induktor cytochromu P450

Induktor cytochromu P450 to substancja, która zwiększa aktywność enzymów z rodziny cytochromu P450 (CYP450) poprzez stymulację ich biosyntezy. Enzymy te odgrywają kluczową rolę w metabolizmie wielu leków i substancji endogennych w organizmie, głównie w wątrobie.

Mechanizm działania induktorów CYP450 polega na aktywacji receptorów jądrowych, takich jak receptor pregnanu X (PXR), receptor konstytutywny androstanu (CAR) czy receptor arylowęglowodorowy (AhR). Aktywacja tych receptorów prowadzi do zwiększonej transkrypcji genów kodujących enzymy CYP450, co skutkuje wzrostem ich ilości i aktywności.

Do najczęściej spotykanych induktorów CYP450 należą: barbiturany, karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna, ziele dziurawca oraz dym tytoniowy. Indukcja enzymów cytochromu P450 ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż może prowadzić do przyspieszenia metabolizmu równocześnie stosowanych leków, zmniejszenia ich stężenia w osoczu i osłabienia działania terapeutycznego.

Znajomość induktorów CYP450 jest kluczowa w praktyce klinicznej przy przewidywaniu i zapobieganiu interakcjom lekowym. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu leków o wąskim indeksie terapeutycznym, gdzie zmiana stężenia leku może prowadzić do utraty skuteczności lub wystąpienia działań niepożądanych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przeciwwskazania – Voriconazole Sandoz 200 mg

Worykonazol w postaci tabletek powlekanych (Voriconazole Sandoz 200 mg) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym 244,2 mg laktozy jednowodnej na tabletkę, co jest istotne u osób z nietolerancją laktozy. Lek nie powinien być stosowany jednocześnie z substratami CYP3A4 wydłużającymi odstęp QTc, takimi jak terfenadyna, astemizol, cyzapryd, pimozyd, chinidyna i iwabradyna, ze względu na ryzyko torsade de pointes. Przeciwwskazane jest także łączenie worykonazolu z silnymi induktorami CYP3A4 (ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital, dziurawiec), które obniżają jego stężenie i skuteczność terapeutyczną. Ponadto, nie zaleca się stosowania worykonazolu z efawirenzem ≥400 mg/dobę oraz rytonawirem ≥400 mg dwa razy na dobę, gdyż dochodzi do wzajemnych interakcji farmakokinetycznych obniżających skuteczność terapii lub nasilających działania niepożądane.
choroba niedokrwienna serca, działanie niepożądane, efawirenz, fenobarbital, induktor cytochromu P450, inhibitor CYP3A4, interakcja lekowa, izoenzym CYP3A4, karbamazepina, lek antyarytmiczny, lek immunosupresyjny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, lurazydon, naloksegol, niedobór laktazy, niedokrwienie tkanek, nietolerancja galaktozy, odstęp QTc, ryfampicyna, rytonawir, skurcz naczyń obwodowych, substrat CYP3A4, syrolimus, terapia przeciwgrzybicza, tolwaptan, torsade de pointes, wenetoklaks, worykonazol, zaburzenia rytmu serca, zatrucie alkaloidami sporyszu, zespół odstawienia opioidów, zespół rozpadu guza, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, ziele dziurawca
Leksykon leków
Interakcje leku – Erlis 2,5 mg

Tadalafil, metabolizowany głównie przez CYP3A4, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, szczególnie przy dawkach 10 mg i 20 mg. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol (200 mg/dobę podwaja AUC i zwiększa Cmax o 15%, a 400 mg/dobę – czterokrotnie AUC i o 22% Cmax), rytonawir (dwukrotny wzrost AUC bez wpływu na Cmax) oraz inne inhibitory (erytromycyna, klarytromycyna, itrakonazol, sok grejpfrutowy) mogą znacząco zwiększać stężenie tadalafilu, co wymaga ostrożności i rozważenia redukcji dawki. Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna (zmniejszenie AUC o 88%), fenobarbital, fenytoina i karbamazepina, obniżają stężenie tadalafilu, potencjalnie zmniejszając jego skuteczność. Tadalafil nie wpływa na aktywność CYP450 i nie modyfikuje farmakokinetyki warfaryny ani czasu protrombinowego, co pozwala na bezpieczne łączenie tych leków bez konieczności modyfikacji dawek.
alfuzosyna, amlodypina, azotan, bendrofluazyd, białko nośnikowe, CYP3A4, czas protrombinowy, doksazosyna, działanie hipotensyjne, działanie niepożądane, enalapryl, erytromycyna, etynyloestradiol, fenobarbital, fenytoina, finasteryd, induktor cytochromu P450, inhibitor 5-alfa-reduktazy, inhibitor cytochromu P450, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor PDE5, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kwas acetylosalicylowy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek blokujący receptory α-adrenergiczne, lek blokujący receptory β-adrenergiczne, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, metoprolol, niedociśnienie ortostatyczne, P-glikoproteina, riocyguat, ryfampicyna, rytonawir, sakwinawir, sok grejpfrutowy, tadalafil, tamsulozyna, teofilina, terbutalina, tiazydowy lek moczopędny, warfaryna
Leksykon leków
Interakcje leku – Torvalipin 40 mg

Atorwastatyna, metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz transportowana przez OATP1B1/1B3, P-gp i BCRP, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Silne inhibitory CYP3A4 (np. cyklosporyna, ketokonazol, inhibitory proteazy HIV) znacząco zwiększają stężenie atorwastatyny w osoczu, co podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy; zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania lub redukcję dawki i ścisłe monitorowanie. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem, amiodaron) również podnoszą ekspozycję na lek, wymagając rozważenia zmniejszenia dawki. Induktory CYP3A4 (ryfampicyna, efawirenz, ziele dziurawca) obniżają stężenie atorwastatyny, co może osłabić jej skuteczność, zwłaszcza przy ryfampicynie, gdzie jednoczesne podawanie jest zalecane z kontrolą efektu terapeutycznego. Inhibitory transporterów (cyklosporyna, letermowir) zwiększają ogólnoustrojową ekspozycję na atorwastatynę, co wymaga zmniejszenia dawki; stosowanie u pacjentów przyjmujących jednocześnie letermowir i cyklosporynę jest przeciwwskazane.
białko oporności raka piersi, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie niepożądane, enzymy wątrobowe, ezetymib, fibrat, hepatotoksyczność, induktor cytochromu P450, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, kolchicyna, kolestypol, kwas fusydowy, lek przeciwwirusowy, lek przeciwzakrzepowy, miopatia, P-glikoproteina, polipeptydy OATP1B, rabdomioliza, warfaryna
Leksykon leków
Interakcje leku – Atrox 80 mg

Atorwastatyna, metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz transportowana przez OATP1B1, OATP1B3, MDR1 i BCRP, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Silne inhibitory CYP3A4 (np. cyklosporyna, klarytromycyna, rytonawir) znacząco zwiększają stężenie atorwastatyny w osoczu, co podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy; w takich przypadkach zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania lub redukcję dawki atorwastatyny do maksymalnie 10-20 mg/dobę oraz ścisłe monitorowanie pacjenta. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem, werapamil, amiodaron) również podwyższają stężenie leku, co wymaga rozważenia zmniejszenia dawki i monitorowania klinicznego. Induktory CYP3A4 (ryfampicyna, efawirenz, ziele dziurawca) obniżają stężenie atorwastatyny, potencjalnie zmniejszając jej skuteczność, przy czym w przypadku ryfampicyny zaleca się jednoczesne podawanie i monitorowanie efektu terapeutycznego. Ponadto, inhibitory transporterów białkowych, takie jak cyklosporyna, mogą zwiększać ekspozycję na atorwastatynę, co wymaga dostosowania dawki i monitorowania.
amiodaron, atorwastatyna, białko oporności raka piersi, białko oporności wielolekowej, cyklosporyna, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, digoksyna, diltiazem, efawirenz, elbaswir z grazoprewirem, erytromycyna, etynyloestradiol, ezetymib, fenofibrat, fibrat, flukonazol, gemfibrozyl, glekaprewir/pibrentaswir, hepatotoksyczność, induktor cytochromu P450, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, ketokonazol, klarytromycyna, kolchicyna, kolestypol, kwas fusydowy, miopatia, noretysteron, OATP1B1, OATP1B3, rabdomioliza, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, telaprewir, telitromycyna, warfaryna, werapamil, worykonazol, ziele dziurawca
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Grypolek 325 mg + 200 mg + 30 mg + 15 mg

Preparat GRYPOLEK zawiera paracetamol (325 mg), gwajfenezynę (200 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) oraz bromowodorek dekstrometorfanu (15 mg). Paracetamol charakteryzuje się szybkim wchłanianiem (Cmax po około 1 godzinie), niskim wiązaniem z białkami osocza (20-30%) oraz metabolizmem wątrobowym głównie przez sprzęganie z kwasem glukuronowym i siarkowym, z mniej niż 5% utleniania do toksycznego metabolitu N-acetylo-p-benzochinoiminy. Pseudoefedryna osiąga Cmax po około 2 godzinach, jest w niewielkim stopniu metabolizowana do aktywnej norpseudoefedryny, a jej eliminacja nerkowa (70-90% w ciągu 24 godzin) zależy od pH moczu. Dekstrometorfan osiąga Cmax po około 2 godzinach, metabolizowany jest przez N- i O-demetylację, z okresem półtrwania 1,4-3,9 godziny, a gwajfenezyna dobrze się wchłania i ulega metabolizmowi wątrobowemu, eliminowana głównie jako metabolity przez nerki.
białko osocza, bromowodorek dekstrometorfanu, chlorowodorek pseudoefedryny, choroba wątroby, dostępność biologiczna, glutation, gwajfenezyna, hepatotoksyczność, indukcja enzymów, induktor cytochromu P450, kwas glukuronowy, kwas siarkowy, metabolizm wątrobowy, N- i O-demetylacja, N-acetylo-p-benzochinoimina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, norpseudoefedryna, odczyn alkaliczny, odczyn kwaśny, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, paracetamol, wchłanianie z przewodu pokarmowego, zaburzenie czynności nerek
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Nimotop S 30 mg

Przed zastosowaniem leku Nimotop S (nimodypina 30 mg, tabletki powlekane) konieczna jest szczegółowa ocena przeciwwskazań, aby zapewnić bezpieczeństwo terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na nimodypinę lub substancje pomocnicze, która może manifestować się od łagodnych reakcji skórnych do ciężkich anafilaksji. Ponadto, jednoczesne stosowanie nimodypiny z lekami przeciwpadaczkowymi takimi jak fenobarbital, fenytoina i karbamazepina jest przeciwwskazane ze względu na indukcję enzymów wątrobowych, co prowadzi do przyspieszonego metabolizmu nimodypiny i obniżenia jej stężenia terapeutycznego. Podobne przeciwwskazanie dotyczy ryfampicyny, silnego induktora CYP450, który również zmniejsza skuteczność nimodypiny poprzez zwiększenie jej eliminacji.
amlodypina, antagonista wapnia, barbiturany, bloker kanału wapniowego, enzymy mikrosomalne wątroby, felodypina, fenobarbital, fenytoina, hydantoiny, indukcja enzymów wątrobowych, induktor CYP3A4, induktor cytochromu P450, inhibitor CYP3A4, karbamazepina, lek przeciwpadaczkowy, metabolizm nimodypiny, nadwrażliwość, napad padaczkowy, nimodypina, padaczka, pochodna dihydropirydyny, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, ryfampicyna, stężenie w osoczu, tabletka powlekana
Leksykon leków
Interakcje leku – Fypalan 2 mg

Perampanel, stosowany w dawkach do 12 mg/dobę u pacjentów z napadami częściowymi i pierwotnie uogólnionymi toniczno-klonicznymi, nie jest silnym induktorem ani inhibitorem enzymów CYP450 czy UGT, jednak wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z wybranymi lekami przeciwpadaczkowymi. Karbamazepina zwiększa klirens perampanelu trzykrotnie, fenytoina i okskarbazepina dwukrotnie, a fenobarbital i topiramat o około 20%. Leki takie jak klonazepam, lewetiracetam, zonisamid, klobazam, lamotrygina i kwas walproinowy nie wpływają istotnie na klirens perampanelu. Perampanel zmniejsza klirens okskarbazepiny o 26%, co wymaga uwagi ze względu na nieznany wpływ na aktywny metabolit monohydroksykarbazepinę. Wysokie dawki perampanelu (12 mg/dobę) mogą obniżać skuteczność hormonalnych środków antykoncepcyjnych zawierających lewonorgestrel (spadek Cmax i AUC o 40%), co wymaga stosowania dodatkowych metod antykoncepcji.
działanie addytywne, dziurawiec, etynyloestradiol, felbamat, fenobarbital, fenytoina, funkcje poznawcze, hormonalny środek antykoncepcyjny, induktor cytochromu P450, inhibitor cytochromu P450, karbamazepina, ketokonazol, klirens perampanelu, klobazam, klonazepam, kwas walproinowy, lamotrygina, lek przeciwpadaczkowy, lewetiracetam, lewodopa, lewonorgestrel, midazolam, monohydroksykarbazepina, napad częściowy, napad toniczno-kloniczny, okskarbazepina, ośrodkowy układ nerwowy, perampanel, ryfampicyna, substrat CYP3A, topiramat, transferaza glukuronylowa, wkładka wewnątrzmaciczna, zaburzenia poznawcze, zonisamid
Leksykon leków
Interakcje leku – Natussic 7,5 mg/5 ml

Butamiratu cytrynian, substancja czynna leku Natussic, wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne, zwłaszcza z lekami wykrztuśnymi (np. ambroksol, bromheksyna, gwajafenezyna), których jednoczesne stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko zatrzymania wydzieliny w drogach oddechowych wynikające z hamowania odruchu kaszlu przez butamirat. Ponadto, potencjalne nasilenie działania sedatywnego może wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu alkoholu etylowego oraz leków o działaniu hamującym ośrodkowy układ nerwowy, takich jak inne leki przeciwkaszlowe (kodeina, dekstrometorfan), przeciwhistaminowe o działaniu sedatywnym (hydroksyzyna, difenhydramina) oraz leki uspokajające i nasenne (benzodiazepiny). Produkt zawiera do 11 mg etanolu 96% (v/v) w 5 ml syropu, co nie powinno mieć klinicznego znaczenia przy prawidłowym dawkowaniu, jednak zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas terapii.
alkohol etylowy, ambroksol, benzodiazepina, bromheksyna, butamiratu cytrynian, dekstrometorfan, difenhydramina, działanie przeciwkaszlowe, działanie sedatywne, gwajafenezyna, hamowanie ośrodkowego układu nerwowego, hydroksyzyna, induktor cytochromu P450, inhibitor cytochromu P450, interakcja farmakokinetyczna, kodeina, lek nasenny, lek przeciwhistaminowy, lek uspokajający, lek wykrztuśny, odruch kaszlu