angiogeneza

Angiogeneza to proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych z już istniejących. Jest to złożony mechanizm fizjologiczny, który odgrywa kluczową rolę w rozwoju embrionalnym, gojeniu ran, regeneracji tkanek oraz w cyklu menstruacyjnym. Proces ten jest ściśle regulowany przez równowagę między czynnikami proangiogennymi (np. VEGF, FGF, TGF-β) a antyangiogennymi (np. angiostatyna, endostatyna).

W warunkach patologicznych angiogeneza może przyczyniać się do rozwoju chorób, takich jak nowotwory, retinopatia cukrzycowa, zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) czy reumatoidalne zapalenie stawów. W kontekście onkologicznym, gdy guz osiąga rozmiar około 1-2 mm, wymaga dodatkowego unaczynienia do dalszego wzrostu. Komórki nowotworowe wydzielają czynniki proangiogenne, które stymulują tworzenie nowych naczyń krwionośnych zaopatrujących guz w tlen i składniki odżywcze.

Terapie antyangiogenne stanowią istotną strategię w leczeniu wielu chorób. Leki hamujące angiogenezę, takie jak bewacyzumab (przeciwciało anty-VEGF), są stosowane w terapii nowotworów i chorób okulistycznych. Z kolei stymulacja angiogenezy może być korzystna w chorobach niedokrwiennych, takich jak choroba wieńcowa czy niedokrwienie kończyn dolnych. Badania nad precyzyjną regulacją angiogenezy stanowią obecnie ważny kierunek rozwoju medycyny spersonalizowanej.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Udar mózgu – Patofizjologia i mechanizm

Udar mózgu to nagłe zaburzenie neurologiczne wynikające z zaburzeń perfuzji naczyń mózgowych, prowadzące do uszkodzenia tkanki nerwowej. Wyróżnia się udary niedokrwienne (80-85% przypadków) i krwotoczne (10-15%). Udar niedokrwienny dzieli się na podtypy: zakrzepowy, zatorowy, lakunarny oraz niedokrwienie systemowe. Patofizjologia obejmuje rdzeń niedokrwienny z przepływem <10 ml/100 g/min, gdzie dochodzi do szybkiej śmierci komórek, oraz penumbrę z przepływem około 25 ml/100 g/min, potencjalnie możliwą do uratowania. Kaskada niedokrwienna obejmuje niedobór ATP, depolaryzację komórek, obrzęk cytotoksyczny, nadmierną aktywację receptorów NMDA, stres oksydacyjny i neuroinflammację, które prowadzą do apoptozy i nekrozy neuronów oraz uszkodzenia bariery krew-mózg. Czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie, cukrzyca i miażdżyca, wpływają na strukturę naczyń i autoregulację przepływu mózgowego, zwiększając podatność na udar.
angiogeneza, apoptoza, bariera krew-mózg, blaszka miażdżycowa, choroba małych naczyń, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, ekscytotoksyczność, kaskada niedokrwienna, krwotok podpajęczynówkowy, krwotok śródmózgowy, lipohialinoza, miażdżyca tętnic, nekroza, neurogeneza, neuroinflammacja, obrzęk cytotoksyczny, obrzęk naczyniopochodny, przepływ krwi mózgowej, przetrwały otwór owalny, reaktywna forma tlenu, receptor NMDA, stres oksydacyjny, terapia komórkami macierzystymi, tętniak, tętniak przegrody międzyprzedsionkowej, triada Virchowa, udar krwotoczny, udar kryptogenny, udar lakunarny, udar mózgu, udar niedokrwienny, udar zakrzepowy, udar zatorowy, uszkodzenie komórek mózgowych, zakrzep
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Pazopanib STADA 200 mg

Pazopanib STADA jest doustnym inhibitorem kinaz tyrozynowych o wielokierunkowym działaniu, hamującym receptory VEGFR-1, -2, -3, PDGFR-α, -β oraz c-KIT, z wartościami IC₅₀ odpowiednio 10 nM, 30 nM, 47 nM, 71 nM, 84 nM i 74 nM. Mechanizm działania obejmuje zahamowanie autofosforylacji receptorów oraz angiogenezy, co potwierdzono w modelach przedklinicznych. Meta-analiza farmakogenetyczna wskazała na istotny związek między nosicielstwem allelu HLA-B*57:01 (6% pacjentów) a ryzykiem hepatotoksyczności, gdzie 19% nosicieli doświadczyło wzrostu aktywności AlAT powyżej 5-krotnej górnej granicy normy (stopień 3 wg NCI CTC), w porównaniu do 10% u pacjentów bez tego allelu.
AlAT, analiza farmakogenetyczna, angiogeneza, autofosforylacja receptorów, badanie radiologiczne, czynnik rokowniczy, farmakodynamika, hepatotoksyczność, inhibitor kinazy białkowej, inhibitor kinazy tyrozynowej, interferon alfa, interleukina-2, ksenoprzeszczep nowotworu, przeżycie bez progresji choroby, przeżycie ogólne, rak jasnokomórkowy, rak nerkowokomórkowy, receptor c-kit, receptor PDGF, receptor VEGF, resekcja nerki, skala ECOG, terapia cytokinami, zaawansowany rak nerkowokomórkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem – Epidemiologia

