aerozolu jest równe lub wyższe. Substancja nie wykazuje działania depresyjnego na ośrodek oddechowy, nie wpływa na funkcje psychomotoryczne ani na kształt krzywej EEG, co stanowi istotną przewagę nad lekami o działaniu ośrodkowym.
acetylocholina, aktywność bronchodylatacyjna, bradykinina, depresja oddechowa, dropropizyna, działanie antycholinergiczne, działanie obwodowe, działanie przeciwkaszlowe, EEG, funkcje psychomotoryczne, hiperkapnia, histamina, kaszel indukowany, kloperastyna, kodeina, krztusiec, lewodropropizyna, nalokson, nerw błędny, neuropeptydy, oczyszczanie śluzowo-rzęskowe, oksotremoryna, ośrodkowy układ nerwowy, pentametylenotetrazolem, przewlekła niewydolność oddechowa, rak płuca, receptory opioidowe, skurcz oskrzeli, stymulacja elektryczna, włókna C, zespół abstynencyjny - Leksykon substancji czynnych
Polisacharyd haemophilus influenzae typ b – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Polisacharyd Haemophilus influenzae typ b, będący składnikiem aktywnym szczepionki PENTAXIM, występuje w dawce 10 mikrogramów na jedną dawkę i jest skoniugowany z toksoidem tężcowym. Szczepionka ta jest skojarzona i przeznaczona do immunizacji przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (bezkomórkowa, złożona), poliomyelitis (inaktywowana) oraz Haemophilus influenzae typ b (skoniugowana, adsorbowana). Oprócz polisacharydu Hib, PENTAXIM zawiera również toksoid błoniczy (≥20 j.m.), toksoid tężcowy (≥40 j.m.), antygeny Bordetella pertussis (toksoid 25 µg, hemaglutynina włókienkowa 25 µg) oraz inaktywowane wirusy poliomyelitis typów 1, 2 i 3 (odpowiednio 29, 7 i 26 jednostek antygenu D). Produkt dostępny jest w formie proszku i zawiesiny do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań, co umożliwia podanie w ampułko-strzykawce.
antygen Bordetella pertussis, antygen D, błonica, charakterystyka produktu leczniczego, haemophilus typ b, hemaglutynina włókienkowa, inaktywowany wirus poliomyelitis, krztusiec, poliomyelitis, polisacharyd Haemophilus influenzae typ b, populacja pediatryczna, szczepionka Pentaxim, szczepionka skojarzona, tężec, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon chorób i schorzeń
Katar – Epidemiologia
Katar (catarrh) to zapalenie błon śluzowych górnych dróg oddechowych z nadmierną produkcją śluzu, objawiające się rhinorrhoeą, kichaniem i kaszlem, zwykle bez gorączki. W przebiegu krztuśca (pertussis), choroby zakaźnej o okresie inkubacji 7-10 dni (zakres 5-21 dni), faza katarowa trwa 1-2 tygodnie i obejmuje przekrwienie spojówek, wodnisty wyciek z nosa oraz kaszel o charakterze krótkim, urywanym, występującym równomiernie w dzień i w nocy, przy rzadkim występowaniu gorączki. Krztusiec podlega obowiązkowi zgłaszania, a nadzór epidemiologiczny, w tym wzmocniony nadzór prowadzony przez CDC w wybranych stanach USA, jest kluczowy dla monitorowania trendów i kontroli choroby. W regionie Ameryki PAHO apeluje o wzmocnienie nadzoru, diagnostyki laboratoryjnej oraz programów szczepień, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się krztuśca i poprawić reakcję na wybuchy choroby.
badanie serologiczne, choroba autoimmunologiczna, choroba układu oddechowego, diagnostyka molekularna, faza napadowa, górne drogi oddechowe, herpeswirus, katar, kichanie, krztusiec, nadwrażliwość na kaszel, nadzór epidemiologiczny, nadzór syndromiczny, okres inkubacji, patogeneza, przeciwciało, przekrwienie spojówek, przewlekły kaszel, wodnisty wyciek z nosa, wyciek z nosa, zapalenie błon śluzowych - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Infanrix-IPV
Szczepionka Infanrix-IPV, zawierająca komponenty przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz poliomyelitis, wymaga szczegółowej kwalifikacji pacjenta przed podaniem. Należy przeprowadzić dokładny wywiad lekarski, zwracając uwagę na wcześniejsze reakcje poszczepienne, jednak obecność w wywiadzie rodzinnym drgawek czy zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS) nie stanowi przeciwwskazania. Szczepienie powinno odbywać się w warunkach umożliwiających natychmiastowe leczenie reakcji anafilaktycznej. Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu kolejnych dawek u pacjentów, u których po wcześniejszym szczepieniu wystąpiły: gorączka ≥ 40,0ºC w ciągu 48 godzin, epizod hipotensyjno-hiporeaktywny, długotrwały płacz ≥ 3 godzin lub drgawki w ciągu 3 dni. W przypadku ciężkich zaburzeń neurologicznych lub trombocytopenii decyzja o szczepieniu powinna być indywidualnie rozważona, a u pacjentów z immunosupresją zaleca się odroczenie szczepienia do zakończenia terapii.
