dyskinezy późne
Dyskinezy późne (ang. tardive dyskinesia) to zaburzenia ruchowe charakteryzujące się mimowolnymi, nieregularnymi i powtarzającymi się ruchami, głównie w obrębie twarzy, języka i kończyn. Rozwijają się one w następstwie długotrwałego stosowania leków przeciwpsychotycznych, szczególnie klasycznych neuroleptyków, choć mogą wystąpić również po lekach przeciwwymiotnych, niektórych antydepresantach i stabilizatorach nastroju.
Mechanizm powstawania dyskinez późnych wiąże się z przewlekłą blokadą receptorów dopaminowych w układzie nigrostriatalnym, co prowadzi do ich nadwrażliwości. Główne objawy to: ruchy żujące, mlaskanie wargami, wydymanie policzków, wysuwanie języka oraz stereotypowe ruchy kończyn. U pacjentów mogą również występować trudności w mówieniu, połykaniu czy oddychaniu.
Czynniki ryzyka obejmują: starszy wiek, płeć żeńską, dłuższy czas ekspozycji na leki przeciwpsychotyczne, wyższe dawki leków, wcześniejsze uszkodzenia mózgu oraz niektóre choroby współistniejące, jak cukrzyca. Zapobieganie polega głównie na stosowaniu najniższych skutecznych dawek leków, preferowaniu atypowych leków przeciwpsychotycznych oraz regularne monitorowanie pacjentów pod kątem wczesnych objawów dyskinez.
Leczenie dyskinez późnych jest trudne, a zmiany mogą być nieodwracalne. Strategie terapeutyczne obejmują odstawienie lub zmianę leku wywołującego objawy, stosowanie antagonistów VMAT2 (walbenazyna, deutetrabenazyna), które otrzymały oficjalne wskazania FDA w leczeniu dyskinez późnych, a także leków o działaniu przeciwutleniającym, blokerów kanałów wapniowych czy agonistów GABA.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kwetina
Profil bezpieczeństwa kwetiapiny wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej wskazanie terapeutyczne oraz dawkę. Lek nie jest zalecany u pacjentów poniżej 18 roku życia ze względu na brak danych dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak zwiększenie łaknienia, hiperprolaktynemia, objawy pozapiramidowe, omdlenia czy zmiany czynności tarczycy. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko samobójstw, zwłaszcza u pacjentów poniżej 25 lat, z historią prób samobójczych lub nasilonymi myślami samobójczymi, oraz w początkowej fazie leczenia. Kwetiapina może powodować zaburzenia metaboliczne, w tym zwiększenie masy ciała, hiperglikemię (z ryzykiem kwasicy ketonowej i śpiączki), oraz dyslipidemię (wzrost triglicerydów, cholesterolu LDL i całkowitego, spadek HDL). Występują także objawy pozapiramidowe, takie jak akatyzja, które najczęściej pojawiają się w pierwszych tygodniach terapii i mogą wymagać modyfikacji dawki.
agranulocytoza, akatyzja, cholesterol HDL, cholesterol LDL, choroba dwubiegunowa, ciężkie reakcje skórne, cukrzyca, dyskinezy późne, gruczoł tarczowy, hiperglikemia, jaskra, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, myśli samobójcze, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ostra uogólniona osutka krostkowa, prolaktyna, receptory muskarynowe, rumień wielopostaciowy, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, triglicerydy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia lipidowe, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół DRESS, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ketilept 300 mg
Ketilept (kwetiapina) wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa u każdego pacjenta, z uwzględnieniem rozpoznania klinicznego i dawki. Lek nie jest zalecany u osób poniżej 18 roku życia ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak objawy pozapiramidowe, podwyższone stężenie prolaktyny, wymioty czy omdlenia. W trakcie terapii należy monitorować ryzyko samobójstw, szczególnie u młodych dorosłych (<25 lat) oraz pacjentów z historią zachowań samobójczych. Kwetiapina może powodować zaburzenia metaboliczne, w tym hiperglikemię, wzrost masy ciała oraz niekorzystne zmiany profilu lipidowego, dlatego konieczna jest regularna kontrola parametrów metabolicznych. Wśród działań niepożądanych obserwuje się także senność, niedociśnienie ortostatyczne, zespół bezdechu śródsennego, objawy pozapiramidowe (EPS) oraz rzadko złośliwy zespół neuroleptyczny i ciężką neutropenię (granulocyty <0,5 × 10⁹/l). W przypadku neutropenii zaleca się przerwanie leczenia, a pacjentów należy monitorować pod kątem infekcji i gorączki.
