inhibitor izoenzymu

Inhibitor izoenzymu to substancja, która selektywnie hamuje aktywność określonego izoenzymu w organizmie. Izoenzymy to różne formy molekularne tego samego enzymu, które katalizują tę samą reakcję, ale mogą różnić się strukturą, lokalizacją tkankową, powinowactwem do substratu czy odpowiedzią na inhibitory.

W praktyce klinicznej inhibitory izoenzymów mają szczególne znaczenie w farmakoterapii, gdyż mogą selektywnie modulować aktywność określonego szlaku metabolicznego bez wpływu na pozostałe. Przykładem są selektywne inhibitory izoenzymu cytochromu P450 (np. CYP3A4, CYP2D6), które mogą istotnie wpływać na metabolizm wielu leków, prowadząc do interakcji lekowych.

Znajomość działania inhibitorów izoenzymów jest kluczowa przy projektowaniu terapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie. Może pomóc w unikaniu niepożądanych interakcji oraz w optymalizacji dawkowania. W diagnostyce medycznej oznaczanie aktywności określonych izoenzymów (np. izoenzymy kinazy kreatynowej czy dehydrogenazy mleczanowej) przy użyciu selektywnych inhibitorów pomaga w identyfikacji uszkodzeń konkretnych narządów.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Kventiax SR 150 mg

Kwentiax SR, zawierający kwetiapinę w formie fumaranu, jest dostępny w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu w dawkach od 50 mg do 400 mg. Po podaniu doustnym lek charakteryzuje się dobrym wchłanianiem, z maksymalnym stężeniem (Cmax) kwetiapiny i jej aktywnego metabolitu norkwetiapiny osiąganym po około 6 godzinach (Tmax). Farmakokinetyka obu związków jest liniowa i proporcjonalna do dawki do 800 mg/dobę. W porównaniu do formy o natychmiastowym uwalnianiu, AUC kwetiapiny jest porównywalne, natomiast Cmax jest o 13% niższe, a AUC norkwetiapiny o 18% mniejsze. Posiłek wysokotłuszczowy zwiększa Cmax o 50% i AUC o 20%, dlatego zaleca się przyjmowanie leku na czczo. Kwetiapina wiąże się z białkami osocza w około 83%, a jej metabolizm odbywa się głównie przez izoenzym CYP3A4, z minimalnym wydalaniem substancji niezmienionej (<5%). Okres półtrwania wynosi około 7 godzin dla kwetiapiny i 12 godzin dla norkwetiapiny, co umożliwia dawkowanie raz na dobę.
biodostępność leku, CYP3A4, cytochrom P450, dystrybucja leku, eliminacja leku, fumaran kwetiapiny, inhibitor izoenzymu, klirens kreatyniny, klirens leku, Kventiax SR, kwetiapina, marskość wątroby, metabolizm leku, norkwetiapina, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, posiłek wysokotłuszczowy, stężenie maksymalne, tabletka o natychmiastowym uwalnianiu, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Interakcje leku – Darunavir Accord 800 mg

Darunawir wykazuje zróżnicowane interakcje farmakokinetyczne w zależności od zastosowanego wzmacniacza – rytonawiru lub kobicystatu. Oba wzmacniacze metabolizowane są przez CYP3A, jednak darunawir wzmocniony kobicystatem jest bardziej podatny na indukcję CYP3A, co powoduje większe ryzyko subterapeutycznej ekspozycji. Silne induktory CYP3A (np. ryfampicyna, dziurawiec zwyczajny, karbamazepina) są przeciwwskazane w terapii z darunawirem wzmacnianym zarówno rytonawirem, jak i kobicystatem. Silne inhibitory CYP3A4 (np. indynawir, klotrymazol) mogą znacząco zwiększać stężenia darunawiru, co wymaga ostrożności lub unikania jednoczesnego stosowania. Rytonawir i darunawir są również inhibitorami CYP2D6 oraz transporterów P-gp, OATP1B1 i OATP1B3, co może prowadzić do zwiększenia stężeń leków metabolizowanych przez te szlaki, np. flekainidu, metoprololu, digoksyny czy statyn, zwiększając ryzyko działań niepożądanych. Wzmocnienie farmakokinetyczne darunawiru przez rytonawir jest wyraźne – około 14-krotne zwiększenie ekspozycji przy dawce 600 mg darunawiru i 100 mg rytonawiru podawanych dwa razy na dobę.
aktywny metabolit, alfuzosyna, amiodaron, azolowy lek przeciwgrzybiczy, białko transportowe, bozentan, CYP2C8, darunawir, digoksyna, działanie niepożądane, dziurawiec zwyczajny, efawirenz, ekspozycja subterapeutyczna, eteksylat dabigatranu, etrawiryna, fenobarbital, fenytoina, flekainid, flutikazon, glikoproteina p, hepatotoksyczność, indukcja CYP3A, induktor CYP3A, inhibitor CYP3A, inhibitor CYP3A4, inhibitor izoenzymu, INR, izoenzym CYP3A, karbamazepina, klotrymazol, kobicystat, kwetiapina, lek przeciwretrowirusowy, lowastatyna, metadon, metoprolol, newirapina, OATP1B1, OATP1B3, oporność na leki, paklitaksel, propafenon, repaglinid, rozyglitazon, ryfampicyna, rytonawir, statyny, symwastatyna, toksyczność wątrobowa, warfaryna, wąski indeks terapeutyczny, wzmacniacz farmakokinetyczny, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Interakcje leku – Pirfenidone Sandoz 267 mg