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) jest główną przyczyną nieodwracalnej utraty wzroku u osób powyżej 50. roku życia, dotykając globalnie około 200 milionów pacjentów, z prognozowanym wzrostem do 300 milionów do 2040 roku. W USA w 2019 roku 12,6% populacji powyżej 40 lat cierpiało na AMD, z wyraźnym wzrostem częstości wraz z wiekiem – od 2% w grupie 40-44 lata do 46,6% u osób powyżej 85 lat. Choroba dzieli się na formę suchą (75-90% przypadków) i mokrą (10-25%), a jej występowanie wykazuje zróżnicowanie etniczne – najwyższe u osób rasy białej (12,3-30%), niższe u Latynosów (10,4%), Afroamerykanów (7,5%) i Azjatów (7,4%). Roczna zapadalność na wczesne AMD wynosi 1,59%, a na późne 0,19%, z najwyższymi wskaźnikami w populacji europejskiej. Do głównych czynników ryzyka należą wiek, pochodzenie etniczne, płeć żeńska, palenie tytoniu, wysoki BMI, choroby sercowo-naczyniowe, dieta uboga w antyoksydanty oraz uwarunkowania genetyczne.
angiogeneza, badanie dna oka, badanie przesiewowe, choroba układu sercowo-naczyniowego, dieta wysokotłuszczowa, jaskra, metabolizm lipidów, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, mokra AMD, nieodwracalna utrata wzroku, niewysiękowe AMD, obrazowanie siatkówki, palenie tytoniu, roczna zapadalność, sucha AMD, układ dopełniacza, wysiękowe AMD, zaawansowana AMD, zaćma, zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cetraxal Plus (3 mg + 0,25 mg)/ml

Cetraxal Plus to preparat otologiczny zawierający cyprofloksacynę (3 mg/ml) oraz fluocynolonu acetonid (0,25 mg/ml), łączący działanie bakteriobójcze i przeciwzapalne. Fluocynolonu acetonid, fluorowany kortykosteroid, hamuje migrację makrofagów i leukocytów, zwęża naczynia krwionośne oraz redukuje ich przepuszczalność, co ogranicza stan zapalny i procesy bliznowacenia. Cyprofloksacyna, fluorochinolon, działa poprzez inhibicję topoizomeraz II i IV, kluczowych enzymów bakteryjnych, prowadząc do śmierci komórek bakteryjnych. Oporność na cyprofloksacynę rozwija się głównie przez mutacje w genach gyrA, gyrN, parC, parE oraz nadekspresję pomp efflux (geny Mex), co jest szczególnie istotne w przypadku Pseudomonas aeruginosa.
angiogeneza, bliznowiec, Cetraxal Plus, cyprofloksacyna, drenaż wentylacyjny ucha, działanie bakteriobójcze, działanie przeciwzapalne, fluocynolonu acetonid, fluorochinolon, gyraza DNA, komórki zapalne, kortykosteroid, leki przeciwinfekcyjne, lekowrażliwość, makrofagi i leukocyty, MRSA, mutacja wielostopniowa, nadekspresja pomp, oporność bakterii, ostre zapalenie ucha środkowego, ostre zapalenie ucha zewnętrznego, Pseudomonas aeruginosa, rekombinacja DNA, replikacja DNA, rurka tympanostomijna, Staphylococcus aureus, topoizomeraza IV, topoizomeraza typu II, wartość graniczna wrażliwości, wrażliwość na metycylinę, zwężenie naczyń krwionośnych
Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Patofizjologia i mechanizm

Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) jest nowotworem wywodzącym się z keratynocytów naskórka, charakteryzującym się wysokim wskaźnikiem mutacji genetycznych, zwłaszcza w genie supresorowym TP53 (54-95% przypadków). Patogeneza SCC obejmuje wieloetapowy proces akumulacji mutacji w genach takich jak CDKN2A (24-45%), NOTCH1/2 (~40%), RAS (3-30%), EGFR, FAT1 (~30%) oraz TERT, prowadzący do zaburzeń kluczowych szlaków sygnałowych (RAS/RAF/MEK/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Notch, STAT3, Sonic Hedgehog). Promieniowanie UV, zwłaszcza UVB, jest głównym czynnikiem etiologicznym, indukującym charakterystyczne mutacje DNA (CC→TT, C→T w 58% przypadków) oraz stres oksydacyjny i hamowanie apoptozy. Proces kancerogenezy rozpoczyna się od zmian prekursorowych (rogowacenie słoneczne, choroba Bowena), a ryzyko progresji do inwazyjnego SCC wynosi od 0,025% do 20%. Epigenetyczne mechanizmy, takie jak hipermetylacja promotorów genów supresorowych (np. CDKN2A w 40% przypadków), oraz infekcja wirusem HPV (szczególnie typy beta) również odgrywają istotną rolę w rozwoju SCC, zwłaszcza u pacjentów immunosupresyjnych.
albinizm, angiogeneza, apoptoza, białko p53, błona podstawna, choroba Bowena, dimery pirymidynowe, gen supresorowy TP53, hipermetylacja DNA, immunosupresja, keratynocyty naskórka, komórki macierzyste nowotworowe, liszaj płaski, liszaj twardzinowy, macierz pozakomórkowa, metylotransferaza DNA, mikrośrodowisko nowotworowe, mutacja genowa, płaskonabłonkowy rak skóry, promieniowanie UV, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, stres oksydacyjny, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Raf/Mek/Erk, szlak Ras/Raf/MEK/ERK, transformacja złośliwa, wirus HPV, xeroderma pigmentosum
Leksykon chorób i schorzeń
Odmrożenie – Patofizjologia i mechanizm

Odmrożenie to uszkodzenie tkanek wywołane ekspozycją na temperatury poniżej 0°C, obejmujące mechanizmy bezpośredniego uszkodzenia komórkowego (poniżej -2,2°C) oraz progresywnego niedokrwienia skóry. Pierwszy etap charakteryzuje się tworzeniem kryształów lodu w przestrzeni zewnątrz- i wewnątrzkomórkowej, prowadząc do zaburzeń osmotycznych, denaturacji białek i lizy komórek. Drugi mechanizm obejmuje wazokonstrykcję, zastój krwi, mikrozakrzepy i uszkodzenie śródbłonka, co skutkuje niedokrwieniem i martwicą tkanek. Proces reperfuzji wywołuje dodatkowe uszkodzenia przez wolne rodniki tlenowe, obrzęk i reakcję zapalną z udziałem mediatorów takich jak prostaglandyny F2α, tromboksany, bradykinina i histamina. Uszkodzenia mikronaczyniowe prowadzą do zaburzeń przepływu, hipoksji i zwiększonej agregacji płytek, co pogłębia martwicę. Uszkodzenia nerwów, zwłaszcza włókien zmielinizowanych, mogą skutkować neuropatią bólową i nadwrażliwością na zimno.
agregacja płytek krwi, angiogeneza, angiografia rezonansu magnetycznego, bradykinina, choroba Raynauda, deferoksamina, dysmutaza ponadtlenkowa, hipertoniczność, hipoksja tkanek, histamina, martwica, mediatory zapalne, mikroskrzepy, niedokrwienie skóry, odmrożenie, prostacyklina, prostaglandyna F2α, scyntygrafia kości, skurcz naczyń, strefa koagulacji, tlenoterapia hiperbaryczna, tromboksan A2, uszkodzenie komórkowe, uszkodzenie niedokrwienno-reperfuzyjne, uszkodzenie reperfuzyjne, uszkodzenie śródbłonka, wazodylatacja, wazokonstrykcja, wolne rodniki tlenowe
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Kleder 10 mg

