nudności i wymioty pooperacyjne
Nudności i wymioty pooperacyjne (PONV – postoperative nausea and vomiting) to jedne z najczęstszych powikłań anestezjologicznych, występujące u około 30% pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym. Ryzyko ich wystąpienia jest wyższe u kobiet, osób niepalących, pacjentów z chorobą lokomocyjną w wywiadzie oraz po operacjach laparoskopowych, ginekologicznych czy otorynolaryngologicznych.
Patofizjologia PONV jest złożona i obejmuje aktywację ośrodka wymiotnego w pniu mózgu przez różne drogi – serotonergiczną, dopaminergiczną, histaminową i cholinergiczną. Czynniki ryzyka można podzielić na związane z pacjentem (płeć, wiek, historia PONV), z procedurą (rodzaj operacji, czas trwania) oraz z anestezją (użycie opioidów, wziewnych środków anestetycznych).
Profilaktyka PONV opiera się na identyfikacji pacjentów wysokiego ryzyka i wdrożeniu odpowiednich interwencji farmakologicznych. Stosuje się antagonistów receptorów 5-HT3 (ondansetron), antagonistów receptorów dopaminowych (droperidol), kortykosteroidy (deksametazon) oraz leki antycholinergiczne. U pacjentów wysokiego ryzyka zaleca się terapię multimodalną, czyli połączenie leków o różnych mechanizmach działania.
Leczenie już występujących nudności i wymiotów pooperacyjnych wymaga szybkiej interwencji farmakologicznej z użyciem leków przeciwwymiotnych. Istotne jest również nawodnienie pacjenta, minimalizacja ruchu i zapewnienie spokojnego otoczenia. PONV, choć rzadko zagrażają życiu, mogą znacząco przedłużyć hospitalizację i obniżyć satysfakcję pacjenta z leczenia, dlatego ich skuteczna profilaktyka i leczenie są istotnym elementem opieki okołooperacyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Kabi 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Ondansetron Kabi w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 2 mg/ml (ampułki 2 ml zawierające 4 mg oraz 4 ml zawierające 8 mg ondansetronu) jest wskazany u dorosłych do leczenia nudności i wymiotów indukowanych cytotoksyczną chemioterapią o wysokim potencjale emetogennym, radioterapią (zwłaszcza całego ciała lub jamy brzusznej) oraz do profilaktyki i leczenia pooperacyjnych nudności i wymiotów (PONV). W populacji pediatrycznej lek stosuje się w leczeniu CINV u dzieci od 6. miesiąca życia oraz w profilaktyce i terapii PONV u dzieci od 1. miesiąca życia. Preparat jest klarownym, bezbarwnym roztworem do wstrzykiwań, który powinien być podawany pod nadzorem wykwalifikowanego personelu medycznego, z uwzględnieniem odpowiednich dawek i wskazań wiekowych.
chemioterapia przeciwnowotworowa, chirurgia dziecięca, CINV, lek cytostatyczny, napromienianie całego ciała, nudności i wymioty po chemioterapii, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności po radioterapii, oddział onkologiczny, ondansetron, ondansetron chlorowodorek dwuwodny, onkologia dziecięca, PONV, potencjał emetogenny, roztwór do wstrzykiwań - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Viatris 80 mg/125 mg
Aprepitant, stosowany w profilaktyce nudności i wymiotów u pacjentów poddawanych chemioterapii o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku, został przebadany u około 6500 dorosłych oraz 184 pacjentów pediatrycznych. Profil bezpieczeństwa wykazuje, że najczęstsze działania niepożądane u dorosłych z HEC to czkawka, podwyższenie aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT), niestrawność, zaparcia, ból głowy i zmniejszenie łaknienia. W populacji MEC najczęściej obserwowano zmęczenie (1,4% vs 0,9% w grupie kontrolnej), a u dzieci czkawkę (3,3% vs 0,0%) oraz zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznana.
aktywność AlAT, aktywność AspAT, aminotransferaza alaninowa, ból głowy, bradykardia, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, czkawka, gorączka neutropeniczna, infekcja gronkowcowa, niedokrwistość, niedrożność przepuszczająca, niestrawność, nudności i wymioty pooperacyjne, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, refluks żołądkowo-przełykowy, wrzód dwunastnicy, zaburzenia poznawcze, zaburzenia wątroby, zakażenie drożdżakowe, zapalenie okrężnicy neutropenicznej, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Teva 125 mg; 80 mg
Profil bezpieczeństwa aprepitantu został oceniony na podstawie danych z około 6500 dorosłych i 184 pacjentów pediatrycznych, wykazując specyficzne działania niepożądane związane z jego stosowaniem w profilaktyce nudności i wymiotów po chemioterapii o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku. U dorosłych z HEC najczęściej obserwowano czkawkę (4,6% vs 2,9%), wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT) (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji pediatrycznej najczęstsze działania to czkawka (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Profil działań niepożądanych pozostaje stabilny przy wielokrotnym stosowaniu do 6 cykli chemioterapii. W leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV) aprepitant wiązał się z wyższą częstością bólu w nadbrzuszu, zaparć i innych objawów ze strony układu pokarmowego oraz neurologicznego w porównaniu do ondansetronu.
aminotransferaza alaninowa, aprepitant, bezsenność, ból głowy, ból nadbrzusza, chemioterapia o umiarkowanym ryzyku wymiotów, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, czkawka, duszność, gorączka neutropeniczna, infekcja gronkowcowa, niedoczulica, niedokrwistość, niedrożność przepuszczająca, niestrawność, nudności, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, świąd, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, upośledzenie wymowy, wrzód dwunastnicy, wymioty, zaczerwienienie twarzy, zakażenie drożdżakowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia, zwężenie źrenicy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Haloperidol WZF 5 mg/ml
Haloperidol WZF w roztworze do wstrzykiwań (5 mg/ml) wymaga indywidualnego dostosowania dawki w zależności od wskazań klinicznych i odpowiedzi pacjenta, z dążeniem do stosowania najmniejszej skutecznej dawki. W leczeniu dorosłych dawki maksymalne różnią się w zależności od wskazania: do 20 mg/dobę w ostrym pobudzeniu psychoruchowym (z powtarzaniem dawki co godzinę, zwykle do 15 mg/dobę), do 10 mg/dobę w majaczeniu i pląsawicy Huntingtona (dawkowanie co 2-4 godziny lub co godzinę), oraz 2 mg/dawkę w profilaktyce i leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych. U osób starszych zaleca się rozpoczęcie od połowy najmniejszej dawki dorosłych, z maksymalną dawką 5 mg/dobę, a wyższe dawki można rozważyć tylko po ocenie korzyści i ryzyka. Haloperidol podaje się wyłącznie domięśniowo, a w przypadku konieczności kontynuacji terapii po ustąpieniu ostrego epizodu zaleca się szybkie przejście na formę doustną z przeliczeniem dawki 1:1.
choroba afektywna dwubiegunowa, choroba Huntingtona, droga domięśniowa, haloperydol, majaczenie, nudności i wymioty pooperacyjne, pląsawica, pobudzenie psychoruchowe, roztwór do wstrzykiwań, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie psychotyczne, zespół odstawienny, znieczulenie - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Zofran 8 mg
Lek Zofran, zawierający ondansetron w dawce 4 mg lub 8 mg (dwuwodny chlorowodorek), jest wskazany u dorosłych do profilaktyki i leczenia nudności oraz wymiotów związanych z chemioterapią przeciwnowotworową (szczególnie przy lekach o wysokim potencjale emetogennym, takich jak cisplatyna, karboplatyna, cyklofosfamid w wysokich dawkach, dakarbazyna, antracykliny) oraz radioterapią (zwłaszcza napromienianie całego ciała, górnej części jamy brzusznej lub frakcjonowanie dawki). Ponadto, Zofran jest stosowany w profilaktyce nudności i wymiotów pooperacyjnych u pacjentów poddawanych zabiegom o wysokim ryzyku, takim jak operacje ginekologiczne, jamy brzusznej, laryngologiczne oraz u osób z historią pooperacyjnych nudności i wymiotów. Tabletki zawierają laktozę bezwodną (81,875 mg w dawce 4 mg i 163,75 mg w dawce 8 mg), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją laktozy.
antracykliny, chemioterapia przeciwnowotworowa, chlorowodorek ondansetronu, cisplatyna, cyklofosfamid, dakarbazyna, hospitalizacja, karboplatyna, laktoza bezwodna, napromienianie całego ciała, nietolerancja laktozy, nudności i wymioty, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, operacja ginekologiczna, operacja jamy brzusznej, potencjał emetogenny, radioterapia nowotworów, wstrzyknięcie dożylne, wymioty pooperacyjne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Aurovitas 125 mg/80 mg
Profil bezpieczeństwa aprepitantu został oceniony u około 6500 dorosłych oraz 184 pacjentów pediatrycznych, głównie w kontekście profilaktyki nudności i wymiotów związanych z chemioterapią o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku. U dorosłych z HEC najczęściej obserwowano działania niepożądane takie jak czkawka (4,6% vs 2,9%), podwyższenie aktywności AlAT (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji MEC najczęściej zgłaszano zmęczenie (1,4% vs 0,9%), a u dzieci czkawkę (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Rzadkie, ale poważne działania niepożądane obejmują reakcje anafilaktyczne, zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Monitorowanie enzymów wątrobowych, liczby neutrofili oraz stężenia sodu jest kluczowe podczas terapii aprepitantem.
aminotransferaza alaninowa, bradykardia, chemioterapia umiarkowanego ryzyka wymiotów, chemioterapia wysokiego ryzyka wymiotów, częstomocz, dyspepsja, fosfataza zasadowa, fotowrażliwość, gorączka neutropeniczna, hiponatremia, infekcja gronkowcowa, jadłowstręt, niedokrwistość, nudności i wymioty pooperacyjne, obrzęk, perforacja wrzodu dwunastnicy, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia poznawcze, zakażenie drożdżakowe, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zgaga