Clopidogrel Genoptim
Tabletki powlekane, 75 mg
Produkt zawiera 75 mg klopidogrelu w postaci bezylanu oraz laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą. Jest stosowany w profilaktyce powikłań zakrzepowych u dorosłych pacjentów z miażdżycą, zawałem mięśnia sercowego, udarem niedokrwiennym oraz chorobą tętnic obwodowych. Wskazany jest również u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym, zarówno z uniesieniem, jak i bez uniesienia odcinka ST, często w połączeniu z kwasem acetylosalicylowym. Lek zapobiega także powikłaniom zakrzepowo-zatorowym u osób z migotaniem przedsionków, u których nie można stosować antagonistów witaminy K.
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje leku
- Profil bezpieczeństwa leku
- Przeciwwskazania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Skład i postać leku
- Specjalne ostrzeżenia
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Klopidogrel Genoptim podaje się doustnie w dawce 75 mg raz na dobę u dorosłych i osób w podeszłym wieku. W ostrym zespole wieńcowym bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI lub niestabilna dławica piersiowa) terapia rozpoczyna się od dawki nasycającej 300 mg, następnie 75 mg/dobę, w skojarzeniu z kwasem acetylosalicylowym (ASA) w dawce 75-100 mg/dobę (zalecana dawka ASA nie przekracza 100 mg ze względu na ryzyko krwawienia). Czas leczenia może trwać do 12 miesięcy, z maksymalnym efektem terapeutycznym po 3 miesiącach. W ostrym zawale mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST (STEMI) stosuje się dawkę nasycającą 300 mg (z wyłączeniem pacjentów >75 lat), następnie 75 mg/dobę, w połączeniu z ASA i ewentualnie lekami trombolitycznymi, przez co najmniej 4 tygodnie. U pacjentów powyżej 75. roku życia dawka nasycająca nie jest zalecana. W migotaniu przedsionków stosuje się 75 mg klopidogrelu na dobę wraz z ASA 75-100 mg/dobę.
Nie zaleca się stosowania klopidogrelu u dzieci i młodzieży z powodu braku danych dotyczących skuteczności. Doświadczenie kliniczne u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek oraz umiarkowanymi chorobami wątroby jest ograniczone, dlatego należy zachować ostrożność, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem krwawień. Lek można podawać niezależnie od posiłku. W przypadku pominięcia dawki, jeśli nie minęło więcej niż 12 godzin, należy ją niezwłocznie przyjąć; jeśli więcej niż 12 godzin, kolejna dawka powinna być podana zgodnie z harmonogramem bez podwajania dawki. Terapia skojarzona z ASA jest kluczowa dla optymalizacji efektu przeciwpłytkowego, a dawkowanie ASA powinno być dostosowane do indywidualnego ryzyka krwawienia.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Dawkowanie i sposób podawania – Clopidogrel Genoptim 75 mg
bezylan, choroba wątroby, Clopidogrel Genoptim, dawka nasycająca, dawka podtrzymująca, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek trombolityczny, migotanie przedsionków, niestabilna dławica piersiowa, ostry zawał mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST, ostry zespół wieńcowy bez uniesienia odcinka ST, podanie doustne, ryzyko krwawienia, skłonność do krwawień, tabletka powlekana, terapia skojarzona, wywiad medyczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zawał mięśnia sercowego bez załamka Q -
Działania niepożądane
Klopidogrel, substancja czynna leku Clopidogrel Genoptim 75 mg, został oceniony pod kątem bezpieczeństwa w licznych badaniach klinicznych obejmujących ponad 44 000 pacjentów, z czego ponad 12 000 stosowało lek przez co najmniej rok. Najczęstszym działaniem niepożądanym są krwawienia, obserwowane szczególnie w pierwszym miesiącu terapii. W badaniu CAPRIE częstość krwawień wynosiła 9,3% zarówno dla klopidogrelu, jak i kwasu acetylosalicylowego (ASA), z podobnym odsetkiem ciężkich powikłań krwotocznych. Badania CURE, CLARITY, COMMIT i ACTIVE-A potwierdziły, że terapia skojarzona klopidogrelem z ASA zwiększa częstość krwawień, zwłaszcza pozaczaszkowych i przewodu pokarmowego (np. w ACTIVE-A 6,7% vs 4,3% w grupie placebo z ASA), jednak częstość ciężkich krwawień i udarów krwotocznych pozostaje zbliżona między grupami. W badaniu CURE odsetek krwawień u pacjentów kontynuujących terapię do 5 dni przed zabiegiem wynosił 9,6% (klopidogrel + ASA) vs 6,3% (placebo + ASA).
Profil działań niepożądanych klopidogrelu obejmuje zaburzenia hematologiczne, takie jak małopłytkowość, leukopenia, eozynofilia (częstość ≥1/100 do <1/10), a rzadziej ciężka neutropenia, zakrzepowa plamica małopłytkowa (TTP), niedokrwistość aplastyczna i agranulocytoza (<1/10 000). Wśród reakcji immunologicznych odnotowano rzadkie reakcje nadwrażliwości, w tym autoimmunologiczny zespół insulinowy u pacjentów z podtypem HLA DRA4. Niezbyt często obserwowano krwawienia wewnątrzczaszkowe, bóle głowy, parestezje i zawroty głowy. Dodatkowo zgłaszano krwawienia dospojówkowe, krwiaki, krwawienia z nosa i przewodu pokarmowego, a także bardzo rzadkie ciężkie reakcje skórne (np. zespół Stevensa-Johnsona). Ze względu na ryzyko poważnych powikłań hematologicznych i krwotocznych, konieczne jest monitorowanie pacjentów oraz zgłaszanie działań niepożądanych do odpowiednich organów nadzoru farmakologicznego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Działania niepożądane – Clopidogrel Genoptim 75 mg
agnozja, agranulocytoza, choroba posurowicza, eozynofilia, eozynofilowe zapalenie płuc, ginekomastia, granulocytopenia, hemofilia nabyta, hipoglikemia, klopidogrel, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwioplucie, krwotok płucny, krwotok pozaotrzewnowy, kwas acetylosalicylowy, leukopenia, limfocytowe zapalenie jelita grubego, liszaj płaski, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nadwrażliwość na lek, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, omamy, ostra niewydolność wątroby, pancytopenia, parestezja, reakcja rzekomo-anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, śródmiąższowe zapalenie płuc, stan splątania, udar krwotoczny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenia smaku, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie kłębuszkowe nerek, zapalenie naczyń, zapalenie stawów, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawroty błędnikowe, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół nadwrażliwości polekowej, zespół Stevensa-Johnsona -
Profil bezpieczeństwa leku
Clopidogrel Genoptim jest przeciwwskazany u kobiet karmiących ze względu na brak danych dotyczących przenikania leku do mleka ludzkiego, mimo potwierdzonego przenikania u zwierząt. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek oraz umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby zaleca się zachowanie ostrożności ze względu na ograniczone doświadczenie terapeutyczne i potencjalne ryzyko krwawień. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby. Dawkowanie u seniorów nie różni się od dawkowania u dorosłych, bez konieczności wprowadzania dodatkowych środków ostrożności.
Clopidogrel Genoptim nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania urządzeń mechanicznych, co pozwala na bezpieczne stosowanie leku w tym kontekście. Brak jest danych dotyczących interakcji klopidogrelu z alkoholem, co wymaga ostrożności w interpretacji potencjalnych efektów. W praktyce klinicznej należy uwzględnić powyższe ograniczenia i przeciwwskazania, dostosowując terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta oraz monitorując ewentualne działania niepożądane.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Profil bezpieczeństwa leku – Clopidogrel Genoptim 75 mg
-
Przeciwwskazania
Klopidogrel w dawce 75 mg (Clopidogrel Genoptim) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym 2,6 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co jest istotne u osób z nietolerancją laktozy. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ciężkie zaburzenie czynności wątroby, ze względu na upośledzony metabolizm leku i zwiększone ryzyko krwawień. Ponadto, stosowanie klopidogrelu jest wykluczone u pacjentów z aktywnym patologicznym krwawieniem, takim jak krwawiący wrzód trawienny czy krwotok wewnątrzczaszkowy, ze względu na mechanizm działania leku polegający na hamowaniu agregacji płytek krwi i ryzyko nasilenia krwawienia.
