działanie ototoksyczne
Działanie ototoksyczne odnosi się do szkodliwego wpływu określonych substancji na narządy słuchu i równowagi. Substancje ototoksyczne mogą powodować uszkodzenia komórek rzęsatych ucha wewnętrznego, nerwu słuchowego lub innych struktur układu przedsionkowo-ślimakowego, prowadząc do zaburzeń słuchu, szumów usznych lub zawrotów głowy.
Do najczęściej spotykanych leków o działaniu ototoksycznym należą antybiotyki aminoglikozydowe (gentamycyna, streptomycyna, amikacyna), leki przeciwnowotworowe (cisplatyna, karboplatyna), niektóre diuretyki pętlowe (furosemid, kwas etakrynowy), salicylany w dużych dawkach oraz chinina. Toksyczność ta może być zależna od dawki, czasu ekspozycji oraz indywidualnej podatności pacjenta.
Uszkodzenia spowodowane działaniem ototoksycznym mogą być odwracalne lub trwałe. Klinicznie manifestują się jako niedosłuch odbiorczy, często obustronny i symetryczny, szumy uszne oraz zaburzenia równowagi. W przypadku leków stosowanych w praktyce klinicznej należy monitorować funkcję słuchu, zwłaszcza u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka, oraz modyfikować terapię przy pierwszych objawach uszkodzenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Multibiotic (5 mg + 10 mg + 0,833 mg)/g
Produkt leczniczy Multibiotic w postaci maści zawiera neomycyny siarczan (5 mg/g), bacytracynę cynkową (10 mg/g) oraz polimyksyny B siarczan (0,833 mg/g) i jest przeciwwskazany do stosowania u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią, nawet w formie miejscowej aplikacji na skórę. Przeciwwskazanie wynika z potencjalnego ryzyka nefrotoksyczności i ototoksyczności związanej z neomycyną, co wskazuje na możliwość systemowego wchłaniania substancji czynnych i zagrożenie dla płodu lub noworodka. Dodatkowo, obecność propylu i metylu parahydroksybenzoesanu (E 216 i E 218) może wywoływać reakcje alergiczne, co stanowi dodatkowe ryzyko w trakcie ciąży.
antybiotyk aminoglikozydowy, aplikacja miejscowa, bacytracyna cynkowa, charakterystyka produktu leczniczego, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, farmakoterapia, maść lecznicza, metylu parahydroksybenzoesan, neomycyny siarczan, polimyksyny B siarczan, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna, terapia przeciwbakteryjna miejscowa, wchłanianie systemowe - Leksykon substancji czynnych
Cisplatyna – Przeciwwskazania stosowania
Cisplatyna, stosowana w onkologii jako cytostatyk o szerokim spektrum działania, posiada szereg bezwzględnych przeciwwskazań, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Należą do nich nadwrażliwość na cisplatynę lub składniki preparatów (Cisplatin-Ebewe, Cisplatinum Accord, zawierające 1 mg/ml cisplatyny), obecność niewydolności nerek lub zaburzeń czynności nerek ze względu na kumulacyjną nefrotoksyczność, a także mielosupresja i odwodnienie, które zwiększają ryzyko powikłań hematologicznych i nefrotoksycznych. Ponadto, cisplatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami słuchu z powodu kumulacyjnego działania ototoksycznego oraz u kobiet karmiących piersią, gdyż lek przenika do mleka matki. Jednoczesne podawanie szczepionki przeciw żółtej febrze oraz fenytoiny (w przypadku Cisplatin-Ebewe) jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko interakcji i powikłań.
