Przedawkowanie
Olejek terpentynowy

Przedawkowanie olejku terpentynowego

Olejek terpentynowy (Terebinthini aetheroleum) jest substancją czynną występującą w wielu produktach leczniczych stosowanych miejscowo o działaniu rozgrzewającym i przeciwbólowym. Substancja ta znajduje się w produktach leczniczych takich jak: Aroma-Activ, Capsigel N, Dip Hot Rozgrzewający, Hotlec, Neo-Capsiderm, Rub-Arom, Vicks VapoRub oraz Viprosal B. Ze względu na potencjalne zagrożenia związane z przedawkowaniem lub niewłaściwym stosowaniem tych produktów, konieczna jest szczegółowa wiedza na temat możliwych konsekwencji i postępowania w przypadku przedawkowania.^{1 2}

Reakcje miejscowe przy przedawkowaniu

Stosowanie nadmiernych ilości preparatów zawierających olejek terpentynowy na skórę może prowadzić przede wszystkim do miejscowego podrażnienia. Jest to najczęściej spotykany objaw przedawkowania przy stosowaniu zewnętrznym. W przypadku preparatów zawierających olejek terpentynowy takich jak Neo-Capsiderm czy Vicks VapoRub, reakcje miejscowe mogą być jedynym objawem przedawkowania.^{3 4 5}

Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie preparatów zawierających olejek terpentynowy na błony śluzowe. W przypadku produktu Viprosal B, który zawiera 30 mg olejku terpentynowego w 1 g maści, zaznaczono, że aplikacja na błony śluzowe powoduje mocne podrażnienia.⁶

Objawy ogólnoustrojowe po przypadkowym spożyciu

Najpoważniejsze konsekwencje przedawkowania olejku terpentynowego występują po jego przypadkowym spożyciu doustnym. Pomimo że preparaty zawierające tę substancję przeznaczone są wyłącznie do stosowania zewnętrznego, zdarzają się przypadki niewłaściwego użycia.^{7 8}

Po przypadkowym spożyciu preparatów zawierających olejek terpentynowy, takich jak Neo-Capsiderm, Capsigel N, Vicks VapoRub czy Viprosal B, mogą wystąpić objawy zatrucia o różnym nasileniu – od łagodnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych do poważnych zaburzeń neurologicznych. Objawy te są wywołane głównie obecnością olejku terpentynowego oraz innych substancji czynnych, w tym kamfory.^{9 10}

Ostre zatrucie przy znaczącym spożyciu

W przypadku spożycia znacznej ilości preparatu zawierającego olejek terpentynowy, może dojść do ostrego zatrucia charakteryzującego się poważnymi objawami. Dokumentacja produktów Capsigel N, Neo-Capsiderm, Vicks VapoRub oraz Viprosal B wskazuje na podobny obraz kliniczny ostrego zatrucia.^{11 12 13 14}

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania zewnętrznego (miejscowego) zaleca się przede wszystkim zaprzestanie stosowania produktu. W niektórych przypadkach, jak przy produktach Aroma-Activ i Hotlec, zaleca się także konsultację z lekarzem w razie zaobserwowania niepokojących objawów.^{15 16}

W przypadku przypadkowego spożycia preparatów zawierających olejek terpentynowy, postępowanie zależy od nasilenia objawów:

• Przy łagodnych objawach żołądkowo-jelitowych zalecane jest leczenie objawowe^{17 18 19}
• Przy cięższych objawach zatrucia, szczególnie neurologicznych, pacjent powinien być poddany obserwacji i leczeniu objawowemu^{20 21 22 23}
• W ciężkich przypadkach, jak wskazano dla produktu Vicks VapoRub, należy jak najwcześniej (do godziny od spożycia) zastosować płukanie żołądka, podać węgiel aktywowany i stosować aspirację²⁴

Ważne jest, aby w przypadku przedawkowania olejku terpentynowego nie wywoływać wymiotów. Zalecenie to pojawia się w charakterystykach produktów Capsigel N, Neo-Capsiderm, Vicks VapoRub oraz Viprosal B.^{25 26 27 28}

Szczególne informacje dotyczące toksyczności

W charakterystyce produktu Vicks VapoRub zawarte są informacje na temat toksyczności kamfory, która często współwystępuje z olejkiem terpentynowym w preparatach rozgrzewających. Według tych danych, klinicznie znacząca toksyczność kamfory nie była odnotowana poniżej dawki 30 mg/kg masy ciała i jest rzadko spotykana w przedziale 30-50 mg/kg m.c.²⁹

Brak danych o przedawkowaniu

Warto zauważyć, że dla niektórych produktów zawierających olejek terpentynowy, takich jak Rub-Arom, nie zgłoszono żadnych przypadków przedawkowania.³⁰ Również w przypadku produktu Dip Hot Rozgrzewający stwierdzono, że objawów przedawkowania dotychczas nie stwierdzono, jednak w przypadku podejrzenia przedawkowania zaleca się leczenie objawowe.³¹

Tabela objawów przedawkowania olejku terpentynowego

Powyższa tabela przedstawia syntezę objawów przedawkowania olejku terpentynowego na podstawie danych zawartych w charakterystykach produktów leczniczych Capsigel N, Neo-Capsiderm, Vicks VapoRub oraz Viprosal B. Objawy podzielono według rodzaju i okoliczności występowania, co pozwala na lepszą ocenę kliniczną przypadków przedawkowania.^{32 33 34}