polekowe zapalenie błony śluzowej nosa
Polekowe zapalenie błony śluzowej nosa (ang. drug-induced rhinitis) to niepożądana reakcja ze strony nosa na stosowane leki, charakteryzująca się obrzękiem błony śluzowej, nadmiernym wydzielaniem śluzu oraz niedrożnością nosa. Występuje jako skutek uboczny stosowania niektórych grup leków, szczególnie często po preparatach przeciwalergicznych, przeciwbólowych, przeciwnadciśnieniowych oraz miejscowo działających α-adrenomimetyków.
Najczęstszą postacią polekowego zapalenia błony śluzowej nosa jest rhinitis medicamentosa, wywołana nadużywaniem miejscowych leków obkurczających naczynia krwionośne. Stosowanie takich preparatów dłużej niż 5-7 dni prowadzi do tachyfilaksji, odstawienia leku oraz efektu z odbicia w postaci nasilonej niedrożności nosa, zmuszającej pacjenta do ponownego sięgnięcia po lek, co tworzy mechanizm błędnego koła.
Diagnostyka polekowego zapalenia błony śluzowej nosa opiera się głównie na wywiadzie dotyczącym przyjmowanych leków oraz badaniu przedmiotowym. Leczenie polega przede wszystkim na odstawieniu leku wywołującego objawy, czasem w połączeniu z krótkotrwałą steroidoterapią donosową. W przypadku rhinitis medicamentosa konieczne może być stopniowe odstawianie leku obkurczającego naczynia pod osłoną glikokortykosteroidów donosowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Envil katar (1,5 mg + 2,5 mg)/ml
Envil katar to aerozol do nosa zawierający 1,5 mg mepiraminy maleinianu oraz 2,5 mg fenylefryny chlorowodorku na ml roztworu, gdzie pojedyncza dawka rozpylona dostarcza 0,15 mg mepiraminy i 0,25 mg fenylefryny. Lek jest wskazany do stosowania u dorosłych, młodzieży oraz dzieci powyżej 6 lat, z dawkowaniem 2 dawki do każdego przewodu nosowego co 4-6 godzin, maksymalnie 5 razy na dobę przez nie więcej niż 3 dni. Produkt jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 6 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i ryzyko działań niepożądanych. Przekroczenie zalecanej dawki lub czasu stosowania może prowadzić do polekowego zapalenia błony śluzowej nosa i innych powikłań.
aerozol do nosa, błona śluzowa nosa, działanie niepożądane, fenylefryna, mepiraminy maleinian, otwór nosowy, parahydroksybenzoesan metylu, parahydroksybenzoesan propylu, podanie donosowe, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, przewód nosowy, reakcja alergiczna, substancja czynna, substancja pomocnicza - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Sulfarinol (50 mg + 1 mg)/ml
Preparat Sulfarinol w formie kropli do nosa zawiera 50 mg sulfatiazolu oraz 1 mg azotanu nafazoliny na 1 ml, co przekłada się na dawkę około 2,5 mg sulfatiazolu i 0,05 mg azotanu nafazoliny na jedną kroplę. Główne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na składniki preparatu, zwłaszcza na sulfonamidy, ze względu na ryzyko reakcji alergicznych, w tym anafilaksji. Ponadto, preparat jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z jaskrą z zamkniętym kątem przesączania, gdyż azotan nafazoliny może indukować mydriazę i prowadzić do nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Nie zaleca się także stosowania u osób z nieżytem nosa wysychającym, gdyż działanie obkurczające naczynia może pogłębiać uszkodzenia błony śluzowej i zwiększać ryzyko zakażeń wtórnych.
