kwas salicylowy
Kwas salicylowy (kwas 2-hydroksybenzoesowy) to organiczny związek chemiczny szeroko stosowany w dermatologii i kosmetologii ze względu na swoje właściwości keratolityczne, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Należy do grupy beta-hydroksykwasów (BHA) i występuje naturalnie w korze wierzby oraz w innych roślinach.
W medycynie kwas salicylowy stosowany jest głównie w leczeniu chorób skóry. Działa poprzez złuszczanie martwego naskórka, oczyszczanie porów i zmniejszanie wydzielania sebum. Jest skuteczny w terapii trądziku, łuszczycy, brodawek, odcisków, łojotokowego zapalenia skóry oraz grzybicy.
Preparaty zawierające kwas salicylowy występują w różnych stężeniach – od 0,5% do 40%, w zależności od wskazań. Niższe stężenia (0,5-2%) wykorzystywane są w kosmetykach do codziennej pielęgnacji, podczas gdy wyższe stężenia (10-40%) stosowane są w preparatach leczniczych i zabiegach dermatologicznych. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu, gdyż może powodować podrażnienia, szczególnie u osób z wrażliwą skórą.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Curacne 40 mg 40 mg
Izotretynoina, pochodna witaminy A stosowana w leczeniu trądziku, wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Bezwzględnie przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie izotretynoiny z witaminą A oraz innymi retinoidami (acytretyna, alitretynoina) ze względu na ryzyko hiperwitaminozy A, manifestującej się bólami głowy, nudnościami, wymiotami, sennością, drażliwością i świądem. Również łączenie izotretynoiny z antybiotykami z grupy tetracyklin jest przeciwwskazane z powodu zwiększonego ryzyka nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (pseudotumor cerebri), objawiającego się silnymi bólami głowy, nudnościami, wymiotami i zaburzeniami widzenia. Należy unikać także jednoczesnego stosowania miejscowych preparatów keratolitycznych i złuszczających (np. benzoilu nadtlenek, kwasu salicylowego, tretynoiny, adapalenu), które nasilają miejscowe podrażnienia skóry.
acytretyna, adapalen, alitretynoina, antybiotyk tetracyklinowy, Curacne, działanie keratolityczne, hepatotoksyczność, hiperwitaminoza A, interakcja izotretynoiny z alkoholem, interakcja klinicznie istotna, izotretynoina, kwas salicylowy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpsychotyczny, miejscowy preparat przeciwtrądzikowy, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, nadtlenek benzoilu, parametr wątrobowy, podrażnienie skóry, promieniowanie UV, pseudotumor cerebri, reakcja fotowrażliwości, trądzik, tretynoina, uszkodzenie nerwu wzrokowego, zaburzenie psychiczne, zaburzenie widzenia nocnego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Otinum 0,2 g/g
Salicylan choliny, substancja czynna leku Otinum, jest pochodną kwasu salicylowego o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym, stosowaną miejscowo w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Mechanizm działania opiera się na odwracalnym hamowaniu cyklooksygenaz konstytutywnej i indukowanej, co różni go od kwasu acetylosalicylowego, który hamuje te enzymy nieodwracalnie. Salicylan choliny wykazuje silne działanie przeciwzapalne, umiarkowane przeciwbólowe oraz brak wpływu na agregację płytek krwi, co umożliwia jego stosowanie u pacjentów z astmą oskrzelową, tendencją do krwawień oraz niewydolnością nerek – grup pacjentów, u których kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany. Po miejscowym podaniu nie wywołuje działania ogólnoustrojowego, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych typowych dla salicylanów.
agregacja płytek krwi, astma oskrzelowa, cyklooksygenaza indukowana, cyklooksygenaza konstytutywna, działanie bakteriobójcze, działanie niepożądane, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwgorączkowe, działanie przeciwzapalne, glicerol, kwas acetylosalicylowy, kwas salicylowy, nieacetylowany salicylan, niewydolność nerek, prostaglandyny prozapalne, przewód słuchowy zewnętrzny, salicylan choliny, stan zapalny, synteza prostaglandyn, synteza tromboksanu, woskowina uszna - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Crohnax 250 mg
Lek Crohnax w postaci czopków zawierających 250 mg mesalazyny jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na mesalazynę, substancje pomocnicze preparatu oraz na kwas salicylowy i jego pochodne ze względu na ryzyko reakcji alergicznych i krzyżowych. Ponadto, stosowanie leku jest bezwzględnie wykluczone u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i wątroby, gdyż metabolizm i wydalanie mesalazyny mogą być zaburzone, co zwiększa ryzyko kumulacji leku i działań niepożądanych. Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy stanowi kolejne przeciwwskazanie, gdyż mesalazyna może nasilać objawy i zwiększać ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego.
choroba wrzodowa, czopek doodbytniczy, hemostaza, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas salicylowy, mesalazyna, nadwrażliwość na salicylany, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, powikłanie krwotoczne, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, salicylan, substancja czynna, substancja pomocnicza, zaburzenie krzepnięcia krwi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Hasceral (100 mg + 50 mg)/g
Hasceral w postaci maści o stężeniu 100 mg mocznika i 50 mg kwasu salicylowego na gram preparatu jest wskazany do leczenia dermatoz charakteryzujących się zaburzeniami rogowacenia naskórka oraz nadmiernym wysuszeniem skóry. Preparat znajduje zastosowanie w terapii takich schorzeń jak rybia łuska (ichthyosis), łuszczyca (psoriasis), łupież czerwony mieszkowy (pityriasis rubra pilaris), nadmierne rogowacenie dłoni i stóp (hyperkeratosis palmoplantaris), rogowacenie mieszkowe (keratosis pilaris), a także w leczeniu wyprysku dłoni, neurodermitu (lichen simplex chronicus) oraz atopowego zapalenia skóry (dermatitis atopica). Maść o barwie białej lub lekko kremowej umożliwia skuteczną aplikację, zwłaszcza w przypadkach wymagających okluzji i intensywnego nawilżenia skóry.
atopowe zapalenie skóry, działanie keratolityczne, działanie przeciwzapalne, ichtioza, kwas salicylowy, łupież czerwony mieszkowy, łuszczyca, mocznik, neurodermit, rogowacenie mieszkowe, rogowacenie naskórka, rybia łuska, substancja lecznicza, warstwa rogowa naskórka, wyprysk dłoni, wysuszenie skóry - Leksykon substancji czynnych
Cholina salicylan – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cholina salicylanu, obecna w preparatach takich jak Cholinex (150 mg/pastylka), Sachodent (87,1 mg/g żelu) oraz Sachol żel stomatologiczny (87,1 mg + 0,1 mg/g), wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ze względu na przenikanie salicylanów przez łożysko i ich potencjalne działania toksyczne, stosowanie tych leków jest przeciwwskazane w III trymestrze ciąży. W I i II trymestrze preparaty te powinny być stosowane wyłącznie w sytuacjach wyraźnej konieczności, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas. Ryzyko obejmuje toksyczność układu krążenia i oddechowego płodu (m.in. przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, nadciśnienie płucne), zaburzenia czynności nerek oraz powikłania okołoporodowe, takie jak wydłużenie czasu krwawienia i zahamowanie skurczów macicy.
błona śluzowa jamy ustnej, charakterystyka produktu leczniczego, cholina salicylanu, czas krwawienia, działanie antyagregacyjne, inhibitory syntezy prostaglandyn, jama ustna, kwas salicylowy, małowodzie, nadciśnienie płucne, przenikanie do mleka matki, przenikanie przez łożysko, przewód tętniczy, salicylany, skurcze macicy, trymestr ciąży, wchłanianie leku, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dernilan –
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa maści Dernilan, zawierającej kamforę racemiczną (1 g/100 g), alantoinę (300 mg/100 g), nikotynamid (250 mg/100 g) oraz kwas salicylowy (100 mg/100 g), wykazały brak toksyczności po wielokrotnym podaniu wszystkich składników aktywnych. Analizy literaturowe potwierdziły, że żaden z komponentów nie wykazuje właściwości rakotwórczych ani mutagennych. W zakresie tolerancji miejscowej alantoina i nikotynamid charakteryzują się dobrą tolerancją, bez działania drażniącego, alergizującego czy fototoksycznego. Kamfora może powodować umiarkowane, krótkotrwałe podrażnienie skóry, objawiające się pieczeniem i mrowieniem, natomiast kwas salicylowy wykazuje pierwotne działanie drażniące, zależne od stężenia (badane w zakresie 1-20%).
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Mobilat (0,2 g + 1 g + 2 g)/100 g
Lek Mobilat w postaci maści zawiera mukopolisacharydowy polisiarczan (0,2 g), ekstrakt z kory nadnerczy (1,0 g) oraz kwas salicylowy (2,0 g) w 100 g produktu. Preparat stosuje się wyłącznie zewnętrznie na skórę, w dawkach dostosowanych do rozległości zmian chorobowych oraz częstotliwości aplikacji, wynoszącej od 1 do 3 razy na dobę. Pojedyncza dawka to pasek maści o długości 5-15 cm, który należy delikatnie wmasować w skórę. W przypadku stosowania opatrunku okluzyjnego, który zwiększa penetrację substancji czynnych, dawkę maści można zwiększyć powyżej 15 cm, dostosowując ją do rozległości leczonego obszaru i wskazań klinicznych.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Mobilat (0,2 g + 1 g + 2 g)/100 g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Mobilat koncentrują się na trzech składnikach aktywnych: kwasie salicylowym, mukopolisacharydowym polisiarczanie oraz ekstrakcie z kory nadnerczy. Kwas salicylowy wykazuje szybką penetrację przez skórę, zależną od formy farmaceutycznej, dawki, powierzchni aplikacji, czasu leczenia oraz stanu skóry. Toksyczność objawia się przy stężeniu w surowicy powyżej 30 mg/dl, jednak przy miejscowym stosowaniu żelu Mobilat nie osiąga się toksycznych poziomów. Brak jest jednoznacznych dowodów na mutagenność i kancerogenność kwasu salicylowego, choć wykazano potencjalne działanie teratogenne przy ekspozycji pozajelitowej u zwierząt. Mukopolisacharydowy polisiarczan, podawany domięśniowo przez 13 tygodni u psów i szczurów, powodował miejscowe podrażnienia oraz powiększenie narządów limfatycznych i wątroby, a w dawce 32 mg/kg wykazywał toksyczność zarodkową bez efektów teratogennych. Testy mutagenności tej substancji były negatywne, jednak brak jest danych dotyczących jej potencjału rakotwórczego.
absorpcja przezskórna, aplikacja zewnętrzna, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, ekstrakt z kory nadnerczy, farmakokinetyka, gospodarka hormonalna, kortykosteroid, kwas salicylowy, mukopolisacharydowy polisiarczan, mutagenność, penetracja przez skórę, potencjał kancerogenny, powiększenie węzłów chłonnych, teratogenność, test aberracji chromosomalnych, test Amesa, toksyczność przewlekła, zatrucie kwasem salicylowym - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Mobilat
Produkt leczniczy Mobilat w postaci żelu zawiera mukopolisacharydowy polisiarczan (0,2 g/100 g), ekstrakt z kory nadnerczy (1,0 g/100 g) oraz kwas salicylowy (2,0 g/100 g) jako składniki aktywne. Preparat należy stosować wyłącznie na nieuszkodzoną skórę, unikając kontaktu z otwartymi ranami, oczami i błonami śluzowymi. Po aplikacji żelu konieczne jest dokładne umycie rąk, chyba że to one są miejscem terapii. W składzie znajduje się również glikol propylenowy (8,0 g/100 g), substancja pomocnicza o potencjale drażniącym, co wymaga ostrożności u pacjentów z wrażliwością skórną.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Dernilan –
Dernilan to krem zawierający kamforę racemiczną (1 g/100 g), allantoinę (300 mg/100 g), nikotynamid (250 mg/100 g) oraz kwas salicylowy (100 mg/100 g). Produkt może wywoływać działania niepożądane głównie ze strony skóry i tkanki podskórnej, takie jak alergiczne reakcje skórne (zaczerwienienie, świąd, wysypka, obrzęk) oraz miejscowe podrażnienia (pieczenie, swędzenie, dyskomfort). Częstość występowania tych działań jest określona jako nieznana, co wskazuje na brak wystarczających danych epidemiologicznych. W kremie obecne są także substancje pomocnicze o potencjale uczulającym, w tym metylu i propylu parahydroksybenzoesan (parabeny) oraz alkohol stearylowy, które mogą indukować reakcje alergiczne lub kontaktowe zapalenie skóry.
alantoina, alergiczna reakcja skórna, alkohol stearylowy, charakterystyka produktu leczniczego, Departament Monitorowania Niepożądanych Działań, działanie niepożądane, kamfora racemiczna, kontaktowe zapalenie skóry, kwas salicylowy, Medical Dictionary for Regulatory Activities, metylu parahydroksybenzoesan, miejscowa reakcja skórna, miejscowe podrażnienie, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii, nikotynamid, paraben, propylu parahydroksybenzoesan, terminologia MedDRA, zaburzenia skóry i tkanki podskórnej - Leksykon substancji czynnych
Fenylu salicylan – Właściwości farmakodynamiczne
Fenylu salicylan, będący składnikiem preparatu Urosal (300 mg fenylu salicylanu + 300 mg metenaminy), wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne w leczeniu zakażeń układu moczowego i dróg żółciowych. Po podaniu doustnym ulega hydrolizie do fenolu i kwasu salicylowego. Fenol wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe zależne od stężenia: bakteriostatyczne przy 0,2%, grzybobójcze przy 1,3% oraz bakteriobójcze powyżej 2%. Kwas salicylowy, jako salicylan, hamuje enzym cyklooksygenazę (COX), co prowadzi do zmniejszenia syntezy mediatorów zapalnych (prostaglandyn, prostacykliny, tromboksanów), skutkując działaniem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym.
cyklooksygenaza, drogi żółciowe, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, działanie grzybobójcze, fenylu salicylan, hydroliza w jelitach, kwas arachidonowy, kwas salicylowy, lek urologiczny, mediator stanu zapalnego, metenamina, prostacyklina, prostaglandyny, salicylany, tromboksany, zakażenie układu moczowego