błonica, drgawka, drgawki toniczno-kloniczne, fenyloketonuria, HIV, immunizacja, iniekcja domięśniowa, krztusiec, kwas para-aminobenzoesowy, lek immunosupresyjny, niedobór odporności, parestezja, poliomyelitis, reakcja anafilaktyczna, reakcja psychogenna, skurcz oskrzeli, tężec, trombocytopenia, zaburzenia krzepnięcia, zaburzenie neurologiczne, zespół hipotensyjno-hiporeaktywny, zespół nagłej śmierci niemowląt - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Boostrix Polio 0,5 ml (1 dawka)
Boostrix Polio to skojarzona szczepionka bakteryjno-wirusowa (kod ATC J07CA02) zawierająca toksoidy błoniczy i tężcowy, antygeny Bordetella pertussis (toksoid krztuścowy, hemaglutynina włókienkowa, pertaktyna) oraz inaktywowane wirusy polio typów 1, 2 i 3, adsorbowane na wodorotlenku i fosforanie glinu. Badania kliniczne wykazały wysoką immunogenność szczepionki u dzieci (3-8 lat, N=1195) oraz młodzieży i dorosłych (≥10 lat, N=923), z seroprotekcją przeciw błonicy (≥0,1 IU/ml: 82,2–100%), tężcowi (≥0,1 IU/ml: 99,6–100%) i poliomyelitis (≥8 ED50: 98,8–100% dla typów 1-3). Odpowiedź na antygeny krztuścowe po dawce przypominającej wynosiła 79,8–98,8%. Utrzymanie ochrony obserwowano do 5 lat u dzieci i 10 lat u młodzieży/dorosłych, z wysokimi odsetkami seroprotekcji (np. 89,4% przeciw błonicy u dzieci po 5 latach, 81,0% u dorosłych po 10 latach). Dawka przypominająca po 5-10 latach indukowała silną odpowiedź immunologiczną (>96% seropozytywności). Szczepionka wykazuje także skuteczność u osób wcześniej nieszczepionych lub o nieznanej historii szczepień oraz u pacjentów z obturacyjnymi chorobami dróg oddechowych.
astma, Bordetella pertussis, fosforan glinu, Haemophilus influenzae, hemaglutynina włókienkowa, inaktywowany wirus polio, krew pępowinowa, krztusiec, obturacyjna choroba dróg oddechowych, pertaktyna, pneumokok, poliomyelitis, przewlekła obturacyjna choroba płuc, szczepionka acelularna, szczepionka skoniugowana, tężec, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wodorotlenek glinu - Leksykon substancji czynnych
Polisacharyd haemophilus influenzae typ b – Wskazania do stosowania
Polisacharyd Haemophilus influenzae typu b (Hib) skoniugowany z toksoidem tężcowym jest kluczowym składnikiem szczepionki PENTAXIM, występującym w dawce 10 mikrogramów na 0,5 ml dawkę. Szczepionka ta jest przeznaczona do profilaktyki inwazyjnych zakażeń Hib, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica, zapalenie tkanki łącznej, stawów oraz nagłośni, które stanowią poważne zagrożenie zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci. Immunogenność polisacharydu Hib jest zwiększona dzięki koniugacji z toksoidem tężcowym, co umożliwia skuteczną odpowiedź immunologiczną u dzieci od 6. tygodnia życia. Schemat szczepień obejmuje szczepienie pierwotne u niemowląt oraz szczepienie uzupełniające w drugim roku życia, co jest niezbędne dla uzyskania optymalnej ochrony.
błonica, Bordetella pertussis, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność, immunoprofilaktyka, inwazyjna choroba Hib, inwazyjne zakażenie, krztusiec, poliomyelitis, polisacharyd Haemophilus influenzae typu b, posocznica, profilaktyka pierwotna, szczepionka Pentaxim, tężec, toksoid tężcowy, zakażenie Hib, zapalenie nagłośni, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie stawów, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon substancji czynnych
Fimbrie – Interakcje
Szczepionka ADACEL POLIO zawierająca fimbrie typu 2 i 3 (5 µg) wykazuje bezpieczeństwo i skuteczność przy jednoczesnym podawaniu z innymi szczepionkami inaktywowanymi, takimi jak szczepionka przeciw grypie u osób ≥60 lat, szczepionka przeciw WZW typu B oraz szczepionka przeciw HPV (Gardasil). Zaleca się podawanie szczepionek w różne miejsca ciała, aby uniknąć lokalnych interakcji. W przypadku szczepionki HPV zaobserwowano tendencję do niższych średnich geometrycznych mian przeciwciał anty-HPV, jednak kliniczne znaczenie tego zjawiska nie jest ustalone. Brak istotnych interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych stwierdzono również przy jednoczesnym podawaniu immunoglobulin oraz innych szczepionek inaktywowanych. Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji z alkoholem, jednak ze względu na potencjalne osłabienie odpowiedzi immunologicznej i nasilenie działań niepożądanych, zaleca się unikanie spożycia alkoholu na 24 godziny przed i po szczepieniu.
Adacel Polio, albumina surowicy bydlęcej, fimbrie, formaldehyd, glutaraldehyd, immunoglobulina, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kortykosteroid, krztusiec, lek immunosupresyjny, lek przeciwnowotworowy, miano przeciwciał, nadwrażliwość, neomycyna, odpowiedź immunologiczna, polimyksyna B, przeciwciało monoklonalne, przeszczep narządu, reakcja alergiczna, streptomycyna, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciw grypie, szczepionka skojarzona, szczepionka żywa, wirus brodawczaka ludzkiego, wirusowe zapalenie wątroby typu B