Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Doksylamina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania doksylaminy

Doksylamina jest substancją o działaniu przeciwhistaminowym z grupy etanoloamin, która ze względu na swoje właściwości antycholinergiczne wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Lekarz przepisujący doksylaminę powinien być świadomy potencjalnych zagrożeń związanych z jej stosowaniem oraz uwzględnić odpowiednie środki ostrożności u określonych grup pacjentów.¹

Czas trwania leczenia i dawkowanie

Okres leczenia doksylaminą powinien być jak najkrótszy. Leczenie zwykle trwa od kilku dni do jednego tygodnia. Leku nie należy podawać przez okres dłuższy niż 7 dni, chyba że w opinii lekarza jest to zalecane. W przypadku leczenia trwającego dłużej niż tydzień zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, aby obniżyć ryzyko tzw. bezsenności z odbicia.²³

W przypadku wystąpienia senności w ciągu dnia zaleca się zmniejszenie dawki lub podawanie leku odpowiednio wcześniej, aby zapewnić co najmniej 8-godzinny odstęp czasu od przyjęcia leku do momentu przebudzenia. Ma to na celu uniknięcie senności w ciągu dnia, która mogłaby zaburzać codzienne funkcjonowanie pacjenta.⁴

Szczególne grupy pacjentów

Osoby w podeszłym wieku

W przypadku osób w wieku powyżej 65 lat zalecana jest szczególna ostrożność z powodu większej wrażliwości na występowanie działań niepożądanych doksylaminy. Maksymalna dawka dobowa dla pacjentów w podeszłym wieku nie powinna przekraczać 12,5 mg. Skuteczność leczenia należy poddawać ciągłej ocenie.⁵⁶

U osób starszych leki przeciwhistaminowe mogą wywoływać silniejsze działanie przeciwcholinergiczne. Należy zwrócić szczególną uwagę na zaburzenia funkcji poznawczych, takie jak niekorzystny wpływ na funkcjonowanie pamięci oraz zwiększone ryzyko upadku i zranienia. Zaburzenia te mogą występować wtórnie do przeciwcholinergicznego działania doksylaminy.⁷

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby i nerek

Należy zachować ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek. W przypadku pacjentów z łagodnymi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek zaleca się zmniejszenie dawki dobowej do 12,5 mg. Nie zaleca się stosowania doksylaminy u pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby.⁸⁹

Brak jest dostępnych danych dotyczących stosowania doksylaminy u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek. Jednak teoretycznie, w przypadku zaburzeń czynności wątroby, metabolizm doksylaminy może być zmniejszony. W przypadku zaburzeń czynności nerek może dojść również do kumulacji metabolitów.¹⁰

Działanie antycholinergiczne i związane z tym ostrzeżenia

Działanie przeciwcholinergiczne doksylaminy wodorobursztynianu zwykle objawia się suchością w jamie ustnej, zaparciami, zatrzymaniem moczu i niewyraźnym widzeniem, ale może również powodować nasilenie senności w ciągu dnia oraz zawroty głowy pochodzenia błędnikowego.¹¹

Doksylaminę należy stosować ostrożnie u pacjentów z następującymi schorzeniami, które mogą ulec nasileniu w wyniku działania przeciwcholinergicznego:¹²

• Zatrzymanie lub utrudniony odpływ moczu
• Jaskra z zamkniętym kątem przesączania
• Nieleczone nadciśnienie wewnątrzgałkowe
• Niekontrolowana jaskra pierwotna z otwartym kątem
• Choroba wrzodowa powodująca zwężenie przewodu pokarmowego
• Niedrożność odźwiernikowo-dwunastnicza
• Niedrożność ujścia pęcherza moczowego
• Niedrożność przewodu pokarmowego

¹³

Interakcje z innymi lekami i środkami

Jednoczesne stosowanie leków o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy

Nie zaleca się stosowania doksylaminy u pacjentów przyjmujących jednocześnie substancje działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym alkohol. W trakcie leczenia należy bezwzględnie unikać spożywania alkoholu.¹⁴¹⁵

Doksylamina może powodować efekt addytywny na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) w przypadku jednoczesnego stosowania z alkoholem, lekami nasennymi, lekami uspokajającymi oraz innymi lekami o działaniu hamującym na OUN. Ponadto działanie przeciwcholinergiczne leków przeciwhistaminowych może być nasilone w przypadku jednoczesnego stosowania z przeciwcholinergicznymi lub trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi oraz może ulec wydłużeniu w przypadku jednoczesnego stosowania inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO).¹⁶¹⁷

Sok grejpfrutowy

Nie jest znany wpływ soku grejpfrutowego na metabolizm doksylaminy. Pacjenci powinni unikać spożywania grejpfrutów podczas stosowania doksylaminy ze względu na potencjalne ryzyko interakcji.¹⁸

Wpływ na farmakokinetykę innych leków

Wiedza na temat potencjału doksylaminy w zakresie hamowania metabolizmu innych leków jest ograniczona. Dlatego też produkty lecznicze o wąskim indeksie terapeutycznym nie powinny być stosowane w skojarzeniu z doksylaminą, ze względu na ryzyko zwiększonej ekspozycji na te leki.¹⁹

Szczególne ostrzeżenia dotyczące układów i narządów

Układ oddechowy

Doksylaminę należy stosować ostrożnie u pacjentów z astmą lub innymi zaburzeniami oddychania, takimi jak przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedma płuc. Wykazano, że leki przeciwhistaminowe zmniejszają objętość wydzieliny oskrzelowej i zwiększają jej lepkość, utrudniając tym samym odkrztuszanie. Może to prowadzić do zwężenia dróg oddechowych i nasilenia tych chorób.²⁰

Układ nerwowy i napady drgawkowe

Należy zachować ostrożność u pacjentów z padaczką, ponieważ leki przeciwhistaminowe mogą czasem powodować nadpobudliwość, nawet w dawkach terapeutycznych, a w rezultacie obniżać próg drgawkowy.²¹

Doksylaminę należy stosować bardzo ostrożnie u pacjentów, u których występowały ogniskowe (miejscowe) zaburzenia funkcjonowania kory mózgowej lub napady drgawek, ponieważ nawet małe dawki produktu leczniczego mogą wywołać ciężki napad padaczki. U pacjentów ze stwierdzonym organicznym uszkodzeniem mózgu i drgawkami nawet stosunkowo małe dawki doksylaminy mogą wywołać kolejne drgawki. Zaleca się wykonanie badania EEG. Nie należy przerywać leczenia przeciwdrgawkowego w trakcie stosowania doksylaminy.²²

Niepamięć następcza

Nawet w dawkach terapeutycznych leki nasenne mogą wywoływać niepamięć następczą (amnezję anterogradową), szczególnie w ciągu pierwszych kilku godzin po zażyciu, mimo iż tego rodzaju oddziaływanie nie jest przypisywane bezpośrednio doksylaminie. Ryzyko to zwiększa się wraz ze zwiększaniem dawki, jednak wystarczająco długi, nieprzerwany sen (7-8 godzin) może je ograniczyć.²³

Układ sercowo-naczyniowy

Należy zachować ostrożność w przypadku pacjentów z niewydolnością serca oraz u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, ponieważ leki przeciwhistaminowe mogą zwiększać ciśnienie krwi.²⁴

W przypadku pacjentów z wydłużeniem odstępu QT należy również postępować ostrożnie, ponieważ, o ile tego typu działań nie zaobserwowano przy podawaniu doksylaminy, inne leki przeciwhistaminowe mogą powodować wydłużenie tego odstępu.²⁵

Narząd słuchu

Doksylamina może maskować ototoksyczne działanie niektórych leków, takich jak aminoglikozydy podawane pozajelitowo, karboplatyna, cisplatyna, chlorochina i erytromycyna. Z tego względu zaleca się okresowe przeprowadzanie badań słuchu u pacjentów otrzymujących te leki jednocześnie z doksylaminą.²⁶²⁷

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Należy zachować ostrożność u pacjentów z hipokaliemią lub innymi zaburzeniami gospodarki elektrolitowej.²⁸²⁹

Odwodnienie

Leki przeciwhistaminowe blokujące receptory H1 mogą nasilać objawy odwodnienia i udaru cieplnego ze względu na zmniejszone pocenie się, spowodowane ich działaniem przeciwcholinergicznym.³⁰³¹

Nadwrażliwość na światło

Nie odnotowano reakcji nadwrażliwości na światło w przypadku stosowania doksylaminy, jednak podczas stosowania niektórych leków przeciwhistaminowych obserwowano zwiększoną wrażliwość skóry na światło słoneczne z fotodermatozą; dlatego podczas leczenia należy unikać opalania się.³²

Ryzyko nadużyć i rozwój tolerancji

Ryzyko nadużywania i uzależnienia od doksylaminy jest niewielkie. Należy jednak uważnie monitorować występowanie objawów sugerujących nadużywanie lub uzależnienie, zwłaszcza u pacjentów ze skłonnościami do nadużywania leków w wywiadzie.³³

Wielokrotne stosowanie leków nasennych i (lub) leków uspokajających może prowadzić do utraty skuteczności (powstanie tolerancji), mimo iż tego rodzaju oddziaływanie nie jest specyficznie przypisywane doksylaminie.³⁴

Wpływ na wyniki testów diagnostycznych

Istnieją doniesienia o fałszywie dodatnich wynikach badań przesiewowych na obecność metadonu, opiatów i fosforanu fencyklidyny (PCP) w moczu podczas stosowania doksylaminy. Należy o tym pamiętać przy interpretacji wyników badań toksykologicznych.³⁵

Leki przeciwhistaminowe mogą hamować skórną reakcję histaminową na wyciągi alergenowe, dlatego należy je odstawić na kilka dni przed wykonaniem testów skórnych.³⁶

Ostrzeżenia dotyczące stosowania w ciąży, szczególnie w przypadku nudności i wymiotów

W przypadku stosowania doksylaminy w połączeniu z pirydoksyną w leczeniu nudności i wymiotów w ciąży, istnieją ograniczone dane dotyczące stosowania tego skojarzenia w przypadku niepowściągliwych wymiotów ciężarnych (hyperemesis gravidarum). Pacjentki z tą chorobą powinny być leczone przez specjalistę. Zaleca się wczesne rozpoczęcie leczenia porannych nudności, typowo związanych z ciążą, aby zapobiec ich progresji do niepowściągliwych wymiotów ciężarnych.³⁷³⁸

Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Niektóre produkty zawierające doksylaminę mogą zawierać substancje pomocnicze o znanym działaniu, takie jak barwniki azowe (żółcień pomarańczowa – E110, czerwień koszenilowa – E124, czerwień Allura AC – E129), które mogą powodować reakcje alergiczne u osób wrażliwych. Mogą one również powodować astmę, zwłaszcza u pacjentów uczulonych na kwas acetylosalicylowy.³⁹⁴⁰

Produkty zawierające laktozę jednowodną nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.⁴¹⁴²