Przeciwwskazania stosowania
Olejek terpentynowy

Przeciwwskazania stosowania olejku terpentynowego

Olejek terpentynowy (Terebinthini aetheroleum) jest substancją czynną występującą w wielu preparatach leczniczych o działaniu miejscowym. Jako składnik maści i kremów rozgrzewających, przeciwbólowych i przeciwzapalnych, stosowany jest najczęściej w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi. Stosowanie tej substancji wiąże się jednak z pewnymi ograniczeniami, a jej nieprawidłowe użycie może prowadzić do poważnych skutków ubocznych.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających olejek terpentynowy jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. W praktyce klinicznej należy zawsze przeprowadzić szczegółowy wywiad z pacjentem, ze szczególnym uwzględnieniem uczuleń na składniki leków. Nadwrażliwość może dotyczyć zarówno samego olejku terpentynowego, jak i innych składników preparatu.^{3 4 5}

W przypadku preparatów takich jak Neo-Capsiderm, szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość reakcji krzyżowych, ponieważ pacjenci uczuleni na noniwamid, przetwory z pieprzowca czy olejek eukaliptusowy również nie powinni stosować produktów z olejkiem terpentynowym.⁶

Uszkodzenia skóry

Olejek terpentynowy nie powinien być stosowany na uszkodzoną skórę. Preparaty zawierające tę substancję mogą nasilać podrażnienia i opóźniać proces gojenia się ran. Przeciwwskazaniem są:

• Skóra uszkodzona mechanicznie
• Rany otwarte
• Owrzodzenia skórne
• Inne schorzenia skóry przebiegające z przerwaniem ciągłości naskórka

^{7 8 9 10}

Należy kategorycznie odradzić stosowanie olejku terpentynowego w preparatach miejscowych w okolicy oczu oraz na błony śluzowe ze względu na ryzyko silnego podrażnienia.¹¹

Schorzenia układu oddechowego

Pacjenci z pewnymi schorzeniami układu oddechowego powinni unikać stosowania preparatów z olejkiem terpentynowym. Substancje lotne zawarte w olejku mogą prowadzić do podrażnienia dróg oddechowych i nasilenia objawów chorób układu oddechowego. Przeciwwskazania obejmują:^{12 13}

• Astmę oskrzelową (szczególnie czynną) – olejek terpentynowy może wywoływać skurcz oskrzeli i nasilać objawy astmy
• Krztusiec (koklusz) – może nasilać częstotliwość i intensywność epizodów kaszlu
• Inne choroby dróg oddechowych z nadwrażliwością dróg oddechowych
• Przypadki napadów astmy po użyciu salicylanów lub NLPZ (w przypadku preparatów łączonych)

Schorzenia dermatologiczne

Pacjenci z atopowymi chorobami skóry nie powinni stosować preparatów z olejkiem terpentynowym. Ze względu na właściwości drażniące i zwiększoną wrażliwość skóry u pacjentów z atopią, substancja ta może nasilać stan zapalny i powodować zaostrzenie objawów choroby podstawowej.¹⁴

Olejek terpentynowy często występuje w produktach łączonych z salicylanami. U pacjentów z wywiadem wskazującym na występowanie pokrzywki, zapalenia błony śluzowej nosa lub napadów astmy po zastosowaniu kwasu acetylosalicylowego lub NLPZ, stosowanie takich preparatów jest przeciwwskazane.¹⁵

Przeciwwskazania wiekowe

Stosowanie olejku terpentynowego posiada wyraźne ograniczenia wiekowe, które różnią się w zależności od konkretnego preparatu. Generalnie nie zaleca się stosowania produktów zawierających tę substancję u dzieci, ze względu na ich większą wrażliwość na działania niepożądane. Ograniczenia wiekowe dla poszczególnych preparatów przedstawiają się następująco:^{16 17 18 19 20}

• Capsigel N – nie należy stosować u dzieci
• Dip Hot Rozgrzewający – nie stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat
• Hotlec – nie stosować u dzieci w wieku poniżej 12 lat
• Neo-Capsiderm – nie należy stosować u dzieci i młodzieży
• Rub-Arom – nie stosować u dzieci poniżej 7 lat

Zaburzenia neurologiczne

U pacjentów z napadami drgawkowymi w wywiadzie stosowanie olejku terpentynowego jest przeciwwskazane. Związki terpenowe zawarte w olejku mogą obniżać próg drgawkowy i przyczyniać się do wystąpienia napadów.²¹

Przeciwwskazaniem do stosowania produktów z olejkiem terpentynowym są również zaburzenia krążenia mózgowego, które mogą ulec nasileniu pod wpływem działania tej substancji.²²

Schorzenia układu sercowo-naczyniowego

Olejek terpentynowy nie powinien być stosowany u pacjentów z:²³

• Zaburzeniami krążenia wieńcowego – substancja może wpływać na przepływ krwi w naczyniach wieńcowych
• Skłonnościami do skurczów naczyń – olejek terpentynowy może nasilać tendencję do wazokonstrykcji

Zaburzenia funkcji wątroby i nerek

Przeciwwskazaniem do stosowania olejku terpentynowego są ciężkie uszkodzenia czynnościowe wątroby lub nerek. Substancje zawarte w olejku terpentynowym mogą ulegać metabolizmowi wątrobowemu i wydalaniu przez nerki, a przy upośledzonej funkcji tych narządów może dochodzić do kumulacji substancji czynnych i nasilenia działań niepożądanych.²⁴

Podsumowanie przeciwwskazań klinicznych

Olejek terpentynowy zawiera lotne substancje, które mogą wywoływać różnorodne reakcje w organizmie. Stosując preparaty z tą substancją, należy w szczególności pamiętać o następujących przeciwwskazaniach:^{25 26 27}

Należy podkreślić, że olejek terpentynowy występuje najczęściej w preparatach złożonych, zawierających również inne substancje aktywne, takie jak mentol, kamfora, salicylany czy olejki eteryczne. Przeciwwskazania do stosowania danego produktu leczniczego mogą wynikać nie tylko z obecności olejku terpentynowego, ale również z innych składników preparatu. Dlatego przed zaleceniem terapii, lekarz powinien dokładnie przeanalizować skład preparatu i uwzględnić wszystkie możliwe przeciwwskazania.^{28 29}

Odradzając pacjentowi stosowanie preparatów z olejkiem terpentynowym, należy zwrócić szczególną uwagę na grupy wysokiego ryzyka: pacjentów z chorobami układu oddechowego, osoby z uszkodzeniami skóry, dzieci i młodzież (zgodnie z ograniczeniami wiekowymi określonymi dla poszczególnych produktów) oraz pacjentów z nadwrażliwością na substancje zawarte w tego typu preparatach.³⁰