Lenalidomid, substancja czynna leku Kleder (kod ATC: L04AX04), wykazuje wielokierunkowe działanie przeciwnowotworowe i immunomodulacyjne, oparte na interakcji z białkiem cereblon, kluczowym składnikiem kompleksu ligazy ubikwitynowej E3. Mechanizm ten prowadzi do ubikwitynacji i degradacji czynników transkrypcyjnych Aiolos i Ikaros w komórkach limfatycznych, co skutkuje cytotoksycznością oraz wzmocnieniem odporności komórkowej, w tym limfocytów T i NK. Lenalidomid hamuje proliferację komórek nowotworowych hematopoetycznych, indukuje apoptozę w komórkach szpiczaka mnogiego, chłoniaka grudkowego oraz komórkach z delecją 5q, a także wykazuje właściwości antyangiogenne, proerytropoetyczne i przeciwzapalne. W terapii zespołów mielodysplastycznych z delecją 5q lek selektywnie nasila apoptozę nieprawidłowego klonu komórkowego. Synergistyczne działanie z rytuksymabem zwiększa cytotoksyczność zależną od przeciwciał (ADCC) oraz apoptozę komórek chłoniaka grudkowego.
angiogeneza, apoptoza, autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych, białko DDB1, cereblon, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, cytokina prozapalna, cytotoksyczność, cytotoksyczność zależna od przeciwciał, czynnik transkrypcyjny, delecja 5q, erytropoeza, hemoglobina płodowa, immunomodulacja, indolentny chłoniak nieziarniczy, komórki macierzyste CD34+, komórki NK, komórki plazmatyczne szpiczaka, komórki śródbłonka, komórki T, kulina 4, ligaza ubikwitynowa E3, rytuksymab, szpiczak mnogi, TNF-alfa, toksyczność ograniczająca dawkę, zespół mielodysplastyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Martwica kostna (osteonekroza) – Patofizjologia i mechanizm

Martwica kostna (osteonekroza) to proces patologiczny charakteryzujący się śmiercią komórek kości i szpiku kostnego na skutek niedokrwienia podchrzęstnej kości, najczęściej dotyczący głowy kości udowej, kolana, kości skokowej i ramiennej. Patogeneza jest wieloczynnikowa, obejmująca przerwanie dopływu krwi przez urazy, zakrzepy, zatory tłuszczowe, przerost adipocytów czy choroby metaboliczne i autoimmunologiczne. Histologicznie, komórki hematopoetyczne obumierają w ciągu 12 godzin, osteocyty i osteoblasty w 12-48 godzin, a adipocyty w 5 dni, co prowadzi do saponifikacji tłuszczów i reakcji zapalnej. Proces naprawczy po reperfuzji obejmuje angiogenezę i różnicowanie komórek mezenchymalnych, jednak często jest niewystarczający, co skutkuje zapadnięciem się kości podchrzęstnej i rozwojem zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej stawów w ciągu 6-24 miesięcy od pojawienia się zmian radiologicznych (stadium II).
adipogeneza, anemia sierpowatokrwinkowa, angiogeneza, apoptoza osteoblastów, artroplastyka stawu biodrowego, białko C, choroba Gauchera, choroba zwyrodnieniowa stawów, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dekompresja rdzenia, komórki Gauchera, komórki hematopoetyczne, komórki macierzyste, komórki mezenchymalne, kortykosteroidy, martwica awaskularna, martwica kostna, mezenchymalne komórki macierzyste, naczynia krwionośne, niedotlenienie, odpowiedź zapalna, osocze bogatopłytkowe, osteocyty, osteogeneza, przerwanie dopływu krwi, terapia tlenem hiperbarycznym, toczeń rumieniowaty układowy, trombofilia, wolne kwasy tłuszczowe, zaburzenia krzepnięcia, zakażenie HIV, zakrzepica, zator tłuszczowy
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Plerixafor Biofar 20 mg/ml

