alkaloidy Atropa belladonna

Alkaloidy Atropa belladonna, czyli pokrzyku wilczej jagody, to grupa związków chemicznych o silnym działaniu farmakologicznym. Do najważniejszych należą atropina, hioscyjamina oraz skopolamina, które są antagonistami receptorów muskarynowych układu cholinergicznego.

Atropina stanowi główny alkaloid pokrzyku i jest racemiczną mieszaniną L-hioscyjaminy i D-hioscyjaminy. Związki te blokują receptory muskarynowe, hamując działanie acetylocholiny w układzie przywspółczulnym. W medycynie klinicznej wykorzystuje się ich działanie rozszerzające źrenice (mydriasis), przyspieszające czynność serca, hamujące wydzielanie gruczołów oraz rozkurczające mięśnie gładkie.

Zastosowanie kliniczne alkaloidów pokrzyku obejmuje diagnostykę okulistyczną, premedykację w anestezjologii, leczenie bradykardii, skurczów przewodu pokarmowego oraz jako antidotum w zatruciach inhibitorami cholinesterazy. Należy pamiętać, że są to substancje o wąskim indeksie terapeutycznym – niewielka różnica między dawką leczniczą a toksyczną wymaga ostrożnego dawkowania i monitorowania pacjentów.

Zatrucie alkaloidami pokrzyku charakteryzuje się zespołem objawów określanym jako „czerwony jak burak, suchy jak pieprz, gorący jak ogień, ślepy jak nietoperz” – obejmują one zaczerwienienie skóry, suchość błon śluzowych, hipertermię oraz zaburzenia widzenia. W ciężkich przypadkach może dojść do delirium, halucynacji, zaburzeń świadomości, a nawet niewydolności oddechowej i śmierci.