atak jaskry, azotan nafazoliny, bradykardia, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie niepożądane, górne drogi oddechowe, jaskra z zamkniętym kątem, mydriaza, nadwrażliwość, nieżyt nosa wysychający, obkurczenie naczyń krwionośnych, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, rhinitis medicamentosa, rhinitis sicca, rzęski nabłonka, substancja sympatykomimetyczna, sulfatiazol, uczulenie na sulfonamidy, uszkodzenie nerwu wzrokowego, zakażenie wtórne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Xylometazoline + Dexpanthenol Teva (1 mg + 50 mg)/ml
Produkt leczniczy Xylometazoline + Dexpanthenol Teva w dawce 1 mg + 50 mg/mL, stosowany jako aerozol do nosa, może wywoływać działania niepożądane o różnej częstości występowania. Reakcje nadwrażliwości, takie jak obrzęk naczynioruchowy, wysypka i świąd, występują niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100). Bardzo rzadko (< 1/10 000) obserwuje się objawy ze strony układu nerwowego i psychicznego, w tym pobudzenie, bezsenność, omamy, zmęczenie, ból głowy oraz drgawki, szczególnie u dzieci. Zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak kołatanie serca i tachykardia, występują rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), natomiast arytmia i podwyższone ciśnienie tętnicze krwi są bardzo rzadkie (< 1/10 000). Nasilony obrzęk błon śluzowych po odstawieniu leku oraz krwawienie z nosa również należą do bardzo rzadkich działań niepożądanych.
aerozol do nosa, arytmia serca, bezsenność, drgawki, efekt z odbicia, kichanie, kołatanie serca, krwawienie z nosa, nadciśnienie tętnicze, obrzęk błon śluzowych, obrzęk naczynioruchowy, omamy, pobudzenie, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, reakcja nadwrażliwości, suchość błon śluzowych nosa, świąd, tachykardia, wysypka skórna, zaburzenia naczyniowe, zaburzenia psychiczne, zaburzenia serca, zaburzenia układu immunologicznego, zaburzenia układu nerwowego, zaburzenia układu oddechowego - Leksykon substancji czynnych
Nafazolina – Przeciwwskazania stosowania
Nafazolina, będąca sympatykomimetykiem z grupy pochodnych imidazolowych, stosowana jest miejscowo w leczeniu objawowym przekrwienia błon śluzowych nosa i oczu. Główne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na nafazolinę, pochodne imidazolowe oraz inne środki adrenomimetyczne, a także jaskrę z wąskim lub zamkniętym kątem przesączania, co wynika z ryzyka wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i potencjalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Preparaty takie jak Sulfarinol są dodatkowo przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 roku życia oraz u pacjentów z nieżytem nosa wysychającym. Warto zwrócić uwagę na obecność substancji pomocniczych, takich jak benzalkoniowy chlorek (0,05–0,1 mg/ml) i kwas borowy (2,63–3,32 mg B/ml), które mogą wywoływać reakcje nadwrażliwości u niektórych pacjentów. Preparat Allertec Ukąszenia nie powinien być stosowany doustnie ze względu na ryzyko poważnych działań ogólnoustrojowych.
antazolina, chlorek benzalkoniowy, ciśnienie wewnątrzgałkowe, difenhydramina, działanie niepożądane, interakcja lekowa, jaskra z wąskim kątem, jaskra zamkniętego kąta, kwas borowy, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na substancję czynną, nafazolina, nieżyt nosa wysychający, pochodna imidazolowa, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, przekrwienie błony śluzowej, rhinitis medicamentosa, środek adrenomimetyczny, sulfatiazol, sulfonamid, sympatykomimetyk, zaburzenie sercowo-naczyniowe - Leksykon substancji czynnych
Sulfatiazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sulfarinol, zawierający 50 mg sulfatiazolu i 1 mg azotanu nafazoliny w 1 ml roztworu (około 2,5 mg sulfatiazolu i 0,05 mg azotanu nafazoliny na kroplę), jest stosowany donosowo jako lek o działaniu przeciwbakteryjnym i obkurczającym naczynia. Terapia powinna być ograniczona do 3-5 dni ze względu na ryzyko wtórnego nasilenia obrzęku i kataru oraz trwałych zmian w nabłonku błony śluzowej nosa. Preparat ma postać białego, oleistego płynu, co zapewnia dłuższe utrzymywanie się substancji czynnych na błonie śluzowej i zwiększa skuteczność leczenia. Wskazane jest szczególne monitorowanie pacjentów w podeszłym wieku oraz bezwzględne unikanie stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia z powodu wysokiego ryzyka działań niepożądanych związanych z sulfatiazolem i azotanem nafazoliny.