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa pleryksaforu obejmowały ocenę toksyczności ostrej i przewlekłej, działania farmakologicznego, potencjału teratogennego oraz właściwości genotoksycznych. W badaniach toksyczności ostrej u gryzoni podanie podskórne pojedynczej dawki wywołało przemijające objawy nerwowo-mięśniowe, takie jak brak koordynacji, duszność i kurcze mięśniowe. W badaniach przewlekłych obserwowano zwiększenie liczby leukocytów, zwiększone wydalanie wapnia i magnezu z moczem, nieznaczne powiększenie masy śledziony, biegunki i tachykardię. Histopatologicznie stwierdzono krwiotworzenie pozaszpikowe w wątrobie i śledzionie. Margines ekspozycji u młodych szczurów przy maksymalnej tolerowanej dawce (MTD) był co najmniej 18-krotnie wyższy niż największa dawka kliniczna stosowana u dzieci do 18 lat. W badaniach receptorowych in vitro pleryksafor w stężeniu 5 µg/mL wykazywał umiarkowane lub silne powinowactwo do receptorów presynaptycznych układu nerwowego (kanały wapniowe typu N, potasowe SKCa, receptory H3, M1, M2, α1B, α2C, Y/Y1, NMDA), jednak kliniczne znaczenie tych interakcji pozostaje nieustalone.
angiogeneza, ataksja, badanie histopatologiczne, cewiak nerwowy, chłoniak nieziarniczy, duszność, dysplazja szkieletowa, działanie teratogenne, glejak, hematopoeza, hematopoeza pozaszpikowa, hiperkalciuria, kanał potasowy SKCa, kanał wapniowy typu N, leukocytoza, maksymalna tolerowana dawka, móżdżek, ostra białaczka limfoblastyczna, pleryksafor, receptor adrenergiczny, receptor histaminowy H3, receptor muskarynowy, receptor neuropeptydu, receptor NMDA, resorpcja płodu, sedacja, tachykardia, wada wrodzona
Leksykon chorób i schorzeń
Zespół wątrobowo-płucny – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Zespół wątrobowo-płucny (HPS) to powikłanie zaawansowanej choroby wątroby i nadciśnienia wrotnego, charakteryzujące się triadą: chorobą wątroby, zaburzeniami wymiany gazowej prowadzącymi do niedotlenienia tętniczego oraz obecnością wewnątrzpłucnych rozszerzeń naczyń. Patofizjologia obejmuje rozszerzenie naczyń płucnych i wzmożoną angiogenezę, indukowaną przez mediatory takie jak tlenek azotu, endotelina-1 i tlenek węgla, co skutkuje zaburzeniem hipoksycznej wazokonstrykcji i zwiększonym przeciekiem tętniczo-żylnym. Częstość występowania HPS w marskości wątroby wynosi 4-47%. Klinicznie dominuje duszność, często z platypneą i orthodeoksją, a rozpoznanie opiera się na gazometrii krwi tętniczej z oceną gradientu pęcherzykowo-tętniczego oraz echokardiografii z kontrastem, uznawanej za złoty standard w wykrywaniu wewnątrzpłucnych rozszerzeń naczyń.
angiogeneza, błękit metylenowy, duszność, echokardiografia kontrastowa, encefalopatia wątrobowa, endotelina-1, gazometria krwi tętniczej, gradient pęcherzykowo-tętniczy, hipoksemia, hipoksemia tętnicza, hipoksja, hipoksyczna wazokonstrykcja płucna, marskość wątroby, mykofenolan mofetylu, naczyniak gwiaździsty, nadciśnienie wrotne, nieskuteczny wzorzec oddychania, niewydolność oddechowa, palce pałeczkowate, pentoksyfilina, platypnea, przeszczep wątroby, przetoka tętniczo-żylna, przezszyjne wewnątrzwątrobowe zespolenie wrotno-systemowe, sinica, tlenek azotu, tlenek węgla, tlenoterapia, tlenoterapia hiperbaryczna, zespół wątrobowo-płucny
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Lenalidomide Glenmark 5 mg

Lenalidomid, klasyfikowany jako lek immunosupresyjny (kod ATC: L04AX04), działa poprzez wiązanie z białkiem cereblon, składnikiem kompleksu ligazy E3 kulina RING ubikwityna, co prowadzi do ubikwitynacji i degradacji czynników transkrypcyjnych Aiolos i Ikaros w komórkach hematopoetycznych. Mechanizm ten wywołuje efekt cytotoksyczny oraz immunomodulacyjny, hamując proliferację komórek nowotworowych, indukując apoptozę w szpiczaku mnogim, chłoniaku grudkowym oraz komórkach z delecją 5q, a także zwiększając aktywność komórek NK, T i NKT. Lenalidomid wykazuje ponadto działanie antyangiogenne poprzez hamowanie migracji, adhezji i tworzenia mikronaczyń śródbłonka oraz stymuluje produkcję hemoglobiny płodowej przez komórki macierzyste CD34+, co jest korzystne w leczeniu zespołów mielodysplastycznych (MDS). Dodatkowo, lek redukuje produkcję prozapalnych cytokin, takich jak TNF-α i IL-6, co łagodzi objawy systemowe i zmniejsza mikrośrodowisko sprzyjające progresji nowotworu.
angiogeneza, apoptoza, autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych, białko cereblon, chłoniak grudkowy, chłoniak nieziarniczy, chłoniak z komórek płaszcza, cytokina prozapalna, cytotoksyczność, cytotoksyczność komórkowa zależna od przeciwciał, czynnik transkrypcyjny, delecja 5q, delecja chromosomu 5, działanie antyangiogenne, działanie proerytropoetyczne, działanie przeciwnowotworowe, działanie przeciwzapalne, hematopoetyczna komórka macierzysta, hemoglobina płodowa, immunomodulacja, indolentny chłoniak nieziarniczy, interleukina-6, kapsułka twarda, komórka hematopoetyczna, komórki Natural Killer, leczenie podtrzymujące, lek immunosupresyjny, lenalidomid, ligaza E3 kulina RING ubikwityna, progresja choroby, rytuksymab, szpiczak mnogi, TNF-alfa, toksyczność ograniczająca dawkę, zespół mielodysplastyczny