efekt chronotropowy
Efekt chronotropowy odnosi się do wpływu różnych czynników na częstość pracy serca (rytm zatokowy). Wyróżniamy efekt chronotropowy dodatni (przyspieszenie akcji serca) oraz ujemny (zwolnienie akcji serca). Zjawisko to ma istotne znaczenie zarówno w fizjologii, jak i w farmakoterapii kardiologicznej.
Dodatni efekt chronotropowy wywołują katecholaminy (adrenalina, noradrenalina), leki sympatykomimetyczne, a także hormony tarczycy, hipokaliemia czy hiperkalcemia. Mechanizm tego działania opiera się głównie na stymulacji receptorów β1-adrenergicznych w węźle zatokowo-przedsionkowym, co zwiększa napływ jonów wapnia do komórek węzła i przyspiesza depolaryzację.
Ujemny efekt chronotropowy powodują leki β-adrenolityczne (np. metoprolol, propranolol), antagoniści wapnia (np. werapamil, diltiazem), digoksyna oraz zwiększone napięcie nerwu błędnego. Stosuje się je w terapii tachyarytmii, nadciśnienia tętniczego czy choroby niedokrwiennej serca. Istotną rolę w regulacji efektu chronotropowego odgrywa również układ parasympatyczny poprzez uwalnianie acetylocholiny.
W praktyce klinicznej ocena efektu chronotropowego ma znaczenie przy doborze leków dla pacjentów kardiologicznych, interpretacji wyników prób wysiłkowych oraz monitorowaniu działań niepożądanych farmakoterapii. Zaburzenia efektu chronotropowego mogą prowadzić do niewydolności chronotropowej, która objawia się nieadekwatną odpowiedzią częstości rytmu serca na wysiłek fizyczny.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Golpimec 0,5 mg
Przedawkowanie fingolimodu (Golpimec, 0,5 mg) wiąże się głównie z działaniem na układ sercowo-naczyniowy, w tym bradykardią i zaburzeniami przewodzenia przedsionkowo-komorowego. W badaniach klinicznych dawki nawet do 40 mg (80-krotność dawki terapeutycznej) były stosunkowo dobrze tolerowane, choć u 5 z 6 pacjentów przy dawce 40 mg zaobserwowano łagodny ucisk w klatce piersiowej odpowiadający reaktywności drobnych oskrzeli. Bradykardia pojawia się zwykle w ciągu pierwszej godziny po podaniu, osiągając maksimum w 6 godzin, i może utrzymywać się dłużej. Przedawkowanie może także prowadzić do wolnego przewodzenia przedsionkowo-komorowego, a nawet przemijającego pełnego bloku przedsionkowo-komorowego. Fingolimod nie jest usuwany przez dializę ani wymianę osocza, co ogranicza możliwości szybkiej eliminacji leku.
blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy stopnia II, blok przedsionkowo-komorowy stopnia III, bradykardia, ciężka bradykardia, dializa, dyskomfort w klatce piersiowej, efekt chronotropowy, eliminacja fingolimodu, fingolimod, monitorowanie EKG, odstęp QTc, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, reaktywność oskrzeli, wydłużenie QT, wymiana osocza, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Fenoxa 0,5 mg
Przedawkowanie fingolimodu, leku immunomodulującego stosowanego w dawce terapeutycznej 0,5 mg, wiąże się przede wszystkim z ryzykiem poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki do 40 mg (80-krotność dawki terapeutycznej) mogą wywoływać łagodny ucisk w klatce piersiowej oraz reakcję oskrzeli. Najistotniejszymi klinicznymi konsekwencjami są bradykardia pojawiająca się w ciągu godziny od podania, z maksymalnym efektem w 6 godzin, oraz zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, w tym wolne przewodzenie i przemijający blok przedsionkowo-komorowy. Efekt chronotropowy ujemny może utrzymywać się dłużej niż 6 godzin, choć z czasem ulega osłabieniu.
