Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania SOLU-MEDROL

Bezpieczeństwo stosowania metyloprednizolonu wymaga szczególnej uwagi ze względu na szerokie spektrum działań farmakologicznych i potencjalnych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące środków ostrożności przy stosowaniu produktu leczniczego SOLU-MEDROL.¹

Wpływ immunosupresyjny i zwiększona podatność na zakażenia

Glikokortykosteroidy mogą zwiększać podatność na zakażenia, maskować objawy infekcji oraz sprzyjać rozwojowi nowych zakażeń. Stosowanie metyloprednizolonu w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami immunosupresyjnymi może osłabiać odporność komórkową, humoralną oraz wpływać na czynność białych krwinek.² Zakażenia mogą mieć przebieg zarówno łagodny, jak i ciężki, niekiedy prowadzący do zgonu. Ryzyko występowania zakażeń zwiększa się wraz ze zwiększeniem dawki kortykosteroidów.³

Pacjenci stosujący leki immunosupresyjne są bardziej podatni na zakażenia, a choroby takie jak ospa wietrzna i odra mogą mieć cięższy, nawet śmiertelny przebieg u dzieci z brakiem odporności lub u dorosłych otrzymujących kortykosteroidy.⁴

Szczepienia podczas terapii kortykosteroidami

U pacjentów otrzymujących dawki kortykosteroidów o działaniu immunosupresyjnym przeciwwskazane jest podawanie szczepionek żywych lub żywych atenuowanych. Pacjentom tym można podawać szczepionki inaktywowane, uzyskane drogą biogenetyki, jednak odpowiedź immunologiczna może być ograniczona lub szczepienie może być nieskuteczne.⁵ Pacjenci otrzymujący dawki kortykosteroidów niewykazujące działania immunosupresyjnego mogą być poddawani wszystkim wymaganym procedurom uodparniania.⁶

Stosowanie kortykosteroidów w gruźlicy

Stosowanie kortykosteroidów w aktywnej gruźlicy należy ograniczyć do przypadków piorunującej lub rozsianej gruźlicy płuc, w których glikokortykosteroidy stosuje się w połączeniu z odpowiednim schematem leczenia przeciwgruźliczego.⁷

Jeśli u pacjentów z utajoną gruźlicą lub dodatnią próbą tuberkulinową wskazane jest stosowanie glikokortykosteroidów, niezbędna jest skrupulatna obserwacja, gdyż może dojść do nawrotu choroby. Podczas długoterminowego leczenia kortykosteroidami należy stosować chemioprofilaktykę.⁸

Mięsak Kaposiego

U pacjentów otrzymujących kortykosteroidy stwierdzano występowanie mięsaka Kaposiego. Przerwanie stosowania produktów leczniczych z tej grupy może doprowadzić do remisji klinicznej.⁹

Stosowanie we wstrząsie septycznym

Rola kortykosteroidów w leczeniu wstrząsu septycznego jest kontrowersyjna. Metaanalizy i badania przeglądowe wskazują, że dłuższe schematy (trwające 5-11 dni) leczenia kortykosteroidami w małej dawce mogą powodować zmniejszenie umieralności, zwłaszcza u pacjentów ze wstrząsem septycznym zależnym od wazopresora.¹⁰

Reakcje alergiczne

U pacjentów leczonych kortykosteroidami rzadko występowały reakcje skórne i reakcje anafilaktyczne/rzekomoanafilaktyczne. Przed rozpoczęciem stosowania produktu należy zastosować odpowiednie środki ostrożności, szczególnie jeśli u pacjenta występowała w przeszłości nadwrażliwość na jakikolwiek produkt leczniczy.¹¹

Zaburzenia endokrynologiczne

U pacjentów stosujących kortykosteroidy narażonych na nietypowe sytuacje stresowe zaleca się stosowanie większych dawek szybko działających kortykosteroidów przed sytuacją stresową, w jej trakcie i po zakończeniu.¹²

Długotrwałe podawanie dawek terapeutycznych kortykosteroidów może prowadzić do zahamowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (czyli do wtórnej niewydolności kory nadnerczy). Stopień i czas trwania niewydolności kory nadnerczy jest zmienny wśród pacjentów i zależy od dawki, częstości, godzin podawania oraz okresu leczenia glikokortykosteroidami.¹³

Nagłe odstawienie glikokortykosteroidów może wywołać ostrą niewydolność nadnerczy prowadzącą do zgonu. Wtórna niewydolność nadnerczy spowodowana podawaniem kortykosteroidów może być minimalizowana poprzez stopniowe zmniejszanie dawki.¹⁴

Po nagłym odstawieniu glikokortykoidów może wystąpić „zespół odstawienia” steroidów, który obejmuje następujące objawy: jadłowstręt, nudności, wymioty, letarg, bóle głowy, gorączkę, ból stawów, złuszczanie, bóle mięśni, spadek masy ciała i/lub niedociśnienie tętnicze.¹⁵

Glikokortykosteroidy mogą powodować lub nasilać zespół Cushinga, dlatego nie należy podawać ich pacjentom z chorobą Cushinga.¹⁶

U pacjentów z niedoczynnością tarczycy stwierdzono nasilone działanie kortykosteroidów.¹⁷

Wpływ na metabolizm i odżywianie

Kortykosteroidy, w tym metyloprednizolon, mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi, nasilać wcześniej istniejącą cukrzycę i predysponować pacjentów długotrwale stosujących kortykosteroidy do wystąpienia cukrzycy.¹⁸

Zaburzenia psychiczne

Podczas stosowania kortykosteroidów mogą wystąpić zaburzenia psychiczne, obejmujące:¹⁹

• Euforię
• Bezsenność
• Wahania nastroju
• Zmiany osobowości
• Ciężką depresję
• Ciężkie zaburzenia psychotyczne

Kortykosteroidy mogą nasilać istniejącą niestabilność emocjonalną lub tendencje psychotyczne.²⁰

Po zastosowaniu steroidów o działaniu ogólnoustrojowym mogą wystąpić potencjalnie ciężkie psychiczne działania niepożądane, które pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Działania te zazwyczaj ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu produktu, choć może być konieczne także swoiste leczenie.²¹

Pacjentów i/lub opiekunów należy zachęcać do zasięgnięcia porady lekarza w przypadku rozwinięcia się objawów psychologicznych, szczególnie przy podejrzeniu nastroju depresyjnego lub myśli samobójczych.²²

Wpływ na układ nerwowy

Kortykosteroidy należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami przebiegającymi z drgawkami oraz u pacjentów z myasthenia gravis.²³

W leczeniu ciężkich zaostrzeń stwardnienia rozsianego kortykosteroidy wykazują skuteczność w przyspieszaniu ustępowania objawów, jednakże do uzyskania istotnego efektu konieczne są stosunkowo wysokie dawki kortykosteroidów.²⁴

W związku z podawaniem dooponowym i/lub nadtwardówkowym zgłaszano poważne zdarzenia medyczne. Odnotowano przypadki tłuszczakowatości nadtwardówkowej u pacjentów przyjmujących kortykosteroidy, zwykle w przypadku długotrwałego stosowania dużych dawek.²⁵

Wpływ na narząd wzroku

Należy zachować ostrożność stosując glikokortykosteroidy u pacjentów z oczną infekcją wirusem Herpes simplex ze względu na ryzyko perforacji rogówki.²⁶

Zaburzenia widzenia, takie jak nieostre widzenie, mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. W przypadku wystąpienia takich objawów należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których mogą należeć:²⁷

• Zaćma
• Jaskra
• Centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR), która może prowadzić do odwarstwienia siatkówki

Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do:

• Rozwoju zaćmy tylnej podtorebkowej i zaćmy jądrowej (szczególnie u dzieci)
• Wytrzeszczu
• Zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, które może spowodować jaskrę z potencjalnym uszkodzeniem nerwów wzrokowych

²⁸

U pacjentów otrzymujących glikokortykosteroidy mogą się również częściej rozwijać wtórne zakażenia grzybicze i wirusowe gałki ocznej.²⁹

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Ze względu na niekorzystny wpływ glikokortykoidów na układ sercowo-naczyniowy, w tym dyslipidemię i nadciśnienie tętnicze, pacjenci z obecnymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego mogą być narażeni na dodatkowe ryzyko w przypadku stosowania dużych dawek i długotrwałego leczenia.³⁰

Po szybkim podaniu dożylnym dużych dawek soli sodowej bursztynianu metyloprednizolonu (ponad 0,5 g podane w czasie poniżej 10 minut) obserwowano zaburzenia rytmu serca i/lub zapaść krążeniową i/lub zatrzymanie akcji serca.³¹

Podczas podawania lub po podaniu dużych dawek soli sodowej bursztynianu metyloprednizolonu obserwowano bradykardię, która może nie być związana z szybkością lub czasem trwania wlewu dożylnego.³²

W przypadku pacjentów z zastoinową niewydolnością serca, kortykosteroidy o działaniu ogólnoustrojowym należy podawać z zachowaniem ostrożności i tylko wtedy, jeśli jest to niezbędne.³³

Wpływ na układ naczyniowy

Podczas stosowania kortykosteroidów zgłaszano występowanie zakrzepicy, w tym żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. W związku z tym kortykosteroidy należy stosować ostrożnie u pacjentów, u których występują zaburzenia zakrzepowo-zatorowe lub którzy mogą być skłonni do ich wystąpienia.³⁴

Pacjentom z nadciśnieniem tętniczym steroidy należy podawać z zachowaniem ostrożności.³⁵

Wpływ na żołądek i jelita

Po podaniu dużych dawek kortykosteroidów może wystąpić ostre zapalenie trzustki.³⁶

Leczenie glikokortykoidami może maskować objawy wrzodów trawiennych, dlatego też może wystąpić perforacja lub krwotok bez towarzyszącego znacznego bólu. Leczenie glikokortykosteroidami może również maskować zapalenie otrzewnej lub inne objawy związane z wystąpieniem zaburzeń żołądka i jelit, takich jak perforacja, zaparcie lub zapalenie trzustki.³⁷

W połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) wzrasta ryzyko rozwoju choroby wrzodowej żołądka i jelit.³⁸

Należy zachować ostrożność podczas stosowania kortykosteroidów u pacjentów z:³⁹

• Niespecyficznym wrzodziejącym zapaleniem jelita w razie zagrożenia perforacją
• Ropniem lub inną infekcją ropną
• Zapaleniem uchyłka
• Niedawno wykonanymi anastomozami jelitowymi
• Czynnym lub utajonym owrzodzeniem żołądka

Wpływ na wątrobę i drogi żółciowe

Cykliczne, przerywane podawanie metyloprednizolonu drogą dożylną (zazwyczaj w dawce początkowej wynoszącej ≥1g na dobę), może spowodować wywołane przez lek uszkodzenie wątroby, w tym ostre zapalenie wątroby lub zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.⁴⁰

Zgłaszano rzadko występujące przypadki hepatotoksyczności. Objawy mogą wystąpić po kilku tygodniach lub później. W większości przypadków zdarzenia niepożądane ustępowały po przerwaniu leczenia. Z tego względu konieczna jest odpowiednia obserwacja.⁴¹

Wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

Podczas stosowania dużych dawek kortykosteroidów opisywano przypadki ostrej miopatii, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami transmisji nerwowo-mięśniowej (np. w myasthenia gravis) lub u pacjentów leczonych jednocześnie lekami antycholinergicznymi, w tym blokerami nerwowo-mięśniowymi (np. pankuronium).⁴²

Ostra miopatia ma postać uogólnioną, może obejmować mięśnie oka i mięśnie oddechowe, a także prowadzić do niedowładu czterokończynowego. Może wystąpić zwiększenie aktywności kinazy kreatyny. Poprawa stanu klinicznego lub całkowite wyleczenie po zaprzestaniu leczenia kortykosteroidami może pojawić się po kilku tygodniach lub nawet latach.⁴³

Osteoporoza jest częstym działaniem niepożądanym związanym z długotrwałym stosowaniem wysokich dawek glikokortykosteroidów, ale nie jest to działanie często rozpoznawane.⁴⁴

Wpływ na nerki i drogi moczowe

Należy zachować ostrożność u pacjentów z twardziną układową, ponieważ zwiększona częstość występowania twardzinowej kryzy nerkowej była obserwowana podczas stosowania kortykosteroidów, w tym metyloprednizolonu.⁴⁵

Kortykosteroidy należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek.⁴⁶

Badania diagnostyczne

Hydrokortyzon lub kortyzon w średnich i dużych dawkach mogą zwiększać ciśnienie krwi, retencję soli i wody, oraz zwiększać wydalanie potasu. Prawdopodobieństwo występowania tych działań jest mniejsze w przypadku pochodnych syntetycznych, chyba że są one stosowane w dużych dawkach.⁴⁷

Konieczne może się okazać ograniczenie soli oraz uzupełnianie potasu w diecie. Wszystkie glikokortykosteroidy zwiększają wydalanie wapnia.⁴⁸

Urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach

Stosowanie kortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym nie jest zalecane do leczenia urazowego uszkodzenia mózgu i dlatego nie należy ich stosować w leczeniu tej choroby. Badania wykazały zwiększoną śmiertelność u pacjentów leczonych solą sodową bursztynianu metyloprednizolonu po urazie mózgu.⁴⁹

Inne ostrzeżenia

Powikłania leczenia glikokortykoidami zależą od wielkości dawki i czasu trwania leczenia, dlatego po uwzględnieniu stosunku korzyści do ryzyka należy podjąć indywidualnie decyzję co do dawki i czasu trwania leczenia, a także czy produkt podawać codziennie czy w schemacie przerywanym.⁵⁰

Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę kortykosteroidów, aby kontrolować stan pacjenta w okresie leczenia, a jeżeli można zmniejszyć dawkę, należy ją zmniejszać stopniowo.⁵¹

Spodziewane jest, że jednoczesne podawanie inhibitorów CYP3A, w tym produktów zawierających kobicystat, zwiększy ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Należy unikać łączenia leków, chyba że korzyść przewyższa zwiększone ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glikokortykosteroidów.⁵²

Kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) należy stosować ostrożnie w połączeniu z kortykosteroidami.⁵³

Po podaniu kortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym zgłaszano przełom w przebiegu guza chromochłonnego, niekiedy zakończony zgonem. Kortykosteroidy należy stosować tylko po odpowiedniej ocenie stosunku korzyści do ryzyka w przypadku pacjentów, u których podejrzewa się lub stwierdzono występowanie guza chromochłonnego.⁵⁴

Po zastosowaniu kortykosteroidów ogólnoustrojowych w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami zgłaszano występowanie zespołu rozpadu guza (TLS) u pacjentów z nowotworami złośliwymi. Pacjentów z grupy wysokiego ryzyka wystąpienia zespołu rozpadu guza należy ściśle monitorować i zastosować odpowiednie środki ostrożności.⁵⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Należy dokładnie obserwować wzrost i rozwój niemowląt oraz dzieci poddawanych długotrwałej terapii kortykosteroidowej. U dzieci otrzymujących glikokortykosteroidy długotrwale, codziennie i w dawkach podzielonych, wzrost może być zahamowany, dlatego taki schemat stosowania należy ograniczyć do najcięższych wskazań.⁵⁶

Podawanie glikokortykoidów w schemacie co drugi dzień zwykle eliminuje lub minimalizuje występowanie tego działania niepożądanego.⁵⁷

Niemowlęta i dzieci przyjmujące kortykosteroidy długotrwale, są szczególnie narażone na zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego.⁵⁸

Po podaniu dużych dawek kortykosteroidów u dzieci może się rozwinąć zapalenie trzustki.⁵⁹

Po podaniu metyloprednizolonu u wcześniaków może rozwinąć się kardiomiopatia przerostowa, dlatego też należy przeprowadzić odpowiednią diagnostykę oraz monitorować czynność i strukturę serca.⁶⁰

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Alkohol benzylowy

Produkt SOLU-MEDROL 500 mg i 1000 mg zawiera alkohol benzylowy.⁶¹ Ten środek konserwujący może powodować reakcje nadwrażliwości.

Dożylne podawanie alkoholu benzylowego pacjentom pediatrycznym, w tym noworodkom, wiąże się z ryzykiem występowania ciężkich działań niepożądanych i śmierci (zespół niewydolności oddechowej, tzw. gasping syndrome).⁶²

Szczególne grupy ryzyka związane z obecnością alkoholu benzylowego:⁶³

• Wcześniaki i noworodki o niskiej masie urodzeniowej – większe prawdopodobieństwo toksycznego działania
• Małe dzieci w wieku poniżej 3 lat – nie należy podawać dłużej niż przez 1 tydzień, chyba że jest to konieczne

Należy wziąć pod uwagę całkowitą ilość alkoholu benzylowego ze wszystkich źródeł, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, jak również u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, ze względu na ryzyko kumulacji i toksycznego działania (kwasicy metabolicznej).⁶⁴

Dostępne są moce produktu SOLU-MEDROL niezawierające alkoholu benzylowego.⁶⁵

Zawartość sodu

⁶⁶