Działania niepożądane
Olejek terpentynowy

Działania niepożądane olejku terpentynowego

Olejek terpentynowy (Terebinthini aetheroleum), powszechnie stosowany w preparatach miejscowych o działaniu przeciwbólowym i rozgrzewającym, może wywoływać szereg działań niepożądanych. Substancja ta występuje w wielu produktach leczniczych dostępnych na rynku, takich jak: Aroma-Activ, Capsigel N, Dip Hot Rozgrzewający, Hotlec, Neo-Capsiderm, Rub-Arom, Vicks VapoRub czy Viprosal B. Znajomość potencjalnych działań niepożądanych jest niezbędna dla lekarzy przepisujących te preparaty, szczególnie u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka.^{1 2}

Reakcje skórne

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem produktów zawierających olejek terpentynowy są reakcje skórne. Miejscowe reakcje mogą objawiać się pod postacią różnorodnych zmian dermatologicznych, od łagodnych podrażnień do poważniejszych reakcji alergicznych.^{3 4}

U pacjentów z predyspozycją do reakcji alergicznych mogą wystąpić objawy takie jak zaczerwienienie skóry, pokrzywka czy oparzenia w miejscu aplikacji.^{5 6} W przypadku preparatu Viprosal B obserwowano również szereg innych reakcji skórnych, w tym zapalenie skóry, wysuszenie i miejscowe złuszczenie skóry, rumień, świąd, wysypkę rumieniowatą, kruchość skóry z ryzykiem uszkodzeń mechanicznych, nadżerki oraz owrzodzenia.⁷

Reakcje układu oddechowego

Olejek terpentynowy może powodować istotne działania niepożądane ze strony układu oddechowego, szczególnie u osób z przewlekłymi chorobami płuc. Najpoważniejszym powikłaniem jest skurcz oskrzeli, który może być wywołany szczególnie przy stosowaniu inhalacji swobodnej z powierzchni skóry lub u pacjentów z rozpoznaną astmą oskrzelową.^{8 9}

W przypadku preparatu Rub-Arom odnotowano przypadki podrażnienia górnych dróg oddechowych oraz możliwość wystąpienia skurczu oskrzeli u osób wrażliwych.¹⁰ Objawy te mogą prowadzić do duszności, a w skrajnych przypadkach stanowić zagrożenie dla życia pacjenta.

Inne reakcje systemowe

W rzadkich przypadkach, szczególnie przy niewłaściwym zastosowaniu produktów zawierających olejek terpentynowy, mogą wystąpić reakcje ogólnoustrojowe. U pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku, odnotowano przypadki napadów astmy, a nawet wstrząsu.¹¹

Szczególnie niebezpieczne jest przypadkowe spożycie preparatów zawierających olejek terpentynowy. W takich sytuacjach obserwowano ostre zatrucia z objawami nudności, wymiotów, bólu brzucha, bólu i zawrotów głowy, uderzeń gorąca, drgawek, a w ciężkich przypadkach porażenia oddychania i śpiączki.¹²

Do poważnych działań niepożądanych wymagających natychmiastowej interwencji należą również skurcz krtani i drgawki.¹³

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów zawierających olejek terpentynowy, zaleca się następujące postępowanie:

• Zaprzestanie stosowania produktu leczniczego^{14 15}
• Usunięcie pozostałości produktu ze skóry (np. ręcznikiem papierowym)¹⁶
• W przypadku utrzymywania się odczynu uczuleniowego po zaprzestaniu stosowania produktu, zasięgnięcie porady lekarskiej^{17 18}
• W przypadku poważnych działań niepożądanych, takich jak skurcz krtani lub drgawki, natychmiastowe wezwanie lekarza¹⁹
• Zgłoszenie działania niepożądanego do odpowiednich instytucji²⁰

Tabela działań niepożądanych olejku terpentynowego

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Populacje zwiększonego ryzyka

Szczególną ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających olejek terpentynowy należy zachować u następujących grup pacjentów:^{21 22 23}

• Osoby z nadwrażliwością skórną – zwiększone ryzyko reakcji alergicznych, podrażnień i zapalenia skóry
• Pacjenci z astmą oskrzelową – ryzyko odruchowego skurczu oskrzeli i w konsekwencji duszności
• Pacjenci z atopowym zapaleniem skóry – zwiększone ryzyko nasilenia objawów choroby podstawowej
• Osoby z alergią na terpeny – ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym
• Pacjenci ze schorzeniami układu oddechowego – zwiększone ryzyko podrażnienia dróg oddechowych

Komplikacje nieprawidłowego stosowania

Niewłaściwe zastosowanie preparatów zawierających olejek terpentynowy może prowadzić do poważnych powikłań:²⁴

• Przypadkowe spożycie – może prowadzić do ostrego zatrucia z objawami takimi jak nudności, wymioty, ból brzucha, ból i zawroty głowy, uderzenia gorąca, drgawki
• W ciężkich przypadkach zatrucia – porażenie oddychania i śpiączka zagrażające życiu
• Aplikacja na uszkodzoną skórę – zwiększone wchłanianie systemowe i ryzyko działań ogólnoustrojowych
• Stosowanie okluzyj – nasilenie miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych
• Kontakt z oczami i błonami śluzowymi – poważne podrażnienia, zapalenie spojówek

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Zgodnie z wytycznymi, wszystkie podejrzewane działania niepożądane związane ze stosowaniem produktów zawierających olejek terpentynowy powinny być monitorowane i zgłaszane. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tych produktów leczniczych.^{25 26}

Działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, fax: + 48 22 49 21 309, e-mail: [email protected]) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za dany produkt.²⁷