badanie EKG, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy II stopnia, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, bradykardia, ciśnienie tętnicze krwi, częstość akcji serca, dializa, dyskomfort w klatce piersiowej, efekt chronotropowy, Fenoxa, fingolimod, lek immunomodulujący, odstęp QTc, pomiar tętna, przedawkowanie fingolimodu, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, reaktywność oskrzeli, wymiana osocza, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Fingolimod Stada 0,5 mg
Przedawkowanie fingolimodu, leku stosowanego w terapii stwardnienia rozsianego, może prowadzić do istotnych zaburzeń rytmu serca, w tym bradykardii, bloków przedsionkowo-komorowych (w tym pełnego bloku AV) oraz wydłużenia odstępu QTc (≥500 ms). Bradykardia pojawia się zwykle w ciągu 1 godziny od podania dawki i osiąga maksimum w ciągu 6 godzin, utrzymując się powyżej tego czasu z tendencją do stopniowego ustępowania. W badaniach klinicznych zdrowi ochotnicy tolerowali dawki fingolimodu do 40 mg (80-krotność dawki terapeutycznej 0,5 mg), jednak przy tej dawce u większości pacjentów obserwowano łagodny ucisk lub dyskomfort w klatce piersiowej, odpowiadający reaktywności drobnych oskrzeli. Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego mogą pojawić się bez określonej dawki, a pełny blok AV, choć rzadki i przemijający, wymaga szczególnej uwagi.
blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy drugiego stopnia, blok przedsionkowo-komorowy trzeciego stopnia, bradykardia, bradykardia zatokowa, dawka terapeutyczna, dyskomfort w klatce piersiowej, działanie farmakologiczne, efekt chronotropowy, elektrokardiogram, fingolimod, plazmafereza, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, reaktywność oskrzeli, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Fingolimod Alvogen 0,5 mg
Przedawkowanie fingolimodu, nawet do 80-krotności zalecanej dawki 0,5 mg, może prowadzić do istotnych działań niepożądanych, zwłaszcza kardiotoksycznych. U 5 z 6 pacjentów poddanych dawce 40 mg odnotowano łagodny ucisk w klatce piersiowej, odpowiadający reaktywności drobnych oskrzeli. Najważniejszym zagrożeniem jest bradykardia, pojawiająca się zwykle w ciągu godziny od podania leku, z maksymalnym efektem po 6 godzinach, utrzymującym się dłużej niż 6 godzin. Przedawkowanie może także wywołać wolne przewodzenie przedsionkowo-komorowe oraz przemijające pełne bloki przedsionkowo-komorowe, które mogą występować z większą częstotliwością i nasileniem. W przypadku przedawkowania konieczne jest intensywne monitorowanie EKG w czasie rzeczywistym oraz pomiar tętna i ciśnienia co godzinę przez co najmniej 6 godzin, a w razie wystąpienia bradykardii <45 uderzeń/min u dorosłych, <55 u dzieci ≥12 lat, <60 u dzieci 10-<12 lat, nowego bloku przedsionkowo-komorowego stopnia II lub wydłużenia QTc ≥500 ms, monitorowanie powinno być kontynuowane do następnego dnia. Wystąpienie bloku III stopnia również wymaga przedłużonego nadzoru.
blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy II stopnia, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, bradykardia, dializa, efekt chronotropowy, EKG, fingolimod, kardiotoksyczność, odstęp QT, odstęp QTc, oskrzela, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, reaktywność oskrzeli, wymiana osocza, zaburzenia przewodzenia serca, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Celiprolol Vitabalans 400 mg
Celiprolol Vitabalans, zawierający 400 mg chlorowodorku celiprololu w tabletce, jest selektywnym beta-adrenolitykiem o kardioselektywnym działaniu na receptory β1-adrenergiczne, z jednoczesną częściową aktywnością agonistyczną wobec receptorów β2-adrenergicznych. Lek wykazuje efekt hipotensyjny poprzez blokadę receptorów β1 oraz działanie wazodylatacyjne, co prowadzi do obniżenia oporu obwodowego i skutecznego zmniejszenia ciśnienia tętniczego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku fizycznego. W porównaniu do innych beta-blokerów, celiprolol charakteryzuje się minimalnym wpływem na częstość akcji serca i kurczliwość mięśnia sercowego w warunkach spoczynkowych, a jego kardioselektywność jest porównywalna do metoprololu i atenololu.