astma oskrzelowa, azotan nafazoliny, ból miejscowy, choroba tarczycy, choroba układu krążenia, cukrzyca, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakologiczna, krwawienie z nosa, nadciśnienie tętnicze, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, przerost gruczołu krokowego, stwardnienie tętnic mózgu, Sulfarinol, sulfatiazol, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Rhinazin 1 mg/ml
Rhinazin to nazofaryngealny roztwór zawierający nafazolinę azotan w stężeniu 1 mg/ml, stosowany jako leczenie pomocnicze w ostrych i przewlekłych zapaleniach błony śluzowej nosa oraz zatok przynosowych o etiologii infekcyjnej lub alergicznej. Mechanizm działania opiera się na alfa-mimetycznym efekcie obkurczającym naczynia krwionośne błony śluzowej nosa, co prowadzi do zmniejszenia obrzęku i poprawy drożności nosa. Preparat jest szczególnie użyteczny w łagodzeniu niedrożności nosa w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych, alergicznego nieżytu nosa oraz jako wsparcie w terapii zapalenia zatok, poprawiając drenaż wydzieliny zapalnej. Substancją pomocniczą jest chlorek benzalkoniowy (0,05 mg/ml), co należy uwzględnić u pacjentów z nadwrażliwością.
alergiczny nieżyt nosa, alfa-mimetyk, antybiotykoterapia, chlorek benzalkoniowy, dyspnea, infekcja górnych dróg oddechowych, nafazolina azotan, niedrożność nosa, obkurczanie naczyń krwionośnych, obrzęk śluzówki, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, receptor alfa-adrenergiczny, skurcz naczyń krwionośnych, stan zapalny górnych dróg oddechowych, tachyfilaksja, terapia przeciwalergiczna, ujście zatoki przynosowej, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Sulfarinol (50 mg + 1 mg)/ml
Sulfarinol w postaci kropli do nosa zawiera 50 mg sulfatiazolu oraz 1 mg nafazoliny azotanu w 1 ml, co umożliwia jednoczesne działanie przeciwbakteryjne i obkurczające naczynia krwionośne błony śluzowej nosa. Preparat jest wskazany do krótkotrwałego, doraźnego leczenia objawów bakteryjnego zakażenia górnych dróg oddechowych, takich jak ropna wydzielina (katar), uczucie zatkania nosa oraz obrzęk błony śluzowej nosa. Sulfarinol jest przeznaczony dla dorosłych oraz dzieci i młodzieży powyżej 12. roku życia, a jego miejscowe stosowanie minimalizuje ryzyko działań ogólnoustrojowych. Postać leku – białe, oleiste krople do nosa – zapewnia bezpośrednie działanie na błonę śluzową nosa.
azotan nafazoliny, infekcja bakteryjna, obkurczenie naczyń krwionośnych, obrzęk błony śluzowej nosa, oporność bakteryjna, oporność na sulfonamidy, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, przekrwienie błony śluzowej nosa, stan zapalny, sulfatiazol, sulfonamid, wydzielanie śluzu, wydzielina ropna, zakażenie bakteryjne, zatkanie nosa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rhinazin 1 mg/ml
Nafazolina, zawarta w preparacie Rhinazin w stężeniu 1 mg/ml, jest sympatykomimetykiem z grupy pochodnych imidazolowych, działającym poprzez selektywne pobudzanie naczyniowych receptorów α-adrenergicznych błony śluzowej nosa (kod ATC: R01AA08). Mechanizm działania polega na skurczu rozszerzonych naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa, a także redukcji wydzielania śluzu. Efekt kliniczny objawia się poprawą drożności nosa i ułatwieniem oddychania, a działanie rozpoczyna się w ciągu kilku minut po aplikacji i utrzymuje przez 4-6 godzin. Miejscowe stosowanie preparatu minimalizuje ryzyko działań ogólnoustrojowych, które mogą obejmować wzrost ciśnienia tętniczego i bradykardię, jednak u dorosłych przy zalecanych dawkach jest ono mało prawdopodobne.
błona śluzowa nosa, ciśnienie tętnicze, drożność nosa, katar, nafazolina, obkurczenie naczyń krwionośnych, obrzęk błony śluzowej, pochodna imidazolowa, polekowe zapalenie błony śluzowej nosa, powinowactwo do receptorów, przekrwienie błony śluzowej nosa, przenikanie do krwioobiegu, receptor α-adrenergiczny, rhinitis medicamentosa, skurcz naczyń krwionośnych, stan zapalny, sympatykomimetyk, tachyfilaksja, tolerancja na lek, układ sercowo-naczyniowy, wydzielanie śluzu, α-adrenomimetyk