W sytuacjach klinicznych wymagających ostrożności, takich jak niedawne lub planowane zabiegi chirurgiczne (zwłaszcza neurochirurgiczne i okulistyczne), skazy krwotoczne, choroba wrzodowa w remisji czy przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryna, acenokumarol), niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub innych leków przeciwpłytkowych, należy dokładnie ocenić bilans korzyści i ryzyka. W przypadku planowanych zabiegów inwazyjnych zaleca się odstawienie klopidogrelu na 5-7 dni przed procedurą, aby zmniejszyć ryzyko krwawień. Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolizmu laktozy powinni unikać tego preparatu i rozważyć alternatywne terapie przeciwpłytkowe.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Przeciwwskazania – Clopidogrel Genoptim 75 mg
acenokumarol, agregacja płytek krwi, choroba wrzodowa żołądka, ciężkie zaburzenie czynności wątroby, klopidogrel, krwotok wewnątrzczaszkowy, kwas acetylosalicylowy, laktoza jednowodna, leczenie przeciwpłytkowe, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, nadwrażliwość, niedobór laktazy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, patologiczne krwawienie, skaza krwotoczna, warfaryna, właściwości antyagregacyjne, wrzód trawienny, zaburzenia krzepnięcia, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy -
Skład i postać leku
Clopidogrel Genoptim jest dostępny w postaci tabletek powlekanych zawierających 75 mg klopidogrelu (w postaci bezylanu). Tabletki mają różowy kolor, okrągły, obustronnie wypukły kształt i zawierają 2,6 mg laktozy jednowodnej jako substancję pomocniczą o znanym działaniu. Rdzeń tabletki składa się z celulozy mikrokrystalicznej, mannitolu (E421), hydroksypropylocelulozy, krospowidonu, kwasu cytrynowego jednowodnego, makrogolu 6000, kwasu stearynowego oraz talku. Otoczka zawiera hypromelozę, laktozę jednowodną, tlenek żelaza czerwony (E172), triacetynę oraz dwutlenek tytanu (E171). Powlekanie tabletek chroni substancję czynną przed czynnikami zewnętrznymi, maskuje smak i ułatwia połykanie.
Produkt jest dostępny w opakowaniach zawierających 28 lub 84 tabletki, pakowanych w blistry PVC/PE/PVDC/Aluminium lub PA/Aluminium/PVC/Aluminium. Tabletki w blistrach PVC/PE/PVDC/Aluminium należy przechowywać w temperaturze poniżej 25°C, natomiast dla blistrów PA/Aluminium/PVC/Aluminium nie ma specjalnych zaleceń dotyczących przechowywania. Okres ważności wynosi 3 lata. Nie stwierdzono niezgodności farmaceutycznych z innymi substancjami w obrębie postaci farmaceutycznej. Niewykorzystane resztki produktu należy usuwać zgodnie z lokalnymi przepisami, aby zapobiec zagrożeniom środowiskowym.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Skład i postać leku – Clopidogrel Genoptim 75 mg
blister PVC, celuloza mikrokrystaliczna, charakterystyka produktu leczniczego, dwutlenek tytanu, hydroksypropyloceluloza, hypromeloza, klopidogrel bezylan, krospowidon, kwas cytrynowy, kwas stearynowy, laktoza jednowodna, makrogol, mannitol, niezgodność farmaceutyczna, odpad medyczny, substancja czynna, substancja pomocnicza, tabletka powlekana, tlenek żelaza, triacetyna -
Specjalne ostrzeżenia
Klopidogrel, stosowany w preparacie Clopidogrel Genoptim, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko krwawień, zwłaszcza u pacjentów z predyspozycjami do krwawień, po zabiegach chirurgicznych, urazach oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków zwiększających ryzyko krwawienia (np. ASA, heparyna, NLPZ, SSRI). Monitorowanie morfologii krwi i objawów krwawienia jest kluczowe, szczególnie w pierwszych tygodniach terapii i po inwazyjnych procedurach. Leczenie należy przerwać na 7 dni przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Klopidogrel wydłuża czas krwawienia, co wymaga informowania pacjentów o konieczności zgłaszania nietypowych krwawień. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zakrzepowa plamica małopłytkowa (TTP), wymagająca natychmiastowej interwencji, oraz hemofilia nabyta, rozpoznawana na podstawie izolowanego wydłużenia APTT.