aktywność agonistyczna, beta-adrenolityk selektywny, beta-bloker kardioselektywny, beta-bloker nieselektywny, chlorowodorek celiprololu, choroba układu oddechowego, ciśnienie tętnicze, działanie naczyniorozszerzające, efekt chronotropowy, efekt hipotensyjny, efekt inotropowy, kardioselektywność, kurczliwość mięśnia sercowego, lipidy osocza, nadciśnienie tętnicze, obturacja oskrzeli, opór obwodowy, profil farmakodynamiczny, profil hemodynamiczny, profil lipidowy, receptor β1-adrenergiczny, receptor β2-adrenergiczny, ryzyko sercowo-naczyniowe, stymulacja adrenergiczna, układ współczulny, wazodylatacja, zaburzenie lipidowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Carvedilol-ratiopharm 6,25 mg
Karwedylol, będący racemiczną mieszaniną enancjomerów R- i S-karwedylolu, działa jako antagonist receptorów alfa1- i beta-adrenergicznych, co przekłada się na wielokierunkowe efekty farmakodynamiczne w układzie sercowo-naczyniowym. Enancjomer S blokuje nieselektywnie receptory beta, wywołując ujemne efekty chrono-, dromo-, batmo- i inotropowe, natomiast oba enancjomery blokują receptory alfa1, co prowadzi do zmniejszenia obwodowego oporu naczyniowego i rozszerzenia naczyń. Karwedylol wykazuje także słabą do umiarkowanej blokadę kanałów wapniowych oraz silne właściwości przeciwutleniające i antyproliferacyjne, co przyczynia się do ochrony narządów i korzystnego wpływu na profil lipidowy (utrzymanie prawidłowego stosunku HDL/LDL). W terapii nadciśnienia tętniczego lek obniża ciśnienie krwi bez wzrostu całkowitego oporu obwodowego, zachowując objętość wyrzutową i perfuzję nerek, a w chorobie niedokrwiennej serca zmniejsza obciążenie wstępne i następcze komory, wykazując działanie przeciwniedokrwienne i przeciwdławicowe.
choroba niedokrwienna serca, dysfunkcja skurczowa lewej komory, dyslipidemia, dystrofia mięśniowa, działanie antyproliferacyjne, działanie przeciwdławicowe, działanie przeciwniedokrwienne, efekt batmotropowy, efekt chronotropowy, efekt dromotropowy, efekt inotropowy, enancjomer, frakcja wyrzutowa, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, kanał wapniowy, lipoproteina niskiej gęstości, lipoproteina wysokiej gęstości, nadciśnienie tętnicze, nagła śmierć sercowa, opór naczyniowy obwodowy, przeciwutleniacz, przewlekła niewydolność serca, receptor adrenergiczny, receptor alfa1-adrenergiczny, stres oksydacyjny, układ renina-angiotensyna-aldosteron, układ sercowo-naczyniowy - Leksykon substancji czynnych
Celiprolol – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Celiprolol, beta-adrenolityk, przeszedł szerokie badania przedkliniczne oceniające bezpieczeństwo stosowania, obejmujące toksyczność, genotoksyczność, rakotwórczość oraz wpływ na rozród i rozwój potomstwa. W badaniach na zwierzętach stosowano dawki znacznie przekraczające dawki terapeutyczne u ludzi (np. do 2000 mg/kg/dobę u myszy, 400 mg/kg/dobę u szczurów, podczas gdy dawka terapeutyczna u człowieka to około 5,5 mg/kg/dobę). Nie wykazano działania mutagennego, rakotwórczego ani teratogennego. Dawki do 20 mg/kg/dobę u szczurów i 10 mg/kg/dobę u psów uznano za bezpieczne, nie powodujące toksyczności. Wysokie dawki powodowały odwracalne zmiany, takie jak zwiększenie apetytu, diurezy, senność, obrzęki, czy zmiany elektrolitowe (wzrost potasu i fosforu nieorganicznego), które ustępowały po zaprzestaniu podawania. Dawki śmiertelne wynosiły około 2000 mg/kg u myszy, 3800 mg/kg u szczurów i 1500 mg/kg u psów.
arytmia indukowana chemicznie, asystolia, beta-bloker, dawka śmiertelna, dawka terapeutyczna, działanie kardioprotekcyjne, działanie mutagenne, działanie przeciwarytmiczne, efekt chronotropowy, efekt inotropowy, efekt odwracalny, elementy morfotyczne krwi, genotoksyczność, migotanie komór, niedokrwienie, niedokrwienie mięśnia sercowego, potencjał rakotwórczy, receptor beta-adrenergiczny, receptor beta2-adrenergiczny, stabilizacja błon komórkowych, stężenie potasu, tachykardia, tachykardia komorowa, toksyczność po podaniu wielokrotnym, zastój trzustkowy, zwężenie tętnicy wieńcowej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fingolimod SUN 0,5 mg
Przedkliniczne badania fingolimodu przeprowadzone na myszach, szczurach, psach i małpach wykazały istotne efekty na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (przyrost masy, hipertrofia mięśni gładkich), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia przy dawkach ≥0,15 mg/kg mc., co odpowiada około 4-krotności ekspozycji u ludzi po dawce terapeutycznej 0,5 mg/dobę). W badaniach rakotwórczości u szczurów nie stwierdzono działania kancerogennego przy dawkach do 2,5 mg/kg mc. (około 50-krotność ekspozycji u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków złośliwych przy dawkach ≥0,25 mg/kg mc. (około 6-krotność ekspozycji u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego, a także nie wpływał negatywnie na płodność szczurów nawet przy dawce 10 mg/kg mc. (około 150-krotność ekspozycji u ludzi).
Badania teratogenności wykazały działanie teratogenne u szczurów przy dawkach ≥0,1 mg/kg mc., co odpowiada ekspozycji terapeutycznej u ludzi, manifestujące się wadami wrodzonymi takimi jak przetrwały pień tętniczy i wada przegrody komorowej. U królików obserwowano zwiększoną śmiertelność zarodków i płodów przy dawkach ≥1,5 mg/kg mc. oraz zmniejszenie liczby żywych płodów przy dawce 5 mg/kg mc., przy ekspozycji porównywalnej do ludzkiej. Fingolimod przenika przez łożysko i do mleka w stężeniach 2-3-krotnie wyższych niż w osoczu matki. U młodych szczurów stwierdzono opóźnione dojrzewanie płciowe, osłabioną odpowiedź immunologiczną oraz zmiany w mineralnej gęstości kości i zaburzenia neurobehawioralne przy dawkach ≥1,5 mg/kg mc. Wyniki podkreślają konieczność monitorowania układu sercowo-naczyniowego, immunologicznego oraz przeciwwskazania do stosowania fingolimodu w ciąży.
chłoniak złośliwy, działanie mutagenne, działanie teratogenne, efekt chronotropowy, ekspozycja układowa, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, przenikanie przez łożysko, przerost tkanki mięśniowej, przetrwały pień tętniczy, sekwestracja limfocytów, śmiertelność zarodka, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zaburzenia neurobehawioralne, zwyrodnienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Carvedilol-ratiopharm 12,5 mg
Karwedylol jest racemiczną mieszaniną enancjomerów R- i S-karwedylolu, działającą jako alfa- i beta-adrenolityk (kod ATC: C07AG02). Jego mechanizm działania obejmuje nieselektywną blokadę receptorów beta-adrenergicznych przez enancjomer S oraz blokadę receptorów alfa1-adrenergicznych przez oba enancjomery, co prowadzi do obniżenia obwodowego oporu naczyniowego i efektu hipotensyjnego. Dodatkowo, w wyższych stężeniach karwedylol wykazuje słabe do umiarkowanego działanie blokujące kanały wapniowe. Lek nie posiada wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej, a jego działanie na serce obejmuje ujemne efekty chronotropowe, dromotropowe, batmotropowe i inotropowe. Karwedylol wykazuje także właściwości przeciwutleniające, antyproliferacyjne na komórki mięśni gładkich naczyń oraz korzystnie wpływa na profil lipidowy (stosunek HDL/LDL) u pacjentów z nadciśnieniem i dyslipidemią.