Pirfenidon jest metabolizowany głównie przez enzym CYP1A2 (70-80%), z udziałem innych izoenzymów CYP2C9, 2C19, 2D6 i 2E1 w mniejszym stopniu. Silne inhibitory CYP1A2, takie jak fluwoksamina, powodują nawet czterokrotny wzrost ekspozycji na pirfenidon, co jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Inhibitory takie jak enoksacyna wymagają zmniejszenia dawki pirfenidonu do 801 mg/dobę (267 mg trzy razy dziennie) i ścisłego monitorowania. Umiarkowane inhibitory, np. cyprofloksacyna 750 mg, zwiększają ekspozycję o 81%, co wymaga redukcji dawki do 1602 mg/dobę (534 mg trzy razy dziennie). Szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu inhibitorów CYP1A2 z inhibitorami innych izoenzymów (CYP2C9, 2C19, 2D6), np. amiodaronem, flukonazolem, chloramfenikolem, fluoksetyną i paroksetyną, ze względu na ryzyko znacznego wzrostu stężenia pirfenidonu.
amiodaron, chloramfenikol, CYP1A2, cyprofloksacyna, cytochrom P450, działanie niepożądane, enoksacyna, flukonazol, fluoksetyna, fluwoksamina, hepatotoksyczność, induktor CYP1A2, induktor enzymu CYP, inhibitor CYP1A2, inhibitor CYP2C19, inhibitor CYP2C9, inhibitor CYP2D6, inhibitor izoenzymu, izoenzymy CYP, metabolizm wątrobowy, omeprazol, palenie tytoniu, pirfenidon, ryfampicyna, sok grejpfrutowy
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Cilostazol LEK-AM

Cylostazol, ze względu na mechanizm działania, wymaga starannej oceny korzyści i ryzyka przed zastosowaniem, zwłaszcza w porównaniu z zabiegami rewaskularyzacyjnymi. Lek może powodować istotne działania niepożądane układu sercowo-naczyniowego, takie jak tachykardia, kołatanie serca, tachyarytmie oraz niedociśnienie tętnicze, z obserwowanym wzrostem częstości rytmu serca o około 5-7 uderzeń na minutę. Pacjenci z chorobą niedokrwienną serca, niestabilną dusznicą bolesną, przebytym zawałem mięśnia sercowego, interwencją na naczyniach wieńcowych w ciągu ostatnich 6 miesięcy lub ciężką tachyarytmią w wywiadzie mają przeciwwskazania do stosowania cylostazolu. Szczególną ostrożność należy zachować u osób z dodatkowymi skurczami przedsionkowymi, komorowymi oraz migotaniem lub trzepotaniem przedsionków.
agranulocytoza, agregacja płytek krwi, choroba niedokrwienna serca, cylostazol, CYP2C19, CYP3A4, dusznica bolesna, działanie hipotensyjne, działanie przeciwpłytkowe, inhibitor izoenzymu, interwencja na naczyniach wieńcowych, kołatanie serca, krwawienie do siatkówki, leukopenia, małopłytkowość, migotanie przedsionków, morfologia krwi, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość aplastyczna, odruchowa tachykardia, pancytopenia, ryzyko krwawienia, skurcz komorowy, skurcz przedsionkowy, szpik kostny, tachyarytmia, tachykardia, trzepotanie przedsionków, zabieg chirurgiczny, zabieg rewaskularyzacyjny, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Interakcje leku – Binatta 50 mg

Tapentadol, substancja czynna produktu leczniczego BINATTA, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą znacząco wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Szczególnie istotne są interakcje z lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), takimi jak benzodiazepiny, inne opioidy, leki przeciwkaszlowe, barbiturany, leki przeciwpsychotyczne oraz przeciwhistaminowe H1, które mogą prowadzić do nasilonej sedacji, depresji oddechowej, a nawet śpiączki i zgonu. Również łączenie tapentadolu z gabapentynoidami (gabapentyna, pregabalina) zwiększa ryzyko przedawkowania i depresji oddechowej. Ponadto, stosowanie leków serotoninergicznych (SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne) może wywołać zespół serotoninowy, objawiający się m.in. klonusem, hiperrefleksją i gorączką > 38°C. Metabolizm tapentadolu odbywa się głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym za pośrednictwem izoenzymów UGT1A6, UGT1A9 i UGT2B7, co powoduje, że inhibitory tych enzymów (np. ketokonazol, flukonazol) zwiększają narażenie na lek, natomiast induktory (ryfampicyna, fenobarbital, dziurawiec) mogą obniżać jego skuteczność.
agonista-antagonista receptora opioidowego, barbiturat, benzodiazepina, buprenorfina, depresja oddechowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, drgawki, dziurawiec zwyczajny, fenobarbital, flukonazol, gabapentyna, gabapentynoid, inhibitor izoenzymu, inhibitor MAO, ketokonazol, kwas meklofenamowy, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, nalbufina, nalokson, ośrodkowy układ nerwowy, pentazocyna, polipragmazja, pregabalina, przełom nadciśnieniowy, receptor opioidowy μ, ryfampicyna, SNRI, SSRI, transferaza urydynodifosforanowa, zespół serotoninowy
Leksykon leków
Interakcje leku – Heligen Neo 40 mg

Omeprazol, składnik aktywny Heligen Neo, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez podwyższenie pH żołądka oraz hamowanie izoenzymów CYP2C19 i CYP3A4. Zmniejsza biodostępność leków takich jak nelfinawir (spadek o 40% ekspozycji i 75-90% metabolitu M8) oraz atazanawir (redukcja ekspozycji o 75% przy dawce 40 mg/dobę i o 30% przy 20 mg/dobę omeprazolu), co czyni jednoczesne stosowanie przeciwwskazanym. Omeprazol obniża także aktywację klopidogrelu, zmniejszając ekspozycję na jego aktywny metabolit o 46% i hamowanie agregacji płytek o 16%, co zwiększa ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych. Ponadto, omeprazol istotnie obniża wchłanianie leków przeciwgrzybiczych (pozakonazol, ketokonazol, itrakonazol) oraz erlotynibu, co może prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności klinicznej. W przypadku digoksyny obserwuje się wzrost biodostępności o około 10%, wymagający monitorowania, zwłaszcza u osób starszych.
agregacja płytek krwi, antagonista witaminy K, antybiotyk makrolidowy, atazanawir, choroba wrzodowa, cylostazol, diazepam, digoksyna, działanie niepożądane, działanie przeciwpłytkowe, działanie przeciwzakrzepowe, erlotynib, fenytoina, incydent sercowo-naczyniowy, induktor CYP2C19, inhibitor izoenzymu, inhibitor pompy protonowej, itrakonazol, ketokonazol, klarytromycyna, klirens kreatyniny, klopidogrel, lek immunosupresyjny, lek przeciwgrzybiczy, metotreksat, nelfinawir, omeprazol, pH żołądka, pozakonazol, refluks żołądkowo-przełykowy, ryfampicyna, sakwinawir, takrolimus, terapia HIV, terapia przeciwwirusowa, układ enzymatyczny, wchłanianie leku, worykonazol, zapalenie błony śluzowej żołądka, ziele dziurawca
Leksykon substancji czynnych
Oksybutynina – Interakcje

