Leki w grupie
„leki przeciwpsychotyczne”

Leki przeciwpsychotyczne to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu psychoz, w tym schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych, epizodów maniakalnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej oraz innych stanów, w których występują objawy psychotyczne. Działają one poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu, szczególnie receptora D2, co prowadzi do zmniejszenia objawów wytwórczych (halucynacji, urojeń) oraz dezorganizacji myślenia.

Leki przeciwpsychotyczne dzielą się na dwie główne grupy: klasyczne (pierwszej generacji) oraz atypowe (drugiej generacji). Leki klasyczne charakteryzują się silnym powinowactwem do receptorów D2 dopaminowych, co skutecznie redukuje objawy wytwórcze, ale powoduje więcej działań niepożądanych związanych z układem pozapiramidowym. Do tej grupy należą m.in.: chlorpromazyna (Fenactil), haloperidol (Haloperidol WZF), lewomepromazyna (Tisercin), perfenazyna i flupentiksol (Fluanxol).

Leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji (atypowe) charakteryzują się mniejszym powinowactwem do receptorów D2 i większym do receptorów serotoninowych 5-HT2A, co zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych i zwiększa skuteczność w leczeniu objawów negatywnych schizofrenii. Do najczęściej stosowanych leków atypowych należą: risperidon (Rispolept, Orizon), olanzapina (Zyprexa, Zolafren, Zalasta), kwetiapina (Ketrel, Kvetipinax), aripiprazol (Abilify, Arypiprazol), klozapina (Clozapine, Leponex), amisulpryd (Solian) i zyprazydon (Zeldox).

Szczególną podgrupą są leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym działaniu (depot), podawane w iniekcjach domięśniowych co 2-4 tygodnie, co zwiększa compliance u pacjentów mających problemy z regularnym przyjmowaniem leków. Należą do nich: risperidon (Rispolept Consta), paliperydon (Xeplion), aripiprazol (Abilify Maintena), olanzapina (Zypadhera) oraz flufenazyna i haloperidol w formach depot.

Główną zaletą stosowania leków przeciwpsychotycznych jest skuteczna kontrola objawów psychotycznych, co umożliwia pacjentom powrót do względnie normalnego funkcjonowania. Leki atypowe są szczególnie korzystne ze względu na mniejsze ryzyko wywoływania zaburzeń pozapiramidowych i lepszą skuteczność wobec objawów negatywnych schizofrenii (apatii, wycofania społecznego, spłycenia emocjonalnego).

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych obejmują działania niepożądane, które różnią się w zależności od grupy. Leki klasyczne często powodują objawy pozapiramidowe (parkinsonizm polekowy, akatyzję, dystonię, późne dyskinezy), a także hiperprolaktynemię. Leki atypowe wiążą się z mniejszym ryzykiem objawów pozapiramidowych, ale mogą prowadzić do przyrostu masy ciała, zaburzeń metabolicznych (cukrzyca, hiperlipidemia), sedacji i wydłużenia odstępu QT. Klozapina wymaga szczególnego monitorowania ze względu na ryzyko agranulocytozy, mimo że jest najbardziej skuteczna w leczeniu schizofrenii lekoopornej.

Nowszą podgrupą są leki przeciwpsychotyczne trzeciej generacji, do których zalicza się aripiprazol, brexpiprazol i kariprazyna. Charakteryzują się one działaniem jako częściowi agoniści receptorów dopaminowych, co pozwala na stabilizację przekaźnictwa dopaminergicznego zamiast jego całkowitego blokowania, potencjalnie zmniejszając działania niepożądane przy zachowaniu skuteczności terapeutycznej.

Lista leków w tej grupie

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl