Leki w grupie
„cytostatyki”

Cytostatyki to grupa leków przeciwnowotworowych, których mechanizm działania polega na hamowaniu podziałów komórkowych i niszczeniu komórek nowotworowych. Działają one głównie na szybko dzielące się komórki, co sprawia, że są skuteczne w terapii nowotworów, ale jednocześnie mogą uszkadzać zdrowe, aktywnie dzielące się tkanki (np. szpik kostny, nabłonek przewodu pokarmowego, mieszki włosowe).

Cytostatyki można podzielić na kilka głównych podgrup w zależności od mechanizmu działania: leki alkilujące (cyklofosfamid – Endoxan, chlorambucyl – Leukeran), antymetabolity (metotreksat – Methotrexat, fluorouracyl – Fluorouracil), antybiotyki przeciwnowotworowe (doksorubicyna – Adriblastina, epirubicyna – Epirubicin), inhibitory topoizomeraz (etopozyd – Etoposid, irinotekan – Irinotecan), alkaloidy roślinne (winblastyna – Vinblastin, winkrystyna – Vincristin, paklitaksel – Paclitaxel) oraz pochodne platyny (cisplatyna – Cisplatin, karboplatyna – Carboplatin).

Do najczęściej stosowanych cytostatyków należą: doksorubicyna, cyklofosfamid, paklitaksel, docetaksel, cisplatyna, karboplatyna, gemcytabina, fluorouracyl oraz metotreksat. Wybór konkretnego leku zależy od typu nowotworu, jego stadium zaawansowania oraz indywidualnych cech pacjenta.

Największą zaletą cytostatyków jest ich zdolność do niszczenia komórek nowotworowych i hamowania progresji choroby. Wiele nowotworów, które kiedyś były nieuleczalne, dzięki chemioterapii stało się chorobami przewlekłymi lub nawet uleczalnymi. Cytostatyki mogą być stosowane w monoterapii lub w schematach wielolekowych, co zwiększa ich skuteczność.

Niestety, stosowanie cytostatyków wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Najpoważniejsze z nich to mielosupresja (zahamowanie czynności szpiku kostnego prowadzące do neutropenii, małopłytkowości i niedokrwistości), nudności i wymioty, biegunka, zapalenie błon śluzowych, wypadanie włosów, uszkodzenie nerek i wątroby, kardiotoksyczność (szczególnie w przypadku antracyklin) oraz zwiększone ryzyko infekcji. Niektóre cytostatyki mogą również wykazywać działanie mutagenne, teratogenne lub kancerogenne.

Cytostatyki dzielą się na kilka podgrup ze względu na mechanizm działania. Leki alkilujące tworzą wiązania krzyżowe w DNA, uniemożliwiając jego replikację. Antymetabolity interferują z syntezą kwasów nukleinowych. Inhibitory topoizomeraz blokują enzymy odpowiedzialne za rozplatanie DNA. Alkaloidy roślinne hamują podziały komórkowe poprzez wpływ na wrzeciono podziałowe. Antybiotyki przeciwnowotworowe wbudowują się między pary zasad DNA, zaburzając jego funkcje. Związki platyny tworzą wiązania wewnątrz- i międzyniciowe w DNA, uniemożliwiając replikację i transkrypcję.

Lista leków w tej grupie

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl