Leki w grupie
„pochodne platyny”

Pochodne platyny to grupa leków przeciwnowotworowych, działających poprzez tworzenie wiązań krzyżowych z DNA, co prowadzi do zahamowania replikacji i transkrypcji, a w konsekwencji do śmierci komórki nowotworowej. Mechanizm działania opiera się na tworzeniu adduktów platyny z DNA, które zakłócają procesy komórkowe niezbędne do podziału i przeżycia komórki.

Do najważniejszych leków z grupy pochodnych platyny należą: cisplatyna (Cisplatin, Platidiam), karboplatyna (Carboplatin, Carbosin) oraz oksaliplatyna (Oxaliplatin, Eloxatin). Nowsze generacje obejmują nedaplatynę, lobaplatynę oraz satraplatynę, choć nie wszystkie są dostępne na polskim rynku farmaceutycznym.

Leki te są stosowane w leczeniu różnych typów nowotworów. Cisplatyna wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu raka jądra, jajnika, płuca, głowy i szyi oraz pęcherza moczowego. Karboplatyna jest często wykorzystywana w terapii raka jajnika i płuca, natomiast oksaliplatyna jest lekiem z wyboru w leczeniu raka jelita grubego, zwłaszcza w schemacie FOLFOX.

Główną zaletą pochodnych platyny jest ich szeroki zakres działania przeciwnowotworowego oraz możliwość stosowania w terapiach skojarzonych z innymi lekami cytotoksycznymi, co zwiększa skuteczność leczenia. Karboplatyna w porównaniu do cisplatyny cechuje się korzystniejszym profilem toksyczności nerkowej, co czyni ją lepszym wyborem dla pacjentów z obniżoną funkcją nerek.

Najpoważniejsze działania niepożądane pochodnych platyny obejmują nefrotoksyczność (szczególnie cisplatyna), neurotoksyczność (zwłaszcza oksaliplatyna), mielosupresję (najsilniej wyrażoną przy karboplatynie), nudności i wymioty oraz reakcje nadwrażliwości. Cisplatyna może powodować nieodwracalne uszkodzenie nerek i upośledzenie słuchu, dlatego wymaga intensywnego nawadniania podczas podawania. Oksaliplatyna wywołuje charakterystyczną ostrą neuropatię indukowaną zimnem.

Pochodne platyny można podzielić na generacje ze względu na chronologię ich wprowadzania oraz modyfikacje strukturalne. Pierwsza generacja to cisplatyna, druga – karboplatyna, trzecia – oksaliplatyna. Każda kolejna generacja charakteryzuje się zmodyfikowanym profilem toksyczności i spektrum aktywności przeciwnowotworowej. Nowsze pochodne są opracowywane w celu ograniczenia działań niepożądanych i przezwyciężenia oporności na leczenie.