Właściwości farmakodynamiczne
Olejek terpentynowy

Właściwości farmakodynamiczne olejku terpentynowego

Olejek terpentynowy (Terebinthini aetheroleum) to substancja czynna o szerokim zastosowaniu w preparatach dermatologicznych, szczególnie w produktach przeznaczonych do łagodzenia dolegliwości bólowych układu mięśniowo-szkieletowego oraz objawów przeziębienia. Jego właściwości farmakodynamiczne czynią go cennym składnikiem wielu złożonych preparatów leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym.¹

Działanie naczyniowe i przeciwbólowe

Olejek terpentynowy charakteryzuje się wyraźnym działaniem na naczynia krwionośne. Po aplikacji na skórę wywołuje miejscowe działanie drażniące, które prowadzi do rozszerzenia obwodowych naczyń krwionośnych. Ten mechanizm powoduje zwiększony przepływ krwi w tkankach, co objawia się miejscowym przekrwieniem, zaczerwienieniem skóry oraz uczuciem rozgrzania.² Zwiększone ukrwienie w miejscu aplikacji przyczynia się do przyspieszenia procesów metabolicznych w tkankach, co sprzyja szybszemu ustępowaniu obrzęków i stanów zapalnych.^{3 4}

Działanie przeciwbólowe olejku terpentynowego jest rezultatem kilku mechanizmów. Po pierwsze, poprzez zwiększenie miejscowego przepływu krwi i poprawę odżywienia tkanek, przyczynia się do redukcji bólu związanego z niedokrwieniem. Po drugie, rozgrzanie tkanek zmniejsza napięcie mięśniowe, co również przynosi ulgę w dolegliwościach bólowych.⁵

Działanie w układzie oddechowym

Olejek terpentynowy wykazuje również korzystne działanie w odniesieniu do układu oddechowego. W przypadku stosowania w preparatach przeznaczonych do leczenia objawów przeziębienia i kaszlu, substancja ta przyczynia się do zmniejszenia obrzęku błony śluzowej nosa i poprawy drożności dróg oddechowych.⁶

Badania kliniczne przeprowadzone z użyciem preparatów zawierających olejek terpentynowy wykazały jego skuteczność w łagodzeniu kaszlu. W czterech badaniach z udziałem 138 osób (zarówno zdrowych ochotników, u których indukowano kaszel, jak i pacjentów z objawami ostrego zapalenia górnych dróg oddechowych) zaobserwowano, że produkty zawierające olejek terpentynowy silniej hamowały kaszel w porównaniu z kontrolą. U pacjentów z zapaleniem górnych dróg oddechowych uzyskano statystycznie istotne zwiększenie przepływu powietrza i objętości wdechowej oraz poprawę objętości wydechowej i oporu oskrzelowego.⁷

Ponadto, olejek terpentynowy wpływa korzystnie na zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych. W dwóch badaniach klinicznych z udziałem 42 pacjentów z przewlekłym kaszlem i zapaleniem oskrzeli wykazano, że stosowanie produktów zawierających tę substancję wiązało się ze zmniejszeniem gęstości plwociny, poprawą oczyszczania śluzowo-rzęskowego oraz łagodzeniem objawów takich jak częstotliwość kaszlu, łatwość odkrztuszania i drożność nosa.⁸

Działanie przeciwzapalne i drażniące

Olejek terpentynowy wykazuje działanie miejscowo drażniące, które inicjuje łagodny terapeutyczny odczyn zapalny. Miejscowe podrażnienie skóry wywołuje zmiany i selektywne zmniejszenie zaopatrzenia w krew i substancje odżywcze organów wewnętrznych unerwianych przez ten sam odcinek kręgowy. Mechanizm ten jest wykorzystywany w terapii bólu, gdyż podrażnienie wywołuje w odpowiednim odcinku kręgowym uzupełniającą aktywację systemu antynocyceptywnego, co zapobiega docieraniu wstępnych bodźców bólowych do kory mózgowej i w konsekwencji zapobiega odczuwaniu bólu.⁹

W wyniku działania drażniącego olejku terpentynowego i wywoływania miejscowego przekrwienia, następuje stopniowe ustępowanie stanów zapalnych, a w konsekwencji dolegliwości bólowych.¹⁰

Zastosowanie w preparatach leczniczych

Olejek terpentynowy jest szeroko stosowany w produktach leczniczych przeznaczonych do stosowania miejscowego, najczęściej w formie maści, kremów i emulsji na skórę. Występuje zazwyczaj w preparatach złożonych, w których działa synergistycznie z innymi substancjami czynnymi, takimi jak:^{11 12 13}

• Kamfora/kamfora racemiczna – substancja działająca miejscowo drażniąco, rozgrzewająco i przeciwbólowo
• Mentol/lewomentol – substancja wywołująca uczucie chłodzenia, a następnie rozgrzania, mająca działanie miejscowo znieczulające
• Olejek eukaliptusowy – substancja o właściwościach rozszerzających naczynia krwionośne i antyseptycznych
• Salicylan metylu – związek o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym
• Kwas salicylowy – substancja o właściwościach przeciwzapalnych i keratolitycznych

^{14 15}

Dawkowanie w produktach leczniczych

Stężenie olejku terpentynowego w produktach leczniczych jest zróżnicowane i zależy od konkretnego preparatu oraz jego przeznaczenia. W analizowanych produktach leczniczych stężenie to waha się od 0,5% do 9,7%.

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Olejek terpentynowy wykazuje kompleksowe działanie farmakodynamiczne, które obejmuje:^{16 17}

• Rozszerzenie obwodowych naczyń krwionośnych
• Miejscowe przekrwienie tkanek
• Działanie rozgrzewające
• Zmniejszenie napięcia mięśniowego
• Przyspieszenie ustępowania obrzęków i stanów zapalnych
• Działanie przeciwbólowe
• Łagodzenie objawów przeziębienia i kaszlu
• Zmniejszenie obrzęku błony śluzowej nosa
• Poprawa oczyszczania śluzowo-rzęskowego

^{18 19 20}

Te właściwości farmakodynamiczne sprawiają, że olejek terpentynowy stanowi cenną substancję czynną w preparatach stosowanych miejscowo w dolegliwościach bólowych układu mięśniowo-szkieletowego, a także w produktach przeznaczonych do łagodzenia objawów przeziębienia. Jego skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych, co czyni go substancją o udokumentowanym działaniu terapeutycznym.²¹