Leki w grupie
„atypowe leki przeciwpsychotyczne”

Atypowe leki przeciwpsychotyczne (tzw. leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji) to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej oraz innych zaburzeń psychotycznych. W przeciwieństwie do klasycznych neuroleptyków (leków pierwszej generacji), wykazują mniejsze powinowactwo do receptorów dopaminowych D2, a większe do receptorów serotoninowych 5-HT2A, co przekłada się na skuteczniejsze działanie przeciwpsychotyczne przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia objawów pozapiramidowych.

Atypowe leki przeciwpsychotyczne działają na różne układy neuroprzekaźnictwa w mózgu, głównie na układ dopaminergiczny i serotoninergiczny. Blokują one receptory dopaminowe w szlaku mezolimbicznym (odpowiedzialnym za objawy wytwórcze), jednocześnie słabiej oddziałując na receptory w szlaku nigrostriatalnym (co zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych). Dodatkowo, wpływają na receptory serotoninowe, noradrenergiczne, histaminowe i cholinergiczne, co rozszerza ich profil terapeutyczny.

Do najważniejszych atypowych leków przeciwpsychotycznych należą: risperidon (Rispolept, Risperon), olanzapina (Zyprexa, Olzapin), kwetiapina (Ketrel, Kvetiplex), aripiprazol (Abilify, Aripriprazol), ziprasidon (Zeldox), amisulpryd (Solian), sertindol (Serdolect), lurasidon (Latuda), kariprazyna (Reagila), paliperidon (Invega) oraz klozapina (Clozapine, Leponex) – uznawana za prototypowy lek atypowy.

Główne zalety stosowania atypowych leków przeciwpsychotycznych obejmują: mniejsze ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych (parkinsonizm polekowy, dystonie, akatyzja), skuteczność w leczeniu zarówno objawów pozytywnych (omamy, urojenia), jak i negatywnych schizofrenii (wycofanie społeczne, spłycenie afektu), korzystny wpływ na funkcje poznawcze oraz niższe ryzyko rozwoju późnych dyskinez. Dodatkowo, wiele z tych leków jest dostępnych w formach o przedłużonym uwalnianiu (iniekcje), co poprawia współpracę pacjentów w długoterminowym leczeniu.

Mimo licznych zalet, atypowe leki przeciwpsychotyczne wiążą się z istotnymi zagrożeniami. Do najpoważniejszych należą: zaburzenia metaboliczne (przyrost masy ciała, hiperglikemia, dyslipidemia, zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2), wydłużenie odstępu QTc w EKG (zwiększające ryzyko zaburzeń rytmu serca), hiperprolaktynemia (prowadząca do zaburzeń miesiączkowania, ginekomastii, osteoporozy), sedacja oraz rzadkie, ale poważne powikłania jak agranulocytoza (szczególnie w przypadku klozapiny), złośliwy zespół neuroleptyczny czy zaburzenia czynności wątroby.

Atypowe leki przeciwpsychotyczne można podzielić na podgrupy w zależności od ich profilu farmakologicznego: leki o działaniu wieloreceptorowym (olanzapina, kwetiapina, klozapina), leki o działaniu selektywnym wobec receptorów D2/D3 i 5-HT2A (risperidon, paliperidon, ziprasidon), leki o selektywnym działaniu na receptory dopaminowe (amisulpryd), oraz leki o działaniu częściowo agonistycznym na receptory dopaminowe (aripiprazol, kariprazyna, brekspiprazol). W ostatnich latach pojawiła się również podgrupa tzw. leków przeciwpsychotycznych trzeciej generacji, charakteryzujących się częściowym agonizmem wobec receptorów dopaminowych, co potencjalnie przekłada się na jeszcze lepszą tolerancję i skuteczność.

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl