enzym cytochromu P450

Enzymy cytochromu P450 (CYP450) stanowią rodzinę hemowych enzymów odgrywających kluczową rolę w metabolizmie ksenobiotyków oraz związków endogennych. Zlokalizowane głównie w retikulum endoplazmatycznym hepatocytów, ale występują również w innych tkankach, w tym w jelitach, płucach, nerkach i mózgu.

W kontekście farmakologicznym, enzymy CYP450 są odpowiedzialne za metabolizm ponad 75% wszystkich leków stosowanych klinicznie. Główne izoformy zaangażowane w metabolizm leków to CYP3A4, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19, CYP1A2 i CYP2E1, przy czym CYP3A4 odpowiada za metabolizm około 50% wszystkich leków.

Polimorfizm genetyczny enzymów CYP450 prowadzi do zmienności międzyosobniczej w metabolizmie leków, co może skutkować różnicami w skuteczności terapeutycznej i toksyczności. Wyróżnia się fenotypy: wolnych, pośrednich, ekstensywnych i ultraszybkich metabolizerów, co ma istotne znaczenie dla medycyny personalizowanej.

Interakcje lekowe związane z indukcją lub inhibicją enzymów CYP450 stanowią ważny aspekt bezpieczeństwa farmakoterapii. Leki mogą zwiększać lub zmniejszać aktywność tych enzymów, prowadząc do zmiany stężenia innych substancji metabolizowanych przez ten sam enzym, co może skutkować utratą skuteczności lub nasileniem działań niepożądanych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Interakcje leku – Xylodont 2% z adrenaliną 1:100.000 (20 mg + 0,01 mg)/ml

Produkt leczniczy Xylodont 2% z adrenaliną wymaga szczególnej ostrożności ze względu na liczne interakcje farmakologiczne. Lidokaina, będąca składnikiem preparatu, może nasilać toksyczność przy jednoczesnym stosowaniu innych leków miejscowo znieczulających oraz leków wpływających na metabolizm wątrobowy (enzymy cytochromu P450). Adrenalina zawarta w preparacie wykazuje wysokie ryzyko interakcji z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, co może prowadzić do ciężkiego nadciśnienia tętniczego. Ponadto, pochodne fenotiazyny i butyrofenonu mogą odwracać efekt presyjny adrenaliny, a alkohol zwiększa ryzyko działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz może powodować niestabilność hemodynamiczną. Zaleca się abstynencję alkoholową co najmniej 24 godziny przed i po zastosowaniu preparatu.
adrenalina, beta-adrenolityk, działanie kardiodepresyjne, enzym cytochromu P450, inhibitor enzymu, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek hipotensyjny, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny klasy I, lidokainy chlorowodorek, metabolizm lidokainy, metabolizm wątrobowy, nadciśnienie tętnicze, niestabilność hemodynamiczna, ośrodkowy układ nerwowy, pochodna butyrofenonu, pochodna fenotiazyny, reakcja toksyczna, schorzenie układu sercowo-naczyniowego, stężenie w osoczu, stężenie w surowicy, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rosuvastatin Medical Valley 10 mg

Rozuwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, charakteryzuje się farmakokinetyką obejmującą Tmax około 5 godzin oraz bezwzględną biodostępność na poziomie około 20%. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~134 L) i silne wiązanie z białkami osocza (~90%, głównie albuminami). Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (~10%), głównie przez izoenzym CYP2C9, z udziałem CYP2C19, 3A4 i 2D6. Metabolity aktywne stanowią pochodne N-demetylowane (ok. 50% aktywności leku macierzystego), natomiast pochodne laktonowe są nieaktywne klinicznie. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 19 godzin, a klirens osoczowy około 50 L/h. Eliminacja odbywa się głównie przez kał (90% dawki w postaci niezmienionej) oraz w mniejszym stopniu przez nerki (10%, z czego 5% niezmienione). Farmakokinetyka jest liniowa i stabilna przy wielokrotnym podawaniu, bez autoindukcji metabolizmu.
AUC, białko osocza, białko transportujące OATP1B1, biodostępność bezwzględna, biosynteza cholesterolu, biotransformacja, CYP 2C9, cytochrom P450, dializa, dyslipidemia, ekspozycja ustrojowa, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka rozuwastatyny, genotyp SLCO1B1, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, lipoproteiny niskiej gęstości, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne laktonowe, pochodne N-demetylowane, polimorfizm genetyczny, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, zaburzenia lipidowe
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Geroladut 0,5 mg