Oksybutynina, działając przeciwcholinergicznie, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na jej skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Nasilenie działania przeciwcholinergicznego obserwuje się przy jednoczesnym podawaniu z lekami takimi jak amantadyna, biperyden, lewodopa, leki przeciwhistaminowe, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, imipramina) oraz lekami przeciwpsychotycznymi (pochodne fenotiazyny, butyrofenonu, klozapina). Oksybutynina jest metabolizowana przez CYP3A4, a inhibitory tego izoenzymu (ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna) mogą podwoić stężenie oksybutyniny w osoczu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Ponadto, zmniejszenie motoryki przewodu pokarmowego pod wpływem oksybutyniny wpływa na wchłanianie leków, zwiększając np. biodostępność digoksyny, a zmniejszając wchłanianie lidokainy, paracetamolu, soli litu, tetracyklin i innych.
acetylocholina, alendronian, antybiotyk makrolidowy, atropina, azotany, bisfosfoniany, choroba Alzheimera, choroba niedokrwienna serca, choroba Parkinsona, cytochrom P450, domperidon, donepezyl, działanie przeciwcholinergiczne, erytromycyna, galantamina, glikozyd naparstnicy, inhibitor cholinoesterazy, inhibitor izoenzymu, interakcje lekowe, itrakonazol, izoenzym CYP 3A4, ketokonazol, lek antycholinergiczny, lek prokinetyczny, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, metoklopramid, miastenia, motoryka przewodu pokarmowego, nitrogliceryna, ośrodkowy układ nerwowy, perystaltyka przewodu pokarmowego, receptor cholinergiczny, rizedronian, rywastygmina, sprawność psychomotoryczna, układ cholinergiczny, zapalenie przełyku
Leksykon leków
Interakcje leku – Flonidan 1 mg/ml

Loratadyna, substancja czynna zawiesiny doustnej Flonidan (1 mg/ml), jest metabolizowana głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP2D6 cytochromu P450. Jednoczesne stosowanie inhibitorów tych izoenzymów, takich jak ketokonazol, erytromycyna czy cymetydyna, prowadzi do umiarkowanego zwiększenia stężenia loratadyny w osoczu, jednak bez istotnych klinicznie zmian, w tym w zapisie EKG. Zaleca się monitorowanie potencjalnych działań niepożądanych podczas terapii skojarzonej, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, gdzie ryzyko zwiększonej ekspozycji na lek jest wyższe. Ostrożność jest również wskazana przy stosowaniu innych inhibitorów CYP3A4 (np. itrakonazol, klarytromycyna, ritonawir) oraz inhibitorów CYP2D6 (np. fluoksetyna, paroksetyna).
antagonista receptora H2, antybiotyk makrolidowy, choroba wrzodowa, cymetydyna, cytochrom P450, działanie niepożądane, elektrokardiogram, erytromycyna, Flonidan, fluoksetyna, funkcja poznawcza, inhibitor izoenzymu, interakcje lekowe, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, klarytromycyna, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwhistaminowy, loratadyna, ośrodkowy układ nerwowy, pacjent pediatryczny, paroksetyna, populacja pediatryczna, ritonawir, sprawność psychomotoryczna, substancja czynna, substancja pomocnicza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zawiesina doustna
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cinacalcet Sandoz 30 mg

Cynakalcet, substancja czynna leku Cinacalcet Sandoz, charakteryzuje się farmakokinetyką obejmującą maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane w 2-6 godzin po podaniu doustnym oraz biodostępnością 20-25% na czczo, która wzrasta o 50-80% przy jednoczesnym spożyciu pokarmu, niezależnie od zawartości tłuszczu. Objętość dystrybucji wynosi około 1000 litrów, a wiązanie z białkami osocza sięga 97%. Cynakalcet wykazuje dwufazowy spadek stężenia w osoczu z okresem półtrwania początkowego około 6 godzin i końcowego 30-40 godzin, osiągając stan równowagi w ciągu 7 dni. Metabolizm zachodzi głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP1A2, z dominującą eliminacją metabolitów przez nerki (80% dawki w moczu, 15% w kale). Farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 30-180 mg, a stężenie leku koreluje ze spadkiem poziomu parathormonu (PTH), który minimalizuje się po 2-6 godzinach od podania i utrzymuje względnie stały poziom do końca dobowego okresu dawkowania.
białko osocza, biodostępność cynakalcetu, cytochrom P450, dializa otrzewnowa, dysfagia, dystrybucja substancji, eliminacja radioaktywności, hemodializa, indukcja metabolizmu, inhibitor izoenzymu, izoenzym CYP1A2, izoenzym cytochromu P450, klirens cynakalcetu, klirens leku, liniowa farmakokinetyka, maksymalne stężenie w osoczu, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parathormon, pole pod krzywą stężenia, schyłkowa choroba nerek, stężenie cynakalcetu w osoczu, wiązanie z czerwonymi krwinkami, wysycenie wchłaniania, znakowanie izotopowe
Leksykon leków
Interakcje leku – Montelukast Aurovitas 4 mg

Montelukast Aurovitas jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP 2C8, 2C9 oraz 3A4, co determinuje jego potencjalne interakcje farmakokinetyczne. Silni induktorzy tych enzymów, tacy jak fenobarbital, fenytoina i ryfampicyna, mogą obniżać stężenie montelukastu w osoczu, zmniejszając jego AUC o około 40%, co może wymagać ostrożności i monitorowania skuteczności terapii, zwłaszcza u pacjentów pediatrycznych. Z kolei silne inhibitory CYP 2C8, np. gemfibrozyl, powodują 4,4-krotne zwiększenie ekspozycji na montelukast, co może zwiększać ryzyko działań niepożądanych, choć nie jest konieczne dostosowanie dawki. Inhibitory o mniejszej sile, takie jak trimetoprim czy itrakonazol, nie wykazują klinicznie istotnego wpływu na farmakokinetykę montelukastu.
badanie in vitro, badanie in vivo, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie niepożądane, ekspozycja systemowa, etynyloestradiol, farmakokinetyka, fenobarbital, fenytoina, gemfibrozyl, induktor enzymatyczny, inhibitor izoenzymu, interakcja lekowa, itrakonazol, izoenzym CYP 2C8, izoenzymy CYP, metabolizm wątrobowy, montelukast, noretyndron, ośrodkowy układ nerwowy, paklitaksel, prednizolon, prednizon, profilaktyka astmy, repaglinid, rozyglitazon, ryfampicyna, teofilina, terfenadyna, trimetoprim, warfaryna
Leksykon leków
Interakcje leku – Claritine 10 mg

Loratadyna, substancja czynna produktu Claritine, charakteryzuje się szerokim indeksem terapeutycznym i niskim ryzykiem istotnych interakcji lekowych. W badaniach klinicznych wykazano, że jednoczesne stosowanie loratadyny z inhibitorami metabolizmu wątrobowego, takimi jak ketokonazol, erytromycyna czy cymetydyna, prowadzi do zwiększenia stężenia loratadyny w osoczu, jednak bez klinicznie istotnych zmian, w tym zaburzeń elektrokardiograficznych. Loratadyna jest metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz w mniejszym stopniu przez CYP2D6, co stanowi potencjalne źródło interakcji farmakokinetycznych z lekami hamującymi te izoenzymy. Zaleca się monitorowanie pacjenta, jednak zazwyczaj modyfikacja dawki nie jest konieczna. Brak danych dotyczących interakcji u dzieci i młodzieży wymaga ostrożności w tej grupie wiekowej.
cymetydyna, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, działanie niepożądane, elektrokardiografia, erytromycyna, indeks terapeutyczny, inhibitor izoenzymu, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja lekowa, interakcja z alkoholem, ketokonazol, lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji, loratadyna, metabolizm wątrobowy, ośrodkowy układ nerwowy, stężenie loratadyny w osoczu
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Bonogren SR 400 mg

Kwetiapina w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Bonogren SR) charakteryzuje się dobrym wchłanianiem, z Tmax około 6 godzin dla kwetiapiny i jej aktywnego metabolitu norkwetiapiny. Farmakokinetyka obu związków jest liniowa i proporcjonalna do dawek do 800 mg/dobę. W stanie stacjonarnym Cmax kwetiapiny jest o 13% niższe, a AUC norkwetiapiny o około 18% mniejsze w porównaniu do tabletek o natychmiastowym uwalnianiu. Pokarm bogaty w tłuszcze zwiększa Cmax o 50% i AUC o 20%, dlatego zaleca się przyjmowanie leku na czczo. Kwetiapina wiąże się z białkami osocza w około 83%, jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, a jej okres półtrwania wynosi około 7 godzin (norkwetiapina 12 godzin). Wydalanie odbywa się głównie z moczem (73%) i kałem (21%), z niezmienionym lekiem poniżej 5%.
AUC, biodostępność kwetiapiny, Cmax, Cmax i AUC, CYP3A4, cytochrom P450, fumaran kwetiapiny, inhibitor izoenzymu, klirens kreatyniny, klirens kwetiapiny, marskość wątroby, metabolit aktywny, metabolizm wątrobowy, niewydolność nerek, norkwetiapina, okres półtrwania eliminacji, stan stacjonarny, stężenie kwetiapiny, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie psychotyczne