Farmakogenetycznie, u pacjentów z upośledzonym metabolizmem CYP2C19 obserwuje się zmniejszoną aktywność klopidogrelu, co może wpływać na skuteczność terapii. Nie zaleca się łączenia klopidogrelu z silnymi lub umiarkowanymi inhibitorami CYP2C19 oraz należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu substratów CYP2C8. U pacjentów z nadwrażliwością na tienopirydyny istnieje ryzyko reakcji alergicznych i hematologicznych, dlatego konieczne jest monitorowanie. Ze względu na ograniczone dane, stosowanie klopidogrelu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i umiarkowanymi chorobami wątroby wymaga ostrożności. Preparat zawiera 2,6 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co jest istotne dla pacjentów z nietolerancją galaktozy lub laktazy.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Specjalne ostrzeżenia – Clopidogrel Genoptim
cytochrom P450 2C19, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie hematologiczne niepożądane, działanie przeciwpłytkowe, farmakogenetyka, hemofilia nabyta, inhibitor COX-2, inhibitor izoenzymu CYP2C19, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, morfologia krwi, neutropenia, niedobór laktazy, niedokrwistość hemolityczna mikroangiopatyczna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, obrzęk naczynioruchowy, plazmafereza, tienopirydyna, trombocytopenia, udar niedokrwienny, zakrzepowa plamica małopłytkowa, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy -
Właściwości farmakodynamiczne
Klopidogrel, będący inhibitorem agregacji płytek krwi z grupy B01AC04, działa jako prolek wymagający aktywacji przez enzymy cytochromu CYP450 do aktywnego metabolitu hamującego nieodwracalnie receptor P2Y12 na płytkach krwi. Mechanizm ten prowadzi do zahamowania aktywacji kompleksu glikoprotein IIb/IIIa i zapobiega agregacji płytek przez okres ich życia (7-10 dni). Standardowa dawka 75 mg/dobę powoduje zahamowanie agregacji indukowanej ADP na poziomie 40-60% w stanie równowagi osiąganym między 3. a 7. dniem terapii, a powrót funkcji płytek następuje w ciągu około 5 dni po zakończeniu leczenia. Efekt terapeutyczny może być zmienny ze względu na polimorfizmy genetyczne CYP450 lub interakcje lekowe wpływające na metabolizm klopidogrelu.
W badaniu CAPRIE (N=19 185) klopidogrel 75 mg/dobę wykazał istotne zmniejszenie ryzyka nowych incydentów niedokrwiennych (zawał mięśnia sercowego, udar niedokrwienny, śmierć naczyniowa) o 8,7% (p=0,045) w porównaniu do ASA 325 mg/dobę, ze szczególną korzyścią u pacjentów z chorobą tętnic obwodowych (RRR=23,7%, p=0,003). W badaniu CURE (N=12 562) u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym bez uniesienia ST, klopidogrel (300 mg dawka nasycająca, następnie 75 mg/dobę) w skojarzeniu z ASA (75-325 mg/dobę) zmniejszył względne ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego, zawału mięśnia sercowego lub udaru o 20% (p=0,00009) w porównaniu do placebo. Korzyści były widoczne zarówno u pacjentów leczonych zachowawczo, jak i po interwencjach inwazyjnych (PTCA, CABG). Profil bezpieczeństwa był korzystny, a korzyści utrzymywały się niezależnie od stosowanych dawek ASA i innych terapii kardiologicznych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Właściwości farmakodynamiczne – Clopidogrel Genoptim 75 mg
angioplastyka wieńcowa, antagonista receptora GPIIb/IIIa, beta-adrenolityk, choroba tętnic obwodowych, cytochrom CYP450, difosforan adenozyny, dławica piersiowa, glikoproteina IIb/IIIa, hamowanie agregacji płytek krwi, heparyna drobnocząsteczkowa, inhibitor ACE, inhibitor agregacji płytek, inhibitor GpIIb/IIIa, kwas acetylosalicylowy, leczenie trombolityczne, lek hipolipemizujący, niestabilna dławica piersiowa, ostry zespół wieńcowy, polimorfizm genetyczny enzymów, pomostowanie aortalno-wieńcowe, prolek, udar niedokrwienny, zawał bez załamka Q, zawał mięśnia sercowego -
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Clopidogrel Genoptim, zawierający 75 mg klopidogrelu w postaci bezylanu w każdej tabletce powlekanej, nie wykazuje istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania maszyn. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, lek nie powoduje typowych działań niepożądanych, takich jak senność, zawroty głowy czy zaburzenia widzenia, które mogłyby upośledzać funkcje poznawcze i motoryczne niezbędne do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Pacjenci mogą kontynuować prowadzenie pojazdów podczas terapii klopidogrelem, o ile nie występują inne przeciwwskazania zdrowotne.