choroba niedokrwienna serca, dysfunkcja skurczowa lewej komory, dyslipidemia, dystrofia mięśniowa, działanie antyproliferacyjne, działanie przeciwdławicowe, działanie przeciwnadciśnieniowe, działanie przeciwniedokrwienne, efekt batmotropowy, efekt chronotropowy, efekt dromotropowy, efekt inotropowy, enancjomer, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, lipoproteiny niskiej gęstości, lipoproteiny wysokiej gęstości, nagła śmierć sercowa, opór obwodowy, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, układ renina-angiotensyna-aldosteron - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Fingolimod Zentiva 0,5 mg
Bezpieczeństwo stosowania fingolimodu zostało szczegółowo ocenione w badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, w tym myszach, szczurach, psach i małpach. Wykazano wpływ leku na układ limfatyczny (limfopenia, zanik tkanki limfoidalnej), płuca (przyrost masy i hipertrofia mięśni gładkich), serce (ujemny efekt chronotropowy, wzrost ciśnienia krwi, zmiany okołonaczyniowe, zwyrodnienie mięśnia sercowego) oraz naczynia krwionośne (waskulopatia u szczurów przy dawkach ≥0,15 mg/kg mc., odpowiadających około 4-krotności ekspozycji AUC u ludzi po dawce 0,5 mg/dobę). Potencjał rakotwórczy wykazał różnice gatunkowe: brak działania rakotwórczego u szczurów przy dawkach do 2,5 mg/kg mc. (około 50-krotność ekspozycji AUC u ludzi), natomiast u myszy zaobserwowano wzrost częstości chłoniaków złośliwych przy dawkach ≥0,25 mg/kg mc. (około 6-krotność ekspozycji AUC u ludzi). Fingolimod nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego, a także nie wpływał na płodność samców i samic szczura nawet przy dawce 10 mg/kg mc. (około 150-krotności ekspozycji AUC u ludzi).
chłoniak złośliwy, dojrzewanie płciowe, działanie mutagenne, działanie teratogenne, efekt chronotropowy, ekspozycja układowa, hemocyjanina, hipertrofia mięśni gładkich, limfopenia, mineralna gęstość kości, odpowiedź immunologiczna, odpowiedź neurobehawioralna, przenikanie przezłożyskowe, przerost tkanki mięśniowej, przetrwały pień tętniczy, śmiertelność zarodkowa, tkanka limfoidalna, toksyczność matczyna, wada przegrody komorowej, waskulopatia, zaburzenia neurobehawioralne, zwyrodnienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Paracetamol Accord 10 mg/ml
Przedawkowanie fingolimodu, nawet do 80-krotności dawki terapeutycznej 0,5 mg, może prowadzić do poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, w tym bradykardii, zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz wydłużenia odstępu QTc ≥500 msec. Bradykardia pojawia się zwykle w ciągu pierwszej godziny po podaniu leku, osiągając maksimum w ciągu 6 godzin, a jej efekt może utrzymywać się dłużej niż 6 godzin, stopniowo słabnąc w kolejnych dniach. W dawce 40 mg (80-krotność dawki terapeutycznej) u 5 z 6 pacjentów odnotowano łagodny ucisk w klatce piersiowej, odpowiadający reaktywności drobnych oskrzeli. Przedawkowanie może także skutkować wolnym przewodzeniem przedsionkowo-komorowym, a w pojedynczych przypadkach przemijającym pełnym blokiem przedsionkowo-komorowym (stopnia I-III).
akcja serca, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, ciśnienie krwi, dializa, dyskomfort w klatce piersiowej, efekt chronotropowy, EKG, kardiolog, klatka piersiowa, odstęp QTc, parametry życiowe, przedawkowanie fingolimodu, reaktywność drobnych oskrzeli, układ bodźcoprzewodzący serca, układ sercowo-naczyniowy, wymiana osocza, zaburzenie kardiologiczne, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego