układ renina-angiotensyna
Układ renina-angiotensyna (RAA) to kluczowy mechanizm neurohormonalny odpowiedzialny za regulację ciśnienia tętniczego, gospodarki wodno-elektrolitowej oraz funkcji układu sercowo-naczyniowego. Jest to złożony system kaskadowy, w którym główną rolę odgrywają renina, angiotensynogen, angiotensyna I, angiotensyna II oraz aldosteron.
Fizjologicznie proces ten rozpoczyna się uwolnieniem reniny z aparatu przykłębuszkowego nerek w odpowiedzi na spadek ciśnienia tętniczego, zmniejszenie objętości krwi krążącej lub zmniejszone stężenie sodu w płynie doprowadzanym do plamki gęstej. Renina przekształca angiotensynogen (produkowany w wątrobie) w angiotensynę I, która następnie pod wpływem enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) zostaje przekształcona w angiotensynę II – główny efektorowy peptyd tego układu.
Angiotensyna II wywołuje szereg efektów biologicznych, w tym skurcz naczyń krwionośnych, zwiększone uwalnianie aldosteronu z kory nadnerczy (prowadzące do zwiększonej reabsorpcji sodu i wody w nerkach), wzrost aktywności współczulnej, zwiększone wydzielanie wazopresyny oraz promowanie procesów przebudowy mięśnia sercowego i naczyń.
Dysfunkcja układu renina-angiotensyna odgrywa kluczową rolę w patogenezie nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek oraz innych schorzeń sercowo-naczyniowych. Leki modulujące ten układ, takie jak inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II (ARB), inhibitory reniny oraz antagoniści aldosteronu, stanowią podstawę farmakoterapii chorób układu krążenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Perindopril + Amlodipine Teva Pharmaceuticals 5 mg + 5 mg
Przedawkowanie leku złożonego zawierającego peryndopryl i amlodypinę stanowi stan zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Amlodypina powoduje nadmierne rozszerzenie naczyń obwodowych, co może skutkować znacznym niedociśnieniem tętniczym, tachykardią odruchową oraz rzadkim, ale poważnym niekardiogennym obrzękiem płuc pojawiającym się 24-48 godzin po przedawkowaniu. Peryndopryl natomiast może wywołać niedociśnienie, wstrząs krążeniowy, zaburzenia rytmu serca (tachykardia, bradykardia), zaburzenia elektrolitowe (zwłaszcza hiperkaliemię) oraz niewydolność nerek. Objawy te mogą prowadzić do niewydolności wielonarządowej i wymagają stałego monitorowania parametrów hemodynamicznych, funkcji nerek, równowagi elektrolitowej oraz funkcji oddechowej.
alkaloza oddechowa, amlodypina, blokada kanałów wapniowych, bradykardia, czynność serca, diureza, elektrostymulacja serca, filtracja kłębuszkowa, gospodarka kwasowo-zasadowa, hemodializa, hiperkaliemia, hiperwentylacja, hipotensja, inhibitor ACE, kreatynina w surowicy, lek obkurczający naczynia krwionośne, mechaniczne wspomaganie oddychania, niedociśnienie układowe, niekardiogenny obrzęk płuc, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność wielonarządowa, objętość wewnątrznaczyniowa, obrzęk płuc, peryndopryl, płukanie żołądka, rozszerzenie naczyń obwodowych, rzut serca, stężenie elektrolitów, tachykardia odruchowa, układ renina-angiotensyna, węgiel aktywowany, wspomaganie oddychania, wstrząs, wstrząs krążeniowy, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia perfuzji, zaburzenia rytmu - Leksykon chorób i schorzeń
Nefropatia iga (choroba bergera) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
IgA nephropathy (IgAN), czyli choroba Bergera, jest najczęstszą formą pierwotnego kłębuszkowego zapalenia nerek, charakteryzującą się odkładaniem immunoglobuliny A w mezangium kłębuszków nerkowych, co prowadzi do stanu zapalnego, krwiomoczu, białkomoczu oraz postępującej niewydolności nerek. Diagnostyka opiera się na biopsji nerki potwierdzającej obecność złogów IgA. Wartości białkomoczu powyżej 0,5 g/dobę wskazują na konieczność leczenia inhibitorami ACE lub ARB, a przy białkomoczu ≥1 g/dobę rozważa się terapię kortykosteroidami przez 4-6 miesięcy. Współczesne leczenie obejmuje także inhibitory SGLT2 oraz budesonid o kontrolowanym uwalnianiu, szczególnie u pacjentów z wysokim ryzykiem progresji i stosunkiem białko-kreatynina w moczu ≥1,5 g/g. Regularne monitorowanie funkcji nerek (eGFR), ciśnienia tętniczego (docelowo 130/80 mmHg lub 125/75 mmHg przy białkomoczu ≥1 g/dobę) oraz edukacja pacjenta są kluczowe dla spowolnienia progresji choroby i zapobiegania schyłkowej niewydolności nerek, która rozwija się u 40-53% chorych w ciągu 20 lat od rozpoznania.
antagonista receptora endoteliny, atrasentan, azatiopryna, badanie histologiczne, białkomocz, biopsja nerki, bloker receptora angiotensyny II, błona podstawna, budezonid, choroba Bergera, cyklofosfamid, dapagliflozyna, dializa, diuretyk, immunoglobulina A, infekcja górnych dróg oddechowych, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor SGLT2, kłębuszkowe zapalenie nerek, kortykosteroid, kotransporter sodowo-glukozowy, krwiomocz, mezangium kłębuszkowe, mykofenolan mofetylu, nadciśnienie tętnicze, nefropatia IgA, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ostre zapalenie żołądka, przeszczep nerki, przewlekła choroba nerek, schyłkowa niewydolność nerek, sparsentan, statyna, szacowana filtracja kłębuszkowa, układ renina-angiotensyna, złogi IgA - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Co-Olimestra 20 mg + 25 mg
Co-Olimestra, zawierająca olmesartan medoksomil (20 mg) i hydrochlorotiazyd (12,5 mg lub 25 mg), jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku, w tym na pochodne sulfonamidowe, oraz u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min). Lek nie powinien być stosowany przy opornej na leczenie hipokaliemii, hiperkalcemii, hiponatremii oraz objawowej hiperurykemii. Ponadto, przeciwwskazania obejmują ciężkie zaburzenia czynności wątroby, cholestazę, niedrożność dróg żółciowych oraz stosowanie w drugim i trzecim trymestrze ciąży ze względu na ryzyko poważnych powikłań rozwojowych płodu. Jednoczesne podawanie Co-Olimestry z aliskirenem jest przeciwwskazane u pacjentów z cukrzycą oraz z GFR <60 ml/min/1,73 m², ze względu na zwiększone ryzyko powikłań nerkowych.
aliskiren, cholestaza, ciężkie zaburzenia czynności nerek, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, dna moczanowa, gospodarka elektrolitowa, hiperkalcemia, hiperkaliemia, hiperurykemia bezobjawowa, hiperurykemia objawowa, hipokaliemia oporna na leczenie, hiponatremia, hipotonia, hydrochlorotiazyd, klirens kreatyniny, kwas moczowy, leki hipotensyjne, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na sulfonamidy, niedrożność dróg żółciowych, olmesartan medoksomil, pochodna sulfonamidowa, przesączanie kłębuszkowe, trymestr ciąży, układ renina-angiotensyna, urykemia, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cazaprol 5 mg
Przedkliniczne badania cylazaprylu, substancji czynnej leku Cazaprol, nie wykazały istotnych zagrożeń dla podstawowych układów fizjologicznych (sercowo-naczyniowego, nerwowego, oddechowego) ani toksyczności po podaniu wielokrotnym, nawet przy dawkach wielokrotnie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. Testy genotoksyczności in vitro i in vivo nie potwierdziły potencjału mutagennego ani klastogennego cylazaprylu, a badania długoterminowe nie wykazały działania rakotwórczego. Wyniki te wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa cylazaprylu w kontekście większości standardowych parametrów toksykologicznych.
aberracja chromosomowa, cylazapryl, działanie rakotwórcze, fetotoksyczność, genotoksyczność, inhibitor konwertazy angiotensyny, mutacja genowa, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie, nowotwór, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego, potencjał klastogenny, potencjał mutagenny, przepływ łożyskowy, przetrwały przewód tętniczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna, układ nerwowy, układ oddechowy, układ renina-angiotensyna, układ sercowo-naczyniowy, wada wrodzona, zaburzenie hemodynamiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Lozap 50 50 mg
Przedkliniczne badania losartanu potasowego, substancji czynnej produktu Lozap 50, wykazały brak genotoksyczności oraz potencjału rakotwórczego, co potwierdza bezpieczeństwo długotrwałego stosowania leku pod względem mutagenności i karcynogenności. Farmakologicznie losartan działa jako selektywny antagonista receptora angiotensyny II, co tłumaczy jego efekty hipotensyjne. W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu zaobserwowano zmniejszenie liczby erytrocytów, stężenia hemoglobiny oraz hematokrytu, a także wzrost stężenia azotu mocznikowego i sporadyczne podwyższenie kreatyniny w surowicy. Dodatkowo odnotowano zmniejszenie masy serca bez zmian histologicznych oraz uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, takie jak owrzodzenia, nadżerki i krwawienia, co jest typowe dla leków działających na układ renina-angiotensyna.
aberracja chromosomowa, antagonista receptora angiotensyny II, azot mocznikowy, błona śluzowa, działanie hipotensyjne, działanie karcynogenne, genotoksyczność, hematokryt, hemoglobina, inhibitor konwertazy angiotensyny, kreatynina, krwinka czerwona, losartan potasowy, malformacja płodu, mutacja genowa, nadżerka, nerki płodu, obumarcie płodu, owrzodzenie, parametr fizjologiczny, potencjał rakotwórczy, regulacja ciśnienia krwi, rozwój płodu, toksyczność reprodukcyjna, układ renina-angiotensyna, układ sercowo-naczyniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Refleks moczowodowo-pęcherzowy – Patofizjologia i mechanizm
Refleks moczowodowo-pęcherzowy (RMP) to patologiczny wsteczny przepływ moczu z pęcherza do górnych dróg moczowych, najczęściej występujący u dzieci i związany z nawracającymi zakażeniami układu moczowego oraz ryzykiem bliznowacenia kory nerkowej i niewydolności nerek. Pierwotny RMP wynika z anatomicznej nieprawidłowości połączenia pęcherzowo-moczowodowego (UVJ), gdzie stosunek długości śródpęcherzowego odcinka moczowodu do jego średnicy jest zmniejszony poniżej prawidłowego 4:1 lub 5:1, co powoduje niewydolność mechanizmu zastawkowego. Zmiany strukturalne obejmują zmniejszoną zawartość alfa-aktyny, miozyny i desminy, atrofię mięśniową oraz dezorganizację włókien mięśniowych, a także utratę komórek Cajala i zmienioną ekspresję podjednostek sarkoglikanów (α-SG i γ-SG), co prowadzi do osłabienia aktywnego mechanizmu przeciwrefluksowego i zaburzeń perystaltyki moczowodu. Wtórny RMP jest konsekwencją podwyższonego ciśnienia mikcyjnego w pęcherzu, spowodowanego przeszkodą odpływu moczu (np. zastawki cewki tylnej, zwężenia szyi pęcherza, dysfunkcje mikcji), co przeciąża prawidłowe anatomicznie UVJ i prowadzi do refluksu. Leczenie wtórnego RMP koncentruje się na eliminacji przyczyny podwyższonego ciśnienia, często z zastosowaniem leków antycholinergicznych.
agenezja nerki, atrofia korowa, białkomocz, brodawka nerkowa, cytokiny prozapalne, dysplazja nerkowa, komórki Cajala, macierz pozakomórkowa, mechanizm zastawkowy, nadaktywność wypieracza, nefropatia refluksowa, niewydolność nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, pęcherz neurogenny, pierwotny refleks moczowodowo-pęcherzowy, połączenie pęcherzowo-moczowodowe, przewlekły stan zapalny, refleks moczowodowo-pęcherzowy, układ renina-angiotensyna, uropatogen, wsteczny przepływ moczu, wtórny refleks moczowodowo-pęcherzowy, zastawki cewki tylnej - Leksykon substancji czynnych
Losartan – Właściwości farmakodynamiczne
Losartan jest selektywnym antagonistą receptora AT1 dla angiotensyny II, stosowanym doustnie w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz w ochronie nerek u pacjentów z cukrzycą typu 2 i białkomoczem. Mechanizm działania polega na blokowaniu efektów angiotensyny II, takich jak zwężanie naczyń, uwalnianie aldosteronu oraz proliferacja komórek mięśni gładkich, bez wpływu na inne receptory czy enzymy, co minimalizuje działania niepożądane związane z bradykininą. W badaniach klinicznych losartan wykazał skuteczność w obniżaniu ciśnienia tętniczego, utrzymując efekt przez 24 godziny po podaniu dawki, bez efektu „z odbicia” po odstawieniu. W badaniu LIFE (n=9193) losartan w dawce 50-100 mg/dobę zmniejszył ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych o 13% (p=0,021) i udaru mózgu o 25% (p=0,001) w porównaniu z atenololem, choć u pacjentów rasy czarnej wyniki były mniej korzystne. W badaniu RENAAL (n=1513) u pacjentów z cukrzycą typu 2 i białkomoczem losartan (50-100 mg/dobę) zmniejszył ryzyko podwojenia stężenia kreatyniny, schyłkowej niewydolności nerek lub zgonu o 16,1% (p=0,022), wykazując działanie nefroprotekcyjne niezależne od obniżenia ciśnienia tętniczego.
aktywność reninowa osocza, aldosteron, alfa-adrenolityk, aliskiren, antagonista receptora angiotensyny II, beta-adrenolityk, białkomocz, bradykinina, ciśnienie rozkurczowe, ciśnienie skurczowe, ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, cukrzyca typu 2, hiperkaliemia, hydrochlorotiazyd, inhibitor ACE, kininaza II, konwertaza angiotensyny, kreatynina, kwas karboksylowy, lek blokujący kanały wapniowe, lek moczopędny, mięśnie gładkie naczyń, nadciśnienie tętnicze, nadnercza, nefropatia cukrzycowa, nerki, niedociśnienie, niewydolność serca, pierwotne nadciśnienie tętnicze, proliferacja komórek mięśni gładkich, przerost lewej komory serca, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła choroba nerek, ramipril, receptor AT1, receptor AT2, schyłkowa niewydolność nerek, serce, szybkość przesączania kłębuszkowego, telmisartan, udar mózgu, układ renina-angiotensyna, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Toralis 20 mg + 5 mg
Produkt leczniczy Toralis, zawierający lizynopryl i torasemid, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony bogatym doświadczeniem klinicznym oraz badaniami przedklinicznymi. Lizynopryl nie wykazał istotnej toksyczności, genotoksyczności ani potencjału rakotwórczego w standardowych badaniach, natomiast inhibitory ACE, do których należy lizynopryl, mogą negatywnie wpływać na rozwój płodu, powodując m.in. obumarcie, wady wrodzone (szczególnie czaszki), fetotoksyczność, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego oraz przetrwały przewód tętniczy. Mechanizmy tych zaburzeń obejmują bezpośrednie działanie na układ renina-angiotensyna płodu, niedokrwienie spowodowane niedociśnieniem u matki oraz zmniejszenie przepływu krwi i podaży tlenu do płodu.
działanie fetotoksyczne, działanie moczopędne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, inhibitor ACE, kanalik nerkowy, lizynopryl, niedociśnienie tętnicze, opóźnienie wzrostu wewnątrzmacicznego, potencjał karcinogenny, przetrwały przewód tętniczy, śródmiąższowe zapalenie nerek, stężenie kreatyniny i mocznika, substancja czynna, terapia skojarzona, torasemid, układ renina-angiotensyna, wada wrodzona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Cozaar 100 mg
Losartan potasowy, aktywny składnik leku Cozaar, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa w badaniach przedklinicznych pod kątem genotoksyczności i karcinogenności, nie wykazując potencjału mutagennego ani zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów. W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu zaobserwowano zmiany hematologiczne, takie jak obniżenie liczby erytrocytów, stężenia hemoglobiny i hematokrytu, oraz zmiany nerkowe, w tym podwyższone stężenie azotu mocznikowego i sporadyczne zwiększenie kreatyniny w surowicy. Dodatkowo, stwierdzono zmniejszenie masy serca bez zmian histologicznych oraz uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, w tym owrzodzenia, nadżerki i krwawienia, co jest zgodne z farmakologicznym działaniem losartanu na układ renina-angiotensyna przy wysokich dawkach stosowanych w modelach zwierzęcych.
antagonista receptora angiotensyny II, azot mocznikowy, błona śluzowa, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, erytrocyty, genotoksyczność, hematokryt, hemoglobina, inhibitor konwertazy angiotensyny, kreatynina, krwawienia, krwinki czerwone, losartan potasowy, nadżerki, owrzodzenia, parametry hematologiczne, parametry nerkowe, śmiertelność płodowa, toksyczność, toksyczność reprodukcyjna, układ renina-angiotensyna, układ renina-angiotensyna-aldosteron, układ sercowo-naczyniowy, wady rozwojowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie tętnicy nerkowej – Diagnostyka i diagnoza
Zwężenie tętnicy nerkowej (ZTN) jest istotną przyczyną wtórnego nadciśnienia tętniczego, występującą u 1-10% pacjentów z nadciśnieniem. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, w tym wywiadzie i badaniu przedmiotowym (np. obecność szmeru naczyniowego, obrzęków, opornego nadciśnienia), oraz badaniach laboratoryjnych oceniających funkcję nerek (stężenie kreatyniny, potasu, wskaźnik aldosteron/renina). Ultrasonografia duplex Doppler, z czułością 89% i swoistością 69%, jest badaniem pierwszego rzutu, wykorzystującym kryteria takie jak czas przyspieszenia >70 ms, stosunek prędkości tętnicy nerkowej do aorty (RAR) >3,5, szczytowa prędkość skurczowa (PSV) ≥180 cm/s i prędkość końcowo-rozkurczowa (EDV) ≥80 cm/s. Alternatywnie stosuje się angiografię TK (czułość 90-98%, swoistość 85-94%) u pacjentów z klirensem kreatyniny >60 ml/min oraz angiografię rezonansu magnetycznego (MRA) z czułością i swoistością około 95% i 90% (klirens kreatyniny >30 ml/min). Scyntygrafia nerkowa z kaptoprilem oraz pomiary reniny mają ograniczoną wartość diagnostyczną i nie są zalecane jako testy przesiewowe.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia TK, arteriografia, badanie ogólne moczu, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, cząstkowa rezerwa przepływu, dysplazja włóknisto-mięśniowa, gradient ciśnienia, inhibitor ACE, klirens kreatyniny, kreatynina w surowicy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, miażdżycowe zwężenie tętnicy nerkowej, nadciśnienie naczyniowo-nerkowe, nadciśnienie tętnicze wtórne, nefropatia kontrastowa, niewydolność nerek, ostra martwica cewek nerkowych, potas w surowicy, przewlekła choroba nerek, rewaskularyzacja, środek kontrastowy, szmer naczyniowy, układ renina-angiotensyna, wywiad lekarski, zwężenie tętnicy nerkowej - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Lozap HCT 50 mg + 12,5 mg
Produkt leczniczy Lozap HCT, zawierający losartan potasowy (50 mg) oraz hydrochlorotiazyd (12,5 mg), należy do grupy leków działających na układ renina-angiotensyna, łącząc mechanizmy blokady receptora angiotensyny II oraz efekt diuretyczny. Synergistyczne działanie obu substancji skutkuje znacznym obniżeniem ciśnienia tętniczego, potwierdzonym klinicznie, z efektem hipotensyjnym utrzymującym się przez 24 godziny po pojedynczej dawce. Hydrochlorotiazyd zwiększa aktywność reninową osocza, stymuluje wydzielanie aldosteronu, obniża stężenie potasu w surowicy oraz podwyższa poziom angiotensyny II, natomiast losartan przeciwdziała tym efektom, hamując receptor angiotensyny II i ograniczając utratę potasu, co zapewnia stabilność elektrolitową i korzystny profil bezpieczeństwa.
aktywność reninowa osocza, aldosteron, angiotensyna II, antagonista receptorów angiotensyny, bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe, blokery receptora angiotensyny, ciśnienie rozkurczowe, ciśnienie tętnicze, częstość akcji serca, diuretyk, działanie hipotensyjne, efekt hipotensyjny, hipokaliemia, hydrochlorotiazyd, lek moczopędny, losartan potasowy, nadciśnienie tętnicze, potas w surowicy, tachyfilaksja, układ renina-angiotensyna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cozaar 12,5 mg
Losartan jest selektywnym antagonistą receptora angiotensyny II typu AT1, blokującym działanie angiotensyny II niezależnie od jej źródła. Jego aktywny metabolit, kwas karboksylowy (E 3174), wykazuje 10-40-krotnie większą skuteczność niż sam losartan. Mechanizm działania obejmuje zahamowanie wazokonstrykcji, uwalniania aldosteronu oraz proliferacji komórek mięśni gładkich naczyń, bez wpływu na konwertazę angiotensyny i receptor AT2. Losartan powoduje wzrost aktywności reninowej osocza i stężenia angiotensyny II, jednak utrzymuje skuteczne obniżenie ciśnienia tętniczego bez efektu „z odbicia” po odstawieniu. W badaniach klinicznych wykazano, że dawka 50 mg raz na dobę skutecznie obniża ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, z efektem utrzymującym się przez 24 godziny i zachowaniem rytmu dobowego. Lek jest skuteczny u różnych grup wiekowych i płci, a także u pacjentów z przerostem lewej komory serca.
aktywność reninowa osocza, aldosteron, angiotensyna II, antagonista receptora angiotensyny II, badanie ELITE, białkomocz w cukrzycy typu 2, bradykinina, czynnik wazokonstrykcyjny, działanie nefroprotekcyjne, efekt hipotensyjny, hiperkaliemia, inhibitor ACE, konwertaza angiotensyny, kwas karboksylowy, nefropatia cukrzycowa, niedociśnienie, niewydolność serca, pierwotne nadciśnienie tętnicze, podwójna blokada układu RAA, przerost lewej komory serca, przesączanie kłębuszkowe, receptor AT1, schyłkowa niewydolność nerek, udar mózgu, układ renina-angiotensyna, zawał mięśnia sercowego, zgon sercowo-naczyniowy, zwężenie naczyń krwionośnych