aminoglikozyd, ciąża, cisplatyna, cytostatyk, działanie nefrotoksyczne, działanie neurotoksyczne, działanie ototoksyczne, fenytoina, graniczna funkcja nerek, krioprezerwacja nasienia, leki nefrotoksyczne, mielosupresja, nadwrażliwość na substancję czynną, odwodnienie, odwodnienie pacjenta, ototoksyczność, parametry hematologiczne, reakcja alergiczna, szczepienie, szczepionka przeciw żółtej febrze, szumy uszne, uszkodzenie słuchu - Leksykon substancji czynnych
Polimyksyna B – Przedawkowanie
Polimyksyna B, antybiotyk peptydowy stosowany głównie w terapii zakażeń bakteriami Gram-ujemnymi, charakteryzuje się wąskim indeksem terapeutycznym, co zwiększa ryzyko toksyczności przy przedawkowaniu. Preparaty miejscowe, takie jak maści (Maxibiotic, Polibiotic, Tribiotic) i krople okulistyczne (Maxitrol), przy prawidłowym stosowaniu wykazują niskie ryzyko systemowego przedawkowania. Jednakże, aplikacja na rozległe uszkodzone powierzchnie skóry, błony śluzowe, długotrwałe stosowanie, zaburzenia czynności nerek oraz kojarzenie z lekami nefrotoksycznymi zwiększają ryzyko kumulacji i toksyczności. Objawy przedawkowania obejmują nefrotoksyczność (białkomocz, krwiomocz, oligurię, wzrost kreatyniny i mocznika), neurotoksyczność (parestezje, ataksję, drgawki) oraz ototoksyczność (szumy uszne, utratę słuchu, która może być nieodwracalna). Miejscowe preparaty okulistyczne mogą wywoływać punkcikowe zapalenie rogówki, zaczerwienienie i obrzęk powiek.
antybiotyk peptydowy, ataksja, bakterie Gram-ujemne, białkomocz, drgawki, działanie nefrotoksyczne, działanie neurotoksyczne, działanie ototoksyczne, GFR, hemodializa, indeks terapeutyczny, kontaktowe zapalenie skóry, kreatynina, krwiomocz, lek nefrotoksyczny, maść, mocznik we krwi, obrzęk powiek, oliguria, parestezje, polimyksyna B, punkcikowe zapalenie rogówki, rumień, szumy uszne, utrata słuchu, zaburzenie czynności nerek - Leksykon substancji czynnych
Natamycyna – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Natamycyna, stosowana w preparatach takich jak Pimafucin (globulki 100 mg, krem 20 mg/g) oraz Pimafucort (krem i maść zawierające natamycynę 10 mg/g, hydrokortyzon 10 mg/g i neomycynę 3500 I.U./g), wykazuje działanie przeciwgrzybicze i jest dopuszczona do stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Monoterapia natamycyną (Pimafucin) nie wykazuje przeciwwskazań w tych okresach, a dostępne dane nie wskazują na negatywny wpływ na rozwój płodu ani na przenikanie substancji do mleka matki w ilościach istotnych klinicznie. Brak jest również dowodów na wpływ natamycyny na płodność u kobiet i mężczyzn. W przypadku preparatu Pimafucort, ze względu na obecność neomycyny, istnieje teoretyczne ryzyko ototoksyczności dla płodu, co wymaga ostrożności, unikania długotrwałego stosowania, aplikacji na rozległe powierzchnie skóry oraz stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym u kobiet ciężarnych i karmiących.
- Leksykon substancji czynnych
Bacytracyna – Dawkowanie i sposób podawania
Bacytracyna, polipeptydowy antybiotyk stosowany głównie miejscowo w dermatologii, dostępna jest w Polsce w preparatach takich jak Altabactin (250 IU/g bacytracyny cynkowej + 5 mg neomycyny/g), Multibiotic (10 mg/g bacytracyny cynkowej + 5 mg neomycyny + 0,833 mg polimyksyny B), Tribiotic (400 j.m./g bacytracyny cynkowej + 5 mg neomycyny + 5000 j.m./g polimyksyny B) oraz Scaldex (10 mg/g bacytracyny z dodatkami). Częstotliwość aplikacji waha się od 1 do 5 razy na dobę, a maksymalny czas terapii nie powinien przekraczać 7 dni, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych. Szczególną uwagę należy zwrócić na ograniczenia wiekowe: preparaty Altabactin, Multibiotic i Tribiotic są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat ze względu na ryzyko nefro- i ototoksyczności, natomiast Scaldex może być stosowany u dzieci poniżej 12 lat wyłącznie pod nadzorem lekarza. Maksymalna dobowa dawka neomycyny w Altabactin nie powinna przekraczać 1 g (co odpowiada 200 g maści), co jest istotne przy leczeniu rozległych zmian skórnych.
alergen, bacytracyna, bacytracyna cynkowa, działanie nefrotoksyczne, działanie niepożądane, działanie ototoksyczne, maść, nadmanganian potasu, nagietek lekarski, neomycyna siarczan, oparzenie, plaster testowy, polimyksyna B siarczan, preparat dermatologiczny, propolis, reakcja alergiczna, test alergiczny, test prowokacyjny, wywiad lekarski - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bramitob 300 mg/4 ml
Preparat Bramitob (300 mg/4 ml, roztwór do nebulizacji) zawiera tobramycynę, aminoglikozydowy antybiotyk stosowany w leczeniu zakażeń dróg oddechowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na tobramycynę, inne aminoglikozydy (np. gentamycynę, amikacynę, neomycynę, streptomycynę) oraz na substancje pomocnicze preparatu, ze względu na ryzyko poważnych reakcji alergicznych. Lekarz powinien dokładnie ocenić ryzyko i korzyści terapii, zwłaszcza u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami czynności nerek, ze względu na potencjalną nefrotoksyczność aminoglikozydów.
amikacyna, antybiotyk aminoglikozydowy, diuretyk, diuretyk pętlowy, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, furosemid, gentamycyna, kwas etakrynowy, lek moczopędny, nadwrażliwość na tobramycynę, nebulizacja, neomycyna, niewydolność nerek, reakcja alergiczna, streptomycyna, tobramycyna, uszkodzenie narządu słuchu, zaburzenie czynności nerek, zakażenie dróg oddechowych - Leksykon substancji czynnych
Streptomycyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Streptomycyna, jako aminoglikozydowy antybiotyk, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko ototoksyczności i neurotoksyczności. Zaleca się przeprowadzanie badań słuchu (audiometria, próby kaloryczne) przed i w trakcie terapii, zwłaszcza u pacjentów poddawanych długotrwałemu leczeniu oraz u osób z zaburzeniami czynności nerek, u których konieczne jest dostosowanie dawkowania i regularna ocena funkcji nerek. U małych dzieci należy stosować streptomycynę z dużą ostrożnością, nie przekraczając zalecanych dawek, ze względu na ryzyko zahamowania czynności ośrodkowego układu nerwowego objawiającego się osłupieniem, zwiotczeniem, śpiączką i depresją oddechową. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów po zabiegach chirurgicznych z uwagi na ryzyko bezdechu po rozintubowaniu oraz na osoby z miastenią, u których streptomycyna może nasilać objawy choroby.
antybiotyk aminoglikozydowy, audiometria, badanie serologiczne, bezdech, choroba weneryczna, depresja oddechowa, działanie neurotoksyczne, działanie niepożądane, działanie ototoksyczne, funkcja nerek, kandydoza, kiła, miastenia, nadkażenie, nadwrażliwość na substancje, niewrażliwe drobnoustroje, objawy neurologiczne, podanie domięśniowe, próba kaloryczna, streptomycyna, szumy uszne, test audiometryczny, uczulenie, uszkodzenie nerwu obwodowego, uszkodzenie słuchu, wrzód miękki, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia równowagi, zahamowanie OUN, zakażenie grzybicze, ziarniniak pachwinowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Teikoplanina BRADEX 200 mg* *odpowiada 200 000 IU
Przedkliniczne badania teikoplaniny wykazały, że wielokrotne podanie pozajelitowe tego antybiotyku glikopeptydowego u szczurów i psów powoduje nefrotoksyczność o charakterze odwracalnym, zależną od dawki. W badaniach na świnkach morskich zaobserwowano pogorszenie funkcji ślimaka i układu przedsionkowego bez widocznych uszkodzeń morfologicznych, co sugeruje konieczność ostrożności u pacjentów z zaburzeniami słuchu lub równowagi. W zakresie bezpieczeństwa reprodukcyjnego, podskórne podawanie teikoplaniny szczurzym dawkach do 40 mg/kg/dobę nie wpływało negatywnie na płodność, a teratogenność nie została wykazana przy dawkach do 200 mg/kg/dobę u szczurów i do 15 mg/kg/dobę u królików. Jednak dawki ≥100 mg/kg/dobę wiązały się ze zwiększoną częstością martwych urodzeń i śmiertelnością noworodków (200 mg/kg/dobę). Dawki ≤50 mg/kg/dobę nie wykazywały tych niekorzystnych efektów.
antybiotyk glikopeptydowy, badanie przedkliniczne, działanie drażniące, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, funkcja rozrodcza, martwy płód, nefrotoksyczność, okres okołoporodowy, ototoksyczność, podanie domięśniowe, podanie podskórne, potencjał genotoksyczny, reakcja alergiczna, śmiertelność noworodków, teikoplanina, układ przedsionkowy, wpływ teratogenny - Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon acetonid – Przedawkowanie
Fluocynolon acetonid, silny syntetyczny glikokortykosteroid stosowany miejscowo, może prowadzić do przedawkowania, zwłaszcza przy długotrwałej aplikacji na duże powierzchnie skóry lub pod okluzją. Przedawkowanie manifestuje się objawami zespołu Cushinga, hiperglikemią (z ryzykiem cukrzycy posteroidowej), supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabieniem odporności oraz zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze (>140/90 mmHg) i obrzęki. W przypadku preparatu FLUCINAR N, zawierającego dodatkowo neomycynę, istnieje ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, a także rozwoju opornych szczepów bakterii. Wchłanianie systemowe wzrasta przy uszkodzonej skórze, stosowaniu okluzji oraz u pacjentów pediatrycznych ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy.
absorpcja systemowa, antybiotyk aminoglikozydowy, aplikacja na skórę, cukrzyca posteroidowa, działanie mineralokortykoidowe, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, działanie przeciwzapalne, fluocynolon acetonid, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, implant do ciałka szklistego, infekcja oportunistyczna, nadciśnienie tętnicze, neomycyna, niewydolność nadnerczy, okluzja, opatrunek okluzyjny, oporne szczepy bakterii, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie odporności, otyłość centralna, przewlekła choroba nerek, rozstępy skórne, supresja odpowiedzi immunologicznej, twarz księżycowata, uszkodzenie słuchu, wchłanianie przezskórne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Polibiotic (5 mg + 5000 j.m. + 400 j.m.)/g
Produkt leczniczy Polibiotic w formie maści zawiera w 1 g: 5 mg neomycyny siarczanu, 5000 j.m. polimyksyny B siarczanu oraz 400 j.m. bacytracyny cynkowej i jest wskazany do miejscowego leczenia zakażeń bakteryjnych skóry. Zalecana aplikacja to 2-5 razy na dobę cienką warstwą na uprzednio oczyszczoną powierzchnię zmienioną chorobowo, z możliwością zabezpieczenia opatrunkiem z gazy lub pozostawienia nieosłoniętej. Maksymalny czas terapii wynosi 7 dni, co ma na celu ograniczenie ryzyka rozwoju oporności bakteryjnej oraz działań niepożądanych. Po zakończeniu kuracji należy zachować co najmniej 3-miesięczną przerwę przed ponownym zastosowaniem preparatu. Produkt jest przeznaczony wyłącznie do stosowania na skórę, z wykluczeniem błon śluzowych i okolic oczu, chyba że lekarz zaleci inaczej.
bacytracyna cynkowa, błona śluzowa, charakterystyka produktu leczniczego, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, martwa tkanka, neomycyny siarczan, opatrunek z gazy, oporność bakterii, pacjent pediatryczny, penetracja substancji czynnej, polimyksyna B siarczan, powierzchnia skóry, stosowanie miejscowe na skórę, wysięk, zakażenie bakteryjne, zmiana chorobowa, zranienie - Leksykon substancji czynnych
Polimyksyna B – Dawkowanie i sposób podawania
Polimyksyna B jest antybiotykiem peptydowym stosowanym miejscowo w postaciach okulistycznych, otologicznych oraz dermatologicznych, z dawkowaniem dostosowanym do postaci leku, wskazań klinicznych i wieku pacjenta. W okulistyce, np. w preparacie Atecortin (10 000 j.m./ml), zaleca się podawanie 1-2 kropli 2-3 razy na dobę przez 1-2 tygodnie, natomiast w otologii 2-4 krople 3 razy na dobę przez około 7 dni. Maxitrol (6000 j.m./g) w maści do oczu stosuje się w dawce paska o długości 1,5 cm, 3-4 razy na dobę, z możliwością zmniejszenia częstotliwości w miarę poprawy klinicznej. W przypadku preparatów dermatologicznych (Maxibiotic, Multibiotic, Polibiotic, Tribiotic) zawierających 0,833-5000 j.m./g polimyksyny B, dawkowanie wynosi 1-5 aplikacji na dobę, nie dłużej niż 7 dni, z przeciwwskazaniem do stosowania u dzieci poniżej 12 lat ze względu na ryzyko nefrotoksyczności i ototoksyczności.
antybiotyk peptydowy, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, maść do oczu, okulistyka, opatrunek gazowy, otologia, polimyksyna B, postać farmaceutyczna, preparat dermatologiczny, preparat oftalmiczny, preparat okulistyczny, wchłanianie ogólnoustrojowe, worek spojówkowy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zawiesina - Leksykon leków
Interakcje leku – Ebozan 20 mg
Torasemid, diuretyk pętlowy stosowany w preparacie Ebozan, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami. Probenecyd i cholestyramina mogą zmniejszać skuteczność torasemidu poprzez hamowanie wydzielania kanalikowego i obniżenie biodostępności, odpowiednio. NLPZ, takie jak indometacyna, znacząco redukują działanie diuretyczne i przeciwnadciśnieniowe torasemidu przez hamowanie syntezy prostaglandyn, co wymaga unikania jednoczesnego stosowania lub ścisłego monitorowania. Torasemid może zwiększać ryzyko zatrucia salicylanami poprzez hamowanie ich wydalania, a także nasilać działanie przeciwzakrzepowe warfaryny i innych kumaryn, co wymaga monitorowania INR. Współstosowanie z inhibitorami ACE może prowadzić do ciężkiego niedociśnienia, dlatego zaleca się zmniejszenie dawki inhibitora ACE i czasowe odstawienie torasemidu na 2-3 dni przed terapią. Ponadto torasemid może obniżać skuteczność leków przeciwcukrzycowych, co wymaga dostosowania dawkowania i monitorowania glikemii.
aminoglikozyd, biodostępność torasemidu, choroba wątroby, diuretyk pętlowy, działanie diuretyczne, działanie hipotensyjne, działanie moczopędne, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, farmakokinetyka, glikokortykosteroid, glikozyd nasercowy, hamowanie syntezy prostaglandyn, hipokaliemia, hipomagnezemia, indeks terapeutyczny, inhibitor konwertazy angiotensyny, kortykosteroid, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, lek zwiotczający mięśnie, mineralokortykosteroid, niesteroidowy lek przeciwzapalny, objawowe niedociśnienie, parametr krzepnięcia, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca