Właściwości farmakodynamiczne
Tarivid 200 200 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Ofloksacyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy fluorochinolonów, z kodem klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC): J01M A01. ¹

Mechanizm działania

Ofloksacyna jest antybiotykiem bakteriobójczym z grupy fluorochinolonów. Główny mechanizm działania opiera się na hamowaniu aktywności bakteryjnej gyrazy DNA – enzymu niezbędnego w procesach replikacji, transkrypcji, naprawy i rekombinacji kwasu deoksyrybonukleinowego. Hamowanie tego enzymu prowadzi do destabilizacji struktury DNA bakterii, a w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej. ²

Istnieją przesłanki sugerujące, że ofloksacyna oraz niektóre inne chinolony mogą wykazywać dodatkowy, niezwiązany z DNA mechanizm działania, który wzmacnia ich skuteczność bakteriobójczą. Ten alternatywny mechanizm nie został jeszcze w pełni poznany i wyjaśniony. ³

Fluorochinolony, w tym ofloksacyna, charakteryzują się zależną od stężenia aktywnością bakteriobójczą z umiarkowanym efektem poantybiotykowym. Parametry farmakodynamiczne, takie jak stosunek między całkowitym polem pod krzywą stężenia leku w czasie (AUC) a minimalnym stężeniem hamującym (MIC) lub stosunkiem stężenia maksymalnego (Cmax) do MIC, stanowią istotne czynniki prognostyczne sukcesu klinicznego w terapii tą grupą antybiotyków. ⁴

Ofloksacyna wykazuje szerokie spektrum działania bakteriobójczego, obejmujące zarówno bakterie Gram-ujemne, jak i Gram-dodatnie. ⁵

Spektrum przeciwbakteryjne

Spektrum przeciwbakteryjne ofloksacyny obejmuje szeroki zakres drobnoustrojów, przy czym wrażliwość na ten antybiotyk może wykazywać różnice w zależności od czynników epidemiologicznych oraz stopnia oporności występującego w danym regionie geograficznym. ⁶

Drobnoustroje wrażliwe na ofloksacynę

Do drobnoustrojów wrażliwych na ofloksacynę (włączając szczepy umiarkowanie wrażliwe) należą: ⁷

• Bacillus anthracis – bakteria Gram-dodatnia odpowiedzialna za wąglika
• Bordetella pertussis – czynnik etiologiczny krztuśca
• Campylobacter spp. – ważny patogen układu pokarmowego
• Chlamydia spp. – wewnątrzkomórkowe bakterie powodujące zakażenia układu moczowo-płciowego
• Chlamydophila pneumoniae – patogen odpowiedzialny za atypowe zapalenie płuc
• Corynebacteria – maczugowce, bakterie Gram-dodatnie
• Enterobacter spp. – bakterie z rodziny Enterobacteriaceae
• Haemophilus influenzae – pałeczka wywołująca zakażenia dróg oddechowych
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny choroby legionistów
• Moraxella catarrhalis – patogen dróg oddechowych
• Morganella morganii – Gram-ujemna bakteria z rodziny Enterobacteriaceae
• Mycoplasma hominis i Mycoplasma pneumoniae – bakterie pozbawione ściany komórkowej
• Proteus vulgaris – patogen dróg moczowych
• Salmonella spp. – patogeny przewodu pokarmowego
• Shigella spp. – wywołujące czerwonkę bakteryjną
• Streptococci – paciorkowce
• Ureaplasma urealyticum – bakteria związana z zakażeniami układu moczowo-płciowego
• Yersinia spp. – bakterie z rodziny Enterobacteriaceae

Drobnoustroje zmiennie wrażliwe na ofloksacynę

Drobnoustroje wykazujące zmienną wrażliwość na ofloksacynę, z możliwością nabycia oporności, obejmują: ⁸

• Citrobacter freundii – Gram-ujemna bakteria jelitowa
• Escherichia coli – pałeczka okrężnicy, częsty patogen układu moczowego
• Klebsiella oxytoca i Klebsiella pneumoniae – patogeny układu oddechowego i moczowego
• Neisseria gonorrhoeae – dwoinka rzeżączki
• Proteus mirabilis – patogen dróg moczowych
• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, patogen oportunistyczny
• Serratia spp. – bakterie z rodziny Enterobacteriaceae
• Staphylococcus koagulazo-ujemny – gronkowce koagulazo-ujemne
• Staphylococcus aureus (szczepy wrażliwe na metycylinę) – gronkowiec złocisty MSSA
• Streptococcus pneumoniae – pneumokok, częsty patogen układu oddechowego

Drobnoustroje oporne na ofloksacynę

Do drobnoustrojów naturalnie opornych na ofloksacynę należą: ⁹

• Acinetobacter baumannii – Gram-ujemna bakteria często wielooporna
• Bacteroides spp. – beztlenowe bakterie Gram-ujemne
• Clostridium difficile – beztlenowa laseczka odpowiedzialna za rzekomobłoniaste zapalenie jelit
• Enterococci – enterokoki, bakterie Gram-dodatnie
• Listeria monocytogenes – patogen wywołujący listeriozę
• Staphylococci oporne na metycylinę (MRSA) – szczepy gronkowców niewrażliwe na metycylinę
• Nocardia spp. – promieniowce, bakterie z rzędu Actinomycetales

Oporność bakterii na ofloksacynę

Wrażliwość drobnoustrojów na ofloksacynę może wykazywać znaczne zróżnicowanie geograficzne oraz czasowe. Z tego względu, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń, zaleca się uwzględnianie lokalnych danych dotyczących występowania oporności. W sytuacjach wątpliwych dotyczących przydatności leku w terapii określonych zakażeń ze względu na potencjalną lokalną lekooporność, wskazane jest konsultowanie się ze specjalistą w dziedzinie mikrobiologii klinicznej lub chorób zakaźnych. ¹⁰

Mechanizm powstawania oporności na ofloksacynę jest złożony i obejmuje przede wszystkim wielostopniowe mutacje punktowe w genach kodujących dwa kluczowe enzymy bakteryjne: gyrazę DNA oraz topoizomerazę IV, należące do klasy topoizomeraz II. Poza tym, bakterie mogą rozwijać inne mechanizmy oporności, takie jak zaburzenia barier przepuszczalności błony komórkowej (co jest szczególnie częste u Pseudomonas aeruginosa) oraz aktywne usuwanie antybiotyku z komórki bakteryjnej (tzw. mechanizm efflux). Wszystkie te czynniki mogą wpływać na stopień wrażliwości drobnoustrojów na ofloksacynę. ¹¹