Pomimo braku bezpośredniego wpływu klopidogrelu na zdolność prowadzenia pojazdów, lekarz powinien poinformować pacjenta o tym fakcie, uwzględniając indywidualną reakcję na lek, możliwość polipragmazji oraz stan kliniczny pacjenta, zwłaszcza w kontekście chorób podstawowych, takich jak choroba niedokrwienna serca, które mogą same ograniczać zdolność do prowadzenia pojazdów. Zaleca się kompleksową ocenę kliniczną oraz przekazanie pacjentowi odpowiednich zaleceń dotyczących bezpieczeństwa w ruchu drogowym, aby zapewnić optymalną ochronę zdrowia i bezpieczeństwa podczas farmakoterapii klopidogrelem.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Clopidogrel Genoptim 75 mg
bezpieczeństwo farmakoterapii, charakterystyka produktu leczniczego, choroba niedokrwienna serca, działanie niepożądane, funkcja motoryczna, funkcja poznawcza, interakcja lekowa, klopidogrel, laktoza jednowodna, polipragmazja, senność, substancja pomocnicza, tabletka powlekana, zaburzenie widzenia, zawrót głowy -
Wskazania do stosowania
Clopidogrel Genoptim w dawce 75 mg (w formie bezylanu) jest lekiem przeciwpłytkowym stosowanym w profilaktyce wtórnej powikłań zakrzepowych u pacjentów z miażdżycą oraz w określonych stanach klinicznych, takich jak zawał mięśnia sercowego (od kilku dni do <35 dni), udar niedokrwienny mózgu (7 dni do <6 miesięcy) oraz choroba tętnic obwodowych. W ostrych zespołach wieńcowych (OZW) klopidogrel jest stosowany w skojarzeniu z kwasem acetylosalicylowym (ASA), zarówno w OZW bez uniesienia odcinka ST, jak i w ostrym zawale mięśnia sercowego z uniesieniem ST u pacjentów kwalifikujących się do leczenia trombolitycznego. Mechanizm działania opiera się na selektywnym hamowaniu receptora ADP na płytkach krwi, co zapobiega aktywacji kompleksu glikoprotein GPIIb/IIIa i agregacji płytek. Standardowa dawka wynosi 75 mg raz na dobę, podawana doustnie, niezależnie od posiłków.
W migotaniu przedsionków klopidogrel stosuje się u pacjentów z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka powikłań naczyniowych, u których przeciwwskazane jest leczenie antagonistami witaminy K lub gdy monitorowanie terapii jest utrudnione, pod warunkiem niskiego ryzyka krwawienia. Terapia skojarzona z ASA zmniejsza ryzyko udaru mózgu i innych powikłań zakrzepowo-zatorowych. W przypadku przezskórnych interwencji wieńcowych z implantacją stentu, klopidogrel jest elementem podwójnej terapii przeciwpłytkowej, której czas trwania zależy od typu stentu i aktualnych wytycznych kardiologicznych. Lek zawiera 2,6 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co jest istotne u pacjentów z nietolerancją laktozy. Należy podkreślić konieczność regularnego przyjmowania leku i unikania przedwczesnego przerwania terapii, zwłaszcza po implantacji stentu, ze względu na ryzyko zakrzepicy.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Wskazania do stosowania – Clopidogrel Genoptim 75 mg
adenozynodifosforan, agregacja płytek krwi, antagonista witaminy K, choroba miażdżycowa, choroba tętnic obwodowych, działanie antyagregacyjne, incydent niedokrwienny, klopidogrel, kompleks glikoprotein GPIIb/IIIa, kwas acetylosalicylowy, laktoza jednowodna, leczenie trombolityczne, migotanie przedsionków, niedobór laktazy, niestabilna dławica piersiowa, nietolerancja galaktozy, ośrodkowy układ nerwowy, ostry zespół wieńcowy, OZW bez uniesienia odcinka ST, podwójna terapia przeciwpłytkowa, powikłania zakrzepowe, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przezskórna angioplastyka wieńcowa, stent uwalniający lek, tabletka powlekana, udar niedokrwienny mózgu, zakrzepica w stencie, zawał bez załamka Q, zawał mięśnia sercowego, zawał z uniesieniem odcinka ST, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy