Przeciwwskazania stosowania
Cisplatyna

Przeciwwskazania do stosowania cisplatyny

Cisplatyna jest skutecznym lekiem przeciwnowotworowym o szerokim zastosowaniu w onkologii, jednak istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których stosowanie tego cytostatyku jest absolutnie przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla personelu medycznego, aby uniknąć poważnych, potencjalnie zagrażających życiu powikłań terapii.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Przeciwwskazaniem do zastosowania cisplatyny jest nadwrażliwość na substancję czynną (cisplatynę) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Dotyczy to zarówno produktu Cisplatin-Ebewe, jak i Cisplatinum Accord, które zawierają 1 mg/ml cisplatyny jako substancję czynną.^{3 4}

U niektórych pacjentów cisplatyna może wywoływać reakcje alergiczne. Z tego względu jej stosowanie jest przeciwwskazane u osób, u których w przeszłości wystąpiły reakcje alergiczne na cisplatynę, inne związki zawierające platynę lub na którykolwiek ze składników produktu leczniczego.⁵

Zaburzenia czynności nerek

Cisplatyna charakteryzuje się wyraźnym działaniem nefrotoksycznym, które ma charakter kumulacyjny. Z tego powodu jej stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wcześniej istniejącą niewydolnością nerek.^{6 7}

Zaburzenia słuchu i neurotoksyczność

Udowodniono, że cisplatyna wykazuje kumulacyjne działanie neurotoksyczne, szczególnie o charakterze ototoksycznym. W związku z tym nie należy jej stosować u pacjentów z wcześniej występującymi zaburzeniami słuchu lub uszkodzeniem słuchu.^{8 9}

Zahamowanie czynności szpiku kostnego

Stosowanie zarówno Cisplatin-Ebewe, jak i Cisplatinum Accord jest przeciwwskazane u pacjentów z mielosupresją (zahamowaniem czynności szpiku kostnego). Supresja szpiku powodowana przez cisplatynę może nasilać już istniejące zaburzenia hematologiczne, co zwiększa ryzyko poważnych powikłań związanych z infekcjami lub krwawieniami.^{10 11}

Odwodnienie pacjenta

Cisplatyna nie powinna być stosowana u pacjentów odwodnionych. Stan odwodnienia znacząco zwiększa ryzyko nefrotoksyczności związanej ze stosowaniem cisplatyny, co może prowadzić do poważnego uszkodzenia nerek.^{12 13}

Karmienie piersią

Pacjentki otrzymujące cisplatynę nie powinny karmić piersią. Zarówno preparaty Cisplatin-Ebewe, jak i Cisplatinum Accord są przeciwwskazane w okresie laktacji, ze względu na potencjalne ryzyko dla dziecka związane z przenikaniem leku do mleka matki.^{14 15}

Przeciwwskazania dotyczące szczepień i interakcji lekowych

Jednoczesne podawanie szczepionki przeciw żółtej febrze wraz z cisplatyną jest bezwzględnie przeciwwskazane. Dotyczy to zarówno preparatu Cisplatin-Ebewe, jak i Cisplatinum Accord.^{16 17}

W przypadku preparatu Cisplatin-Ebewe przeciwwskazane jest również jednoczesne podawanie z fenytoiną stosowaną profilaktycznie. Interakcja między tymi lekami może prowadzić do niepożądanych skutków, dlatego należy unikać ich jednoczesnego stosowania.¹⁸

Warunki odradzania stosowania cisplatyny

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie cisplatyny powinno być rozważone z wyjątkową ostrożnością, a niekiedy odradzane pacjentowi ze względu na znacznie podwyższone ryzyko powikłań.^{19 20}

Ryzyko nefrotoksyczności

W przypadku pacjentów z graniczną funkcją nerek, nawet jeśli parametry nerkowe mieszczą się w górnej granicy normy, należy rozważyć odradzenie stosowania cisplatyny ze względu na jej kumulacyjne działanie nefrotoksyczne. Dotyczy to szczególnie pacjentów starszych oraz osób z innymi czynnikami ryzyka uszkodzenia nerek.^{21 22}

Stan odwodnienia lub ryzyko odwodnienia

Pacjenci z tendencją do odwodnienia, np. z powodu wymiotów, biegunki, nadmiernego pocenia się, braku dostępu do płynów lub zaburzeń świadomości ograniczających przyjmowanie płynów, powinni otrzymać zalecenie odroczenia leczenia cisplatyną do czasu wyrównania gospodarki wodno-elektrolitowej. Nawet jeśli pacjent jest odpowiednio nawodniony przed rozpoczęciem terapii, ryzyko odwodnienia w trakcie leczenia może być przeciwwskazaniem względnym.^{23 24}

Zaburzenia słuchu i równowagi

Pacjentom z początkowymi objawami uszkodzenia słuchu (np. szumami usznymi) lub zaburzeniami równowagi należy odradzić stosowanie cisplatyny ze względu na jej kumulacyjne działanie ototoksyczne. Dotyczy to również pacjentów, u których wystąpiły objawy ototoksyczności po wcześniejszych cyklach leczenia cisplatyną.^{25 26}

Nieprawidłowe parametry hematologiczne

U pacjentów z granicznymi wartościami parametrów hematologicznych, nawet jeśli nie spełniają jeszcze kryteriów mielosupresji, stosowanie cisplatyny powinno być rozważane z dużą ostrożnością lub odradzane, szczególnie jeśli planowane są wielokrotne cykle leczenia. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów poddawanych wcześniej chemioterapii lub radioterapii.^{27 28}

Jednoczesne stosowanie leków o potencjale nefrotoksycznym lub ototoksycznym

Pacjentom przyjmującym inne leki o działaniu nefrotoksycznym (np. aminoglikozydy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, inhibitory kalcyneuryny) lub ototoksycznym (np. aminoglikozydy, furosemid) należy odradzić jednoczesne stosowanie cisplatyny ze względu na ryzyko nasilenia toksyczności.^{29 30}

Ciąża i karmienie piersią, plany prokreacyjne

Stosowanie cisplatyny należy odradzić kobietom w ciąży lub planującym ciążę w najbliższym czasie ze względu na potencjalne działanie teratogenne. Podobnie pacjentkom karmiącym piersią nie należy podawać cisplatyny, a w przypadku konieczności leczenia tym lekiem należy przerwać karmienie piersią.^{31 32}

Mężczyznom w wieku reprodukcyjnym należy również zwrócić uwagę na potencjalne ryzyko związane z wpływem cisplatyny na płodność i rozważyć krioprezerwację nasienia przed rozpoczęciem leczenia.

Planowane szczepienia

Pacjentom, którzy planują szczepienie przeciw żółtej febrze lub inne szczepienia żywymi lub atenuowanymi szczepionkami, należy odradzić stosowanie cisplatyny w tym samym czasie. Podobnie, pacjentom leczonym cisplatyną należy odradzić przyjmowanie szczepionek żywych lub atenuowanych.^{33 34}

Interakcje lekowe ze szczególnym uwzględnieniem fenytoiny

Pacjentom stosującym fenytoinę profilaktycznie należy odradzić jednoczesne przyjmowanie cisplatyny (Cisplatin-Ebewe). W przypadku konieczności stosowania obu leków, zaleca się przejściową zmianę leku przeciwpadaczkowego na inny, nie wchodzący w interakcje z cisplatyną.³⁵