Geroladut (dutasteryd), jako inhibitor 5α-reduktazy, posiada szereg bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania, które należy uwzględnić w procesie kwalifikacji pacjentów. Lek jest przeciwwskazany u osób z nadwrażliwością na dutasteryd, inne inhibitory 5α-reduktazy oraz na substancje pomocnicze, w tym lecytynę zawierającą olej sojowy (E 322), co jest istotne u pacjentów z alergią na soję lub orzeszki ziemne. Ponadto, Geroladut nie powinien być stosowany u kobiet oraz u dzieci i młodzieży ze względu na brak badań klinicznych i ryzyko zaburzeń rozwoju endokrynologicznego. Ciężka niewydolność wątroby stanowi kolejne bezwzględne przeciwwskazanie, wynikające z intensywnego metabolizmu leku w wątrobie i ryzyka kumulacji substancji czynnej.
ciężka niewydolność wątroby, dutasteryd, działanie teratogenne, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka leku, inhibitor 5α-reduktazy, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakokinetyczna, łagodna niewydolność wątroby, lecytyna, metabolizm wątrobowy, nadwrażliwość na substancję czynną, olej sojowy, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa
Leksykon leków
Interakcje leku – Lenalidomide Glenmark 5 mg

Lenalidomid wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które należy uwzględnić podczas terapii, zwłaszcza u pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych skojarzeniem z deksametazonem. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych przy jednoczesnym stosowaniu czynników wpływających na erytropoezę oraz hormonalnej terapii zastępczej. Lenalidomid samodzielnie nie indukuje enzymów CYP450 (CYP1A2, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4/5), co sugeruje brak wpływu na skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych, jednak deksametazon, będący słabym lub umiarkowanym induktorem CYP3A4, może obniżać ich efektywność, co wymaga stosowania dodatkowych metod antykoncepcji. W badaniach farmakokinetycznych lenalidomid w dawce 10 mg/dobę nie wpływał na R- i S-warfarynę, ani warfaryna (25 mg) na lenalidomid, jednak ze względu na możliwy wpływ deksametazonu na metabolizm warfaryny, zaleca się ścisłe monitorowanie INR.
chinidyna, cytochrom P450, czynnik stymulujący erytropoezę, deksametazon, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie niepożądane, enzym cytochromu P450, erytropoeza, glikoproteina p, hepatotoksyczność, hormonalna terapia zastępcza, hormonalny środek antykoncepcyjny, induktor CYP3A4, inhibitor glikoproteiny p, lenalidomid, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, rabdomioliza, statyna, szpiczak mnogi, temsyrolimus, warfaryna, współczynnik INR, zakrzepica
Leksykon leków
Interakcje leku – Axocar 10 mg + 40 mg

Produkt leczniczy Axocar, zawierający ezetymib i symwastatynę, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie związane z metabolizmem symwastatyny przez cytochrom P450 3A4 oraz transportem przez OATP1B1 i BCRP. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak itrakonazol i telitromycyna, mogą zwiększać stężenie kwasu symwastatyny w osoczu nawet ponad 10-krotnie, co znacząco podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy; ich stosowanie z Axocarem jest przeciwwskazane. Gemfibrozyl zwiększa AUC kwasu symwastatyny 1,9-krotnie oraz stężenie całkowitego ezetymibu 1,7-krotnie, co również stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Inne fibraty, takie jak fenofibrat, podnoszą stężenie ezetymibu 1,5-krotnie i nie są zalecane w terapii skojarzonej. Cyklosporyna zwiększa narażenie na ezetymib nawet do 12-krotności, a danazol podnosi ryzyko miopatii, co wyklucza ich łączone stosowanie z Axocarem. Leki blokujące kanał wapniowy (werapamil, diltiazem, amlodypina) oraz tikagrelor wymagają ograniczenia dawki Axocaru do 10 mg + 20 mg/dobę ze względu na wzrost stężenia symwastatyny (od 1,6- do 2,7-krotnego). Ryfampicyna, jako silny induktor CYP3A4, obniża AUC kwasu symwastatyny o 93%, co może skutkować utratą skuteczności terapeutycznej.
amiodaron, amlodypina, Axocar, białko transportowe OATP1B1, białko warunkujące oporność w raku piersi, bloker kanału wapniowego, cyklosporyna, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, danazol, daptomycyna, diltiazem, elbaswir, enzym cytochromu P450, erytromycyna, ezetymib i symwastatyna, fenofibrat, fibrat, fluindion, gemfibrozyl, grazoprewir, hepatotoksyczność, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, itrakonazol, kamica żółciowa, ketokonazol, klarytromycyna, kolestyramina, kwas fusydowy, lek zobojętniający, lomitapid, miopatia, niacyna, pochodna kumaryny, profil lipidowy, rabdomioliza, ryfampicyna, tikagrelor, warfaryna, werapamil
Leksykon substancji czynnych
Ambrysentan – Właściwości farmakokinetyczne

Ambrysentan, substancja czynna leku Ambrisentan Accord, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po około 1,5 godziny, niezależnie od przyjęcia posiłku. W zakresie dawek terapeutycznych Cmax i AUC rosną proporcjonalnie do dawki, a stan stacjonarny osiągany jest po 4 dniach. Ambrysentan wiąże się silnie z białkami osocza (średnio 98,8%), głównie z albuminami (96,5%). Metabolizm odbywa się głównie przez glukuronidację (izozymy UGT1A9S, UGT2B7S, UGT1A3S) oraz utlenianie (CYP3A4, CYP3A5, CYP2C19), z powstaniem metabolitów o znacznie mniejszej aktywności farmakologicznej. Okres półtrwania wynosi od 13,6 do 16,5 godziny, a eliminacja odbywa się głównie z żółcią, z około 22% dawki wydalanej z moczem (3,3% w formie niezmienionej). Farmakokinetyka ambrysentanu nie wykazuje istotnych różnic ze względu na płeć czy wiek, a u pacjentów pediatrycznych jest zgodna z profilem dorosłych po uwzględnieniu masy ciała.
4-hydroksymetyloambrisentan, albumina, ambrysentan, aminotransferaza wątrobowa, antagonista receptora endoteliny, białko osocza, białko transportujące, cyklosporyna A, CYP2C19, CYP3A4, CYP3A5, czas protrombinowy, enzym cytochromu P450, glikoproteina kwaśna alfa1, glukuronidacja, izoenzym UGT, ketokonazol, klirens kreatyniny, marskość wątroby, metabolizm wątrobowy, nadciśnienie płucne, okres półtrwania, P-glikoproteina, pole pod krzywą stężenia, ryfampicyna, stan stacjonarny, stężenie leku w osoczu, wskaźnik INR, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon substancji czynnych
łopian – Właściwości farmakokinetyczne

Produkt leczniczy Korzeń łopianu, zawierający Arctium lappa L., Arctium minus Hill., Arctium tomentosum Mill. lub ich mieszaniny, dostępny jest w postaci ziół do zaparzania o stężeniu 1 g/g. Aktualnie brak jest danych dotyczących farmakokinetyki substancji czynnych tego preparatu, w tym informacji o wchłanianiu, dystrybucji, metabolizmie (w tym roli enzymów cytochromu P450), wiązaniu z białkami osocza, okresie półtrwania oraz drogach eliminacji. Brak tych danych uniemożliwia precyzyjne określenie parametrów farmakokinetycznych, co ogranicza możliwość monitorowania stężeń terapeutycznych i przewidywania interakcji lekowych na poziomie farmakokinetycznym.
Arctium lappa, Arctium minus, Arctium tomentosum, biodostępność, biologiczny okres półtrwania, charakterystyka produktu leczniczego, droga eliminacji, dystrybucja, ekstrakt roślinny, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka, interakcja lekowa, korzeń łopianu, metabolizm, metabolizm wątrobowy, parametr farmakokinetyczny, skład fitochemiczny, składnik bioaktywny, stężenie maksymalne w surowicy, wchłanianie, wiązanie z białkami osocza, wydalanie, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zioła do zaparzania
Leksykon leków
Interakcje leku – Prenome 10 mg

Omeprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wpływa na farmakokinetykę wielu leków poprzez zmianę pH żołądka oraz hamowanie enzymu CYP2C19, co prowadzi do istotnych klinicznie interakcji. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania omeprazolu z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HIV, takimi jak nelfinawir (zmniejszenie ekspozycji o 40% i metabolitu M8 o 75%) oraz atazanawir (zmniejszenie ekspozycji o 75% przy dawce omeprazolu 40 mg/dobę). Omeprazol znacząco obniża biodostępność leków przeciwgrzybiczych azolowych (pozakonazol, ketokonazol, itrakonazol) oraz przeciwnowotworowego erlotynibu, co może prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności terapeutycznej. Ponadto, omeprazol zwiększa stężenia leków metabolizowanych przez CYP2C19, takich jak cylostazol (wzrost Cmax o 18% i AUC o 26%), fenytoina (wymaga monitorowania stężenia), warfaryna (możliwe nasilenie działania przeciwzakrzepowego) oraz takrolimus (wymagana kontrola stężenia i funkcji nerek). Interakcje z klopidogrelem są szczególnie istotne – omeprazol w dawce 80 mg/dobę zmniejsza stężenie aktywnego metabolitu o 46% i hamowanie agregacji płytek o 16%, co wymaga unikania jednoczesnego stosowania.
aktywny metabolit klopidogrelu, antagonista witaminy K, atazanawir, biodostępność, biodostępność digoksyny, błona śluzowa żołądka, cylostazol, diazepam, digoksyna, działanie przeciwzakrzepowe, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka omeprazolu, fenytoina, hamowanie agregacji płytek, indukcja metabolizmu, induktor CYP2C19, inhibitor CYP2C19, inhibitor pompy protonowej, itrakonazol, izoenzym CYP2C19, ketokonazol, klarytromycyna, klirens kreatyniny, klopidogrel, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwwirusowy, metotreksat, monitorowanie stężenia fenytoiny, omeprazol, pH treści żołądkowej, pH żołądka, pozakonazol, ryfampicyna, rytonawir, sakwinawir, takrolimus, warfaryna, worykonazol
Leksykon leków
Interakcje leku – TamisPras DUO 6 mg + 0,4 mg

Preparat TamisPras DUO zawiera solifenacynę bursztynian (6 mg) oraz tamsulosynę chlorowodorek (0,4 mg), które są metabolizowane głównie przez enzymy CYP3A4 (oba składniki) oraz CYP2D6 (tamsulosyna). Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol (200-400 mg/dobę), rytonawir, nelfinawir i itrakonazol, mogą znacząco zwiększać stężenia obu substancji czynnych w osoczu (np. ketokonazol 400 mg/dobę powoduje wzrost Cmax solifenacyny o 1,5x i AUC o 2,8x oraz wzrost Cmax tamsulosyny o 2,2x i AUC o 2,8x), co wymaga szczególnej ostrożności i jest przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu CYP2D6 lub stosujących inhibitory CYP2D6. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (np. werapamil) również zwiększają stężenia (Cmax i AUC tamsulosyny 2,2x, solifenacyny 1,6x), co wymaga zachowania ostrożności. Słabe inhibitory i inhibitory CYP2D6 (np. cymetydyna, paroksetyna) wykazują mniejszy wpływ i mogą być stosowane jednocześnie. Induktory CYP3A4 (np. ryfampicyna) mogą obniżać stężenia leków, potencjalnie zmniejszając skuteczność terapii.
agonista receptora cholinergicznego, antagonista receptora adrenergicznego, atenolol, cymetydyna, cyzapryd, czas protrombinowy, diklofenak, działanie antycholinergiczne, działanie hipotensyjne, enalapryl, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka digoksyny, farmakokinetyka warfaryny, furosemid, glibenklamid, hipotensja ortostatyczna, induktor CYP3A4, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor enzymatyczny, interakcja farmakodynamiczna, itrakonazol, ketokonazol, lek cholinolityczny, metoklopramid, motoryka przewodu pokarmowego, nelfinawir, ośrodkowy układ nerwowy, paroksetyna, ryfampicyna, rytonawir, słaby inhibitor CYP3A4, solifenacyna bursztynian, symwastatyna, tamsulosyna chlorowodorek, teofilina, umiarkowany inhibitor CYP3A4, warfaryna, werapamil, właściwość cholinolityczna
Leksykon leków
Interakcje leku – Risperidone Grindeks 6 mg

Rysperydon wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wydłużenia odstępu QT przy jednoczesnym stosowaniu leków takich jak amiodaron, sotalol, chinidyna, co może prowadzić do arytmii typu torsade de pointes. Alkohol oraz leki działające ośrodkowo (opioidy, benzodiazepiny, starszej generacji leki przeciwhistaminowe) nasilają sedację, pogarszają koordynację i funkcje poznawcze, co wymaga całkowitej abstynencji od alkoholu podczas terapii. Rysperydon antagonizuje działanie leków stosowanych w chorobie Parkinsona (lewodopa, agoniści dopaminy), co wymaga stosowania najmniejszych skutecznych dawek obu leków. Ponadto, obserwuje się nasilenie działania hipotensyjnego przy łączeniu z lekami przeciwnadciśnieniowymi oraz ryzyko objawów pozapiramidowych przy jednoczesnym stosowaniu z psychostymulującymi (np. metylofenidat).
agonista dopaminergiczny, aktywny metabolit, antagonista receptorów dopaminergicznych, arypiprazol, arytmia typu torsade de pointes, bradykardia, choroba Parkinsona, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, czteropierścieniowy lek przeciwdepresyjny, działanie przeciwparkinsonowskie, działanie sedatywne, efekt hipotensyjny, enzym cytochromu P450, funkcja poznawcza, glikoproteina p, hipokaliemia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek czteropierścieniowy przeciwdepresyjny, lek działający ośrodkowo, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwparkinsonowski, lek przeciwpsychotyczny, lek psychostymulujący, lek trójpierścieniowy przeciwdepresyjny, lek wydłużający odcinek QT, lewodopa, metabolizm wątrobowy, metylofenidat, monitorowanie EKG, niedociśnienie tętnicze, objaw pozapiramidowy, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, paliperydon, pediatria, receptor dopaminergiczny, rysperydon, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, układ sercowo-naczyniowy, walproinian, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca
Leksykon leków
Interakcje leku – Entekavir Adamed 1 mg

Entekawir, stosowany w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, jest eliminowany głównie przez nerki, co determinuje jego specyficzny profil interakcji farmakokinetycznych. Leki nefrotoksyczne (np. aminoglikozydy, NLPZ w wysokich dawkach, cisplatyna) oraz substancje konkurujące o aktywne wydzielanie kanalikowe mogą zwiększać stężenie entekawiru w osoczu, co wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek i działań niepożądanych. Badania nie wykazały istotnych interakcji farmakokinetycznych entekawiru z innymi lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w HBV, takimi jak lamiwudyna, dipiwoksyl adefowiru czy fumaran dizoproksylu tenofowiru. Ponadto, entekawir nie jest substratem, inhibitorem ani induktorem enzymów cytochromu P450, co minimalizuje ryzyko interakcji z lekami metabolizowanymi przez ten układ enzymatyczny.
aminoglikozyd, charakterystyka produktu leczniczego, cisplatyna, cytochrom P450, czynność nerek, dipiwoksyl adefowiru, droga eliminacji, działanie niepożądane, entekawir, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka entekawiru, fumaran dizoproksylu tenofowiru, hepatotoksyczność, interakcja farmakokinetyczna, interakcja z alkoholem, interakcje lekowe, lamiwudyna, lek nefrotoksyczny, lek przeciwwirusowy, mechanizm działania, metabolizm nerkowy, monitorowanie pacjenta, niewydolność nerek, NLPZ, obciążenie wątroby, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, substrat enzymatyczny, terapia skojarzona, transporter nerkowy, wydalanie nerkowe, wydzielanie kanalikowe, zakażenie HBV