Leki w grupie
„inhibitory topoizomerazy I”

Inhibitory topoizomerazy I to grupa leków przeciwnowotworowych, które działają poprzez blokowanie enzymu topoizomerazy I. Enzym ten odgrywa kluczową rolę w procesie replikacji DNA, rozplatając podwójną helisę DNA poprzez wytwarzanie pojedynczych pęknięć w jednej nici. Inhibitory topoizomerazy I stabilizują kompleks topoizomeraza-DNA, uniemożliwiając ponowne połączenie nici DNA, co prowadzi do akumulacji pęknięć DNA, zahamowania replikacji i ostatecznie śmierci komórki nowotworowej.

Do najważniejszych inhibitorów topoizomerazy I należy irynotekan (Campto, Irinotecan Kabi, Irinotecan Accord) oraz topotekan (Hycamtin, Topotecan Accord, Topotecan Teva). Irynotekan jest prolekiem, który w organizmie ulega przekształceniu do aktywnego metabolitu SN-38. Warto wspomnieć również o nowszych związkach w fazie badań klinicznych, takich jak belotekan i eksatekan.

Główną zaletą stosowania inhibitorów topoizomerazy I jest ich skuteczność w leczeniu nowotworów opornych na inne terapie. Irynotekan jest szczególnie skuteczny w leczeniu raka jelita grubego, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z 5-fluorouracylem i kwasem folinowym (schemat FOLFIRI). Topotekan wykazuje aktywność w leczeniu drobnokomórkowego raka płuca oraz raka jajnika, szczególnie u pacjentów z nawrotem choroby po wcześniejszej chemioterapii opartej na pochodnych platyny.

Niestety, stosowanie inhibitorów topoizomerazy I wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Najczęstsze z nich to supresja szpiku kostnego (neutropenia, małopłytkowość), biegunka (szczególnie ciężka w przypadku irynotekanu, czasem wymagająca hospitalizacji), nudności, wymioty oraz zespół cholinergiczny (wczesna biegunka, łzawienie, zwiększone ślinienie, skurcze brzucha). W przypadku irynotekanu szczególnie niebezpieczna jest opóźniona biegunka, która może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Ze względu na mechanizm działania, inhibitory topoizomerazy I są najskuteczniejsze wobec szybko dzielących się komórek, co tłumaczy zarówno ich aktywność przeciwnowotworową, jak i toksyczność wobec prawidłowych tkanek o wysokim wskaźniku proliferacji. Leki te podawane są najczęściej dożylnie w cyklach, a ich dawkowanie musi być dostosowywane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu pacjenta i występujących działań niepożądanych.