agranulocytoza, akatyzja, depresja w chorobie dwubiegunowej, dysfagia, dyskinezy późne, fenytoina, hiperglikemia, karbamazepina, kardiomiopatia, kwetiapina, myśli samobójcze, napad padaczkowy, neutropenia ciężka, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy odstawienia, objawy pozapiramidowe, ostra uogólniona osutka krostkowa, reakcja na lek z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, senność, toksyczna nekroliza naskórka, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zaparcie, zespół bezdechu śródsennego, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kefrenex
Kwetiapina (Kefrenex) wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne, co wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa w zależności od wskazań i dawki. Nie jest zalecana u pacjentów poniżej 18 roku życia z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa, a u młodszych pacjentów obserwowano częstsze działania niepożądane, takie jak zwiększone łaknienie, hiperprolaktynemia, wymioty, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia oraz podwyższone ciśnienie tętnicze. W badaniach klinicznych u dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi odnotowano zwiększoną częstość objawów pozapiramidowych (EPS). Leczenie kwetiapiną wiąże się z ryzykiem nasilenia myśli i zachowań samobójczych, szczególnie u pacjentów poniżej 25 lat, co wymaga ścisłej kontroli klinicznej. Ponadto, kwetiapina może powodować zaburzenia metaboliczne, w tym przyrost masy ciała, hiperglikemię, zmiany lipidowe oraz objawy pozapiramidowe, takie jak akatyzja i dyskinezy późne, które mogą wymagać modyfikacji dawki lub przerwania terapii.
akatyzja, choroba Parkinsona, ciężka depresja, depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, dyskinezy późne, działanie przeciwcholinergiczne, hiperglikemia, inhibitory MAO, jaskra z wąskim kątem, kinaza kreatynowa, kwas walproinowy, kwetiapina, laktaza, laktoza jednowodna, myśli samobójcze, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe, przyrost masy ciała, psychoza w przebiegu otępienia, reakcja polekowa z eozynofilią, senność, SNRI, SSRI, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, wydłużenie odstępu QT, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zaparcia, zespół bezdechu sennego, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Quetiapine Fair-Med
Kwetiapina, stosowana w różnych wskazaniach psychiatrycznych, wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa z uwzględnieniem diagnozy i dawki. Nie jest zalecana u pacjentów poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak podwyższone ciśnienie krwi, zmiany w funkcji tarczycy, objawy pozapiramidowe oraz ryzyko samobójstw, szczególnie w początkowej fazie leczenia. U dorosłych obserwuje się ryzyko metaboliczne (przyrost masy ciała, hiperglikemia, dyslipidemia), objawy pozapiramidowe, niedociśnienie ortostatyczne, senność oraz potencjalne powikłania hematologiczne, w tym ciężką neutropenię (neutrofile <1,0 x 10⁹/l). Zaleca się monitorowanie parametrów metabolicznych, hematologicznych oraz ścisłą obserwację pacjentów z grup ryzyka, zwłaszcza w pierwszych tygodniach terapii i przy zmianach dawkowania. Kwetiapina może powodować złośliwy zespół neuroleptyczny, a także interakcje farmakokinetyczne, szczególnie z induktorami enzymów wątrobowych (np. karbamazepina, fenytoina), które obniżają stężenie leku w osoczu.
agranulocytoza, akatyzja, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba naczyniowa mózgu, choroba Parkinsona, choroby sercowo-naczyniowe, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dysfagia, dyskinezy późne, hiperglikemia, induktory enzymów wątrobowych, jaskra, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, kwetiapina, laktoza jednowodna, myśli samobójcze, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, otępienie, padaczka, polidypsja, prolaktyna, wydłużenie odstępu QT, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kwetaplex
Kwetaplex, zawierający kwetiapinę, wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa w zależności od jednostki chorobowej i dawki. Lek nie jest zalecany u pacjentów poniżej 18 roku życia z powodu braku danych długoterminowych, a u dzieci i młodzieży obserwowano częstsze działania niepożądane, takie jak zwiększony apetyt, hiperprolaktynemia, wymioty, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia oraz wzrost ciśnienia tętniczego i zmiany w funkcji tarczycy. W badaniach klinicznych u młodych pacjentów z chorobą dwubiegunową odnotowano zwiększone ryzyko objawów pozapiramidowych (EPS) oraz zachowań samobójczych, szczególnie w początkowej fazie leczenia i po zmianie dawki. Konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów, zwłaszcza tych z historią zachowań samobójczych lub podwyższonym ryzykiem. Ponadto, kwetiapina może powodować senność, niedociśnienie ortostatyczne, zespół bezdechu sennego, a także zaburzenia metaboliczne, w tym wzrost masy ciała, hiperglikemię i zmiany lipidowe (wzrost triglicerydów, cholesterolu LDL i całkowitego, spadek HDL), co wymaga regularnej kontroli parametrów metabolicznych.
agranulocytoza, akatyzja, ciężka neutropenia, ciężkie niepożądane reakcje skórne, depresja w chorobie dwubiegunowej, dyskinezy późne, działanie antycholinergiczne, eozynofilia, fosfokinaza kreatynowa, hipertermia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiomiopatia, kwetiapina, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, polidypsja, polifagia, poliuria, przerost gruczołu krokowego, toksyczna martwica naskórka, wydłużenie odstępu QT, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kvelux SR
Produkt leczniczy Kvelux SR (kwetiapina) wykazuje zróżnicowany profil bezpieczeństwa zależny od wskazań klinicznych, dawki oraz grupy wiekowej pacjentów. Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ze względu na brak wystarczających danych oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak zwiększony apetyt, hiperprolaktynemia, wymioty, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia, objawy pozapiramidowe, drażliwość oraz podwyższone ciśnienie tętnicze. U dorosłych pacjentów obserwuje się ryzyko nasilenia objawów pozapiramidowych, akatyzji, niedociśnienia ortostatycznego, senności, zaburzeń metabolicznych (wzrost masy ciała, hiperglikemia, dyslipidemia) oraz rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych, takich jak złośliwy zespół neuroleptyczny, ciężka neutropenia (neutrofile <0,5 x 10⁹/l), reakcje skórne SCAR (SJS, TEN, AGEP, DRESS) i zapalenie trzustki. Monitorowanie parametrów metabolicznych, hematologicznych oraz kardiologicznych jest niezbędne, zwłaszcza u pacjentów z chorobami współistniejącymi i w podeszłym wieku. Kwetiapina może wydłużać odstęp QT, co wymaga ostrożności u pacjentów z ryzykiem kardiologicznym. Zaleca się stopniowe odstawianie leku w celu uniknięcia objawów odstawiennych (bezsenność, nudności, ból głowy, biegunka, wymioty, zawroty głowy, drażliwość).
agranulocytoza, akatyzja, choroba Parkinsona, ciężka neutropenia, ciężkie skórne działania niepożądane, ciężkie zaburzenie depresyjne, dysfagia, dyskinezy późne, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, inhibitor MAO, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, kardiomiopatia, kwetiapina, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelita, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ostra uogólniona osutka krostkowa, otępienie, psychoza w przebiegu otępienia, reakcja polekowa z eozynofilią, remisja, rumień wielopostaciowy, schizofrenia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, złuszczające zapalenie skóry, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kventiax 100 mg tabletki powlekane
Kwetiapina (Kventiax) wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa w zależności od wskazania i dawki, z uwzględnieniem szczególnych środków ostrożności. Nie jest zalecana u osób poniżej 18 lat ze względu na brak danych długoterminowych oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak zwiększony apetyt, hiperprolaktynemia, objawy pozapiramidowe, omdlenia, zapalenie błony śluzowej nosa, drażliwość oraz podwyższone ciśnienie tętnicze i zaburzenia czynności tarczycy. U pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi i depresją obserwuje się zwiększone ryzyko myśli i zachowań samobójczych, szczególnie w pierwszych tygodniach terapii, co wymaga ścisłej kontroli klinicznej. Monitorowanie parametrów metabolicznych (masa ciała, glikemia, profil lipidowy) jest niezbędne ze względu na ryzyko pogorszenia profilu metabolicznego, w tym hiperglikemii i dyslipidemii. Kwetiapina może wywoływać objawy pozapiramidowe, w tym akatyzję, oraz niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie na początku leczenia, co zwiększa ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami układu sercowo-naczyniowego.
agranulocytoza, akatyzja, choroba Parkinsona, ciężkie skórne działania niepożądane, diwalproinian, dysfagia, dyskinezy późne, hiperglikemia, hipomagnezemia, jaskra z wąskim kątem, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, kwetiapina, napady drgawkowe, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, prolaktyna w surowicy, psychoza w otępieniu, ryzyko samobójcze, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół odstawienny, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Quetiapin NeuroPharma
Kwetiapina, stosowana w różnych wskazaniach psychiatrycznych, wymaga indywidualizacji terapii z uwzględnieniem profilu bezpieczeństwa i dawki. Nie jest zalecana u pacjentów poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak objawy pozapiramidowe, wzrost stężenia prolaktyny, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia czynności tarczycy. U młodszych pacjentów obserwowano także zwiększone ryzyko samobójstw i pogorszenia stanu psychicznego, co wymaga ścisłej kontroli klinicznej, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia i po zmianie dawki. Monitorowanie parametrów metabolicznych (masa ciała, glikemia, profil lipidowy) jest niezbędne ze względu na ryzyko hiperglikemii, cukrzycy oraz dyslipidemii. W badaniach klinicznych odnotowano częstość występowania objawów pozapiramidowych (EPS) oraz akatyzji, które mogą nasilać się przy zwiększaniu dawki. Ponadto, kwetiapina może powodować senność, niedociśnienie ortostatyczne i zespół bezdechu sennego, co wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego i czynnikami ryzyka bezdechu.
agranulocytoza, akatyzja, atypowe leki przeciwpsychotyczne, bezdech senny, choroba otępienna, depresja w chorobie dwubiegunowej, dysfagia, dyskinezy późne, hiperglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, jaskra wąskiego kąta, kardiomiopatia, kinaza kreatynowa, kwas walproinowy, kwetiapina, leki antycholinergiczne, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, polidypsja, polifagia, poliuria, przerost prostaty, receptory muskarynowe, schizofrenia, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia maniakalne, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zaparcie, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ketrel
Ketrel (kwetiapina) wykazuje zróżnicowany profil bezpieczeństwa, który wymaga indywidualnej oceny w zależności od wskazań i dawki. Lek nie jest zalecany dla pacjentów poniżej 18 roku życia ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak zwiększone łaknienie, hiperprolaktynemia, wymioty, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia, objawy pozapiramidowe, drażliwość oraz podwyższone ciśnienie tętnicze. U młodszych pacjentów obserwowano również zmiany czynności tarczycy, a długoterminowy wpływ na wzrost, dojrzewanie i rozwój poznawczy pozostaje nieznany. W badaniach klinicznych u dorosłych z ciężką depresją w przebiegu choroby dwubiegunowej odnotowano zwiększone ryzyko objawów pozapiramidowych oraz akatyzji, szczególnie w pierwszych tygodniach terapii. Ponadto, leczenie kwetiapiną wiąże się z ryzykiem niedociśnienia ortostatycznego, senności, zaburzeń metabolicznych (w tym wzrostu masy ciała, hiperglikemii, zmian lipidowych) oraz potencjalnym wydłużeniem odstępu QT, co wymaga monitorowania parametrów kardiologicznych i metabolicznych pacjentów.
agranulocytoza, akatyzja, bezsenność, ciężka neutropenia, depresja w chorobie dwubiegunowej, dysfagia, dyskinezy późne, enzymy wątrobowe, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, hipertermia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, kwetiapina, lek przeciwdepresyjny, myśli samobójcze, napad padaczki, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, niepokój ruchowy, objawy pozapiramidowe, otępienie, remisja, senność, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia połykania, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zaparcie, zawroty głowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zopridoxin 5 mg
Zopridoxin, zawierający olanzapinę, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z dominującymi zaburzeniami metabolicznymi i neurologicznymi. Najczęściej obserwuje się istotny przyrost masy ciała, który po 47 dniach terapii dotyczy 22,2% pacjentów (≥7% wzrost masy ciała), a przy długotrwałym stosowaniu (≥48 tygodni) wzrost ten występuje u 64,4% pacjentów. Ponadto, bardzo często notuje się wzrost stężenia cholesterolu (≥6,2 mmol/l), glukozy (≥7 mmol/l) i triglicerydów (≥2,26 mmol/l), co wymaga regularnego monitorowania parametrów metabolicznych. Wśród działań neurologicznych dominują senność, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm oraz dyskinezy, a także rzadziej występujące napady drgawek, dystonia i złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), stanowiący zagrożenie życia. Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość nasilenia cukrzycy, prowadzącego do kwasicy ketonowej lub śpiączki, a także na powikłania kardiologiczne, takie jak wydłużenie odstępu QTc, częstoskurcz komorowy, migotanie komór oraz ryzyko nagłej śmierci.
akatyzja, amnezja, brak miesiączki, cholesterol, cukromocz, częstoskurcz komorowy, dyskineza, dyskinezy późne, dystonia, dyzartria, eozynofilia, ginekomastia, glukoza, hiperglikemia, hiperlipidemia, hiperprolaktynemia, jąkanie, kwasica ketonowa, leukopenia, małopłytkowość, migotanie komór, nagła śmierć sercowa, napady drgawkowe, neutropenia, obniżone libido, olanzapina, parkinsonizm, priapizm, prolaktyna, rabdomioliza, senność, śpiączka, triglicerydy, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenia erekcji, zakrzepica zatorowa, zapalenie wątroby, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienia, złośliwy zespół neuroleptyczny, zwiększenie masy ciała - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Torendo Q-Tab 1 mg
Rysperydon wymaga szczegółowego monitorowania, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, ze względu na zwiększone ryzyko śmiertelności (4,0% vs. 3,1% placebo; OR 1,21) oraz zdarzeń niepożądanych dotyczących układu krążenia mózgowego (3,3% vs. 1,2% placebo; OR 2,96). Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z furosemidem, gdzie śmiertelność wzrasta do 7,3%. Rysperydon jest wskazany wyłącznie do krótkotrwałego leczenia uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o umiarkowanym do ciężkiego nasileniu, gdy metody niefarmakologiczne zawiodły. Należy unikać stosowania u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego. Monitorowanie obejmuje ocenę ryzyka niedociśnienia ortostatycznego, leukopenii, neutropenii, agranulocytozy oraz objawów pozapiramidowych, a także regularną kontrolę masy ciała i parametrów metabolicznych, w tym glikemii.
agranulocytoza, brak owulacji, choroba Parkinsona, diuretyk, drgawki, dyskinezy późne, działanie przeciwwymiotne, działanie sedatywne, fenyloketonuria, furosemid, ginekomastia, hiperglikemia, hiperprolaktynemia, krążenie mózgowe, kwasica ketonowa, lek przeciwpsychotyczny, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe, odwodnienie, otępienie, otępienie alzheimerowskie, otępienie naczyniowe, otępienie z ciałami Lewy’ego, otyłość, priapizm, rysperydon, śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia miesiączkowania, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Etiagen XR
Etiagen XR, zawierający kwetiapinę fumaranu, wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa w zależności od wskazań i dawki. Lek nie jest zalecany u osób poniżej 18 lat z powodu zwiększonego ryzyka działań niepożądanych, takich jak wzrost apetytu, hiperprolaktynemia, objawy pozapiramidowe, zapaść czy nadciśnienie tętnicze. U dorosłych obserwuje się ryzyko akatyzji, senności, niedociśnienia ortostatycznego oraz zaburzeń metabolicznych, w tym wzrostu masy ciała, hiperglikemii i dyslipidemii, które wymagają regularnego monitorowania parametrów metabolicznych. Istotne jest także ryzyko ciężkiej neutropenii (neutrofile <0,5 x 10⁹/l), zagrażającej życiu, co wymaga ścisłej kontroli liczby neutrofilów i obserwacji objawów infekcji. Kwetiapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia, ryzykiem wydłużenia QT, a także u osób z historią zaburzeń połykania, zaparć czy ryzykiem niedrożności jelit.
agranulocytoza, akatyzja, cholesterol HDL, cholesterol LDL, ciężkie skórne działania niepożądane, duża depresja, dysfagia, dyskinezy późne, fenytoina, fosfokinaza kreatynowa, hiperglikemia, karbamazepina, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, kwetiapina, limfadenopatia, napad drgawkowy, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, prolaktyna, przerost gruczołu krokowego, senność, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, triglicerydy, zaburzenia krążenia mózgowego, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zaparcie, zespół bezdechu sennego, zespół DRESS, zespół odstawienny, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Zyprazydon – Działania niepożądane
Zyprazydon, substancja czynna leku Zypsila (dostępnego w dawkach 20 mg, 40 mg, 60 mg i 80 mg), jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii oraz epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym. Na podstawie danych klinicznych z udziałem około 6500 dorosłych pacjentów, najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według częstości występowania, obejmując m.in. zaburzenia pozapiramidowe (dystonia, parkinsonizm, dyskinezy, akatyzja), które mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie pacjenta. Szczególną uwagę zwraca rzadki, ale poważny złośliwy zespół neuroleptyczny oraz ryzyko napadów toniczno-klonicznych (<1%). Wydłużenie odstępu QT w EKG, obserwowane u 12,3% pacjentów (30-60 ms) i >60 ms u 1,6%, stanowi istotne zagrożenie kardiologiczne, w tym ryzyko torsade de pointes. Hiperprolaktynemia występowała głównie w trakcie długoterminowego leczenia, zwykle bez konieczności przerwania terapii.
akatyzja, akinezja, atypowy lek przeciwpsychotyczny, bezsenność, ból głowy, choroba afektywna dwubiegunowa, dysfagia, dyskinezy późne, dystonia, eozynofilia, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipomania, limfopenia, nadwrażliwość, napad paniki, napad toniczno-kloniczny, niedociśnienie ortostatyczne, niedowidzenie, noworodkowy zespół odstawienny, objawy depresyjne, parkinsonizm, pobudzenie, priapizm, przełom nadciśnieniowy, reakcja anafilaktyczna, refluks żołądkowo-przełykowy, schizofrenia, senność, skurcz krtani, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenie dwubiegunowe, zespół DRESS, zespół niespokojnych nóg, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kvelux SR
Produkt leczniczy Kvelux SR (kwetiapina) wymaga indywidualnej oceny profilu bezpieczeństwa, uwzględniającej rozpoznanie i dawkę. Nie zaleca się stosowania u pacjentów poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących długotrwałego wpływu na wzrastanie i dojrzewanie oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak objawy pozapiramidowe, podwyższone stężenie prolaktyny, omdlenia czy nadciśnienie tętnicze. U młodych dorosłych (<25 lat) obserwuje się zwiększone ryzyko zachowań samobójczych (3,0% vs. 0% placebo w epizodach maniakalnych; 2,1% vs. 1,3% placebo w ciężkiej depresji). Konieczna jest ścisła obserwacja pacjentów, zwłaszcza w początkowym okresie terapii i po zmianach dawkowania. Monitorowanie parametrów metabolicznych (masa ciała, glikemia, lipidogram) jest obligatoryjne ze względu na ryzyko hiperglikemii, dyslipidemii i przyrostu masy ciała. Kwetiapina może indukować objawy pozapiramidowe, w tym akatyzję, oraz niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie na początku leczenia, co zwiększa ryzyko urazów, zwłaszcza u osób starszych. Zaleca się ostrożność u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi i ryzykiem wydłużenia odstępu QT.
agranulocytoza, akatyzja, ciężkie skórne działania niepożądane, dysfagia, dyskinezy późne, hiperglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, jaskra z wąskim kątem, kardiomiopatia, kwetiapina, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelita, objawy pozapiramidowe, ostra uogólniona osutka krostkowa, reakcja polekowa z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, schizofrenia, SNRI, SSRI, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Haloperidol WZF
Haloperydol, lek przeciwpsychotyczny z grupy pochodnych butyrofenonu, wymaga szczególnej ostrożności klinicznej, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z otępieniem, u których ryzyko zgonu jest zwiększone 1,6-1,7-krotnie w porównaniu z placebo (4,5% vs 2,6% w 10-tygodniowych badaniach). Istotne jest monitorowanie wydłużenia odstępu QTc, które może prowadzić do komorowych zaburzeń rytmu serca i nagłego zgonu, szczególnie przy dużych dawkach, wysokim stężeniu leku, podaniu pozajelitowym oraz u pacjentów z chorobami serca, rzadkoskurczem, nadużywających alkoholu lub wolno metabolizujących CYP2D6. Zaleca się wykonanie EKG przed i w trakcie terapii oraz kontrolę elektrolitów (potas, magnez), aby minimalizować ryzyko arytmii. Ponadto, haloperydol może wywoływać złośliwy zespół neuroleptyczny, dyskinezy późne, objawy zespołu pozapiramidowego (drżenie, akatyzja, ostra dystonia) oraz napady drgawkowe, co wymaga uważnej obserwacji i odpowiedniego postępowania.
akatyzja, brak miesiączki, choroba afektywna dwubiegunowa, cytochrom P450 2D6, częstoskurcz, dyskinezy późne, ginekomastia, haloperydol, hiperprolaktynemia, hipoglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor CYP3A4, komorowe zaburzenia rytmu serca, kręcz szyi, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, nadczynność tarczycy, nadużywanie alkoholu, napad drgawkowy, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność serca, nowotwór piersi, ostra dystonia, padaczka, pochodna butyrofenonu, psychoza związana z otępieniem, rzadkoskurcz, schizofrenia, skąpe miesiączkowanie, szczękościsk, tyroksyna, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zastój żółci, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zypsila 60 mg
Zyprazydon, substancja czynna leku Zypsila, był stosowany doustnie u około 6500 dorosłych pacjentów w badaniach klinicznych, gdzie najczęstszymi działaniami niepożądanymi były bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. W zakresie kardiologicznym zyprazydon powoduje łagodne do umiarkowanego wydłużenie odstępu QT, proporcjonalne do dawki, z 12,3% pacjentów doświadczających wydłużenia o 30-60 ms oraz 1,6% z wydłużeniem powyżej 60 ms. Odnotowano 0,1% przypadków wydłużenia QTc powyżej 500 ms. Hiperprolaktynemia występowała, ale zwykle ustępowała bez konieczności przerwania terapii, a objawy kliniczne, takie jak ginekomastia, były rzadkie. Napady toniczno-kloniczne i niedociśnienie występowały u mniej niż 1% pacjentów. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest podobny do dorosłych, z wyższą częstością sedacji i senności oraz objawów pozapiramidowych (>10%). W tej grupie nie stwierdzono napadów drgawek tonicznych ani niedociśnienia.
akatyzja, anorgazmia, bezsenność, ból głowy, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba zakrzepowo-zatorowa, drżenie, dysfagia, dyskinezy późne, dystonia, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipokalcemia, limfopenia, mlekotok, napad toniczno-kloniczny, niedociśnienie, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe, obniżone libido, parkinsonizm, pobudzenie, priapizm, prolaktyna, przełom nadciśnieniowy, refluks żołądkowo-przełykowy, schizofrenia, sedacja, senność, torsade de pointes, utrata apetytu, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zaburzenia erekcji, zaburzenia miesiączkowania, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół odstawienny noworodków, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, zyprazydon - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Symquel XR
Symquel XR (kwetiapina) wykazuje zróżnicowany profil bezpieczeństwa zależny od wskazań i dawki, z ograniczonymi danymi dotyczącymi długoterminowego stosowania u pacjentów z epizodami ciężkiej depresji. Nie zaleca się stosowania u osób poniżej 18 lat ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak wzrost apetytu, hiperprolaktynemia, objawy pozapiramidowe, wzrost ciśnienia tętniczego oraz zmiany w funkcji tarczycy. U dorosłych obserwuje się ryzyko objawów pozapiramidowych, akatyzji, niedociśnienia ortostatycznego, senności, zaburzeń metabolicznych (wzrost masy ciała, hiperglikemia, dyslipidemia) oraz potencjalne powikłania kardiologiczne, w tym rzadkie przypadki kardiomiopatii i zapalenia mięśnia sercowego. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zespołu serotoninowego przy jednoczesnym stosowaniu leków serotoninergicznych oraz na możliwość wystąpienia ciężkiej neutropenii (neutrofile <0,5 × 10⁹/l), wymagającej monitorowania i przerwania terapii przy neutrofilach <1,0 × 10⁹/l. Zaleca się stopniowe odstawianie leku w celu uniknięcia objawów odstawiennych.
agranulocytoza, akatyzja, choroba Parkinsona, ciężka neutropenia, ciężkie zaburzenie depresyjne, ciśnienie tętnicze krwi, dysfagia, dyskinezy późne, eozynofilia, epizod ciężkiej depresji, epizod maniakalny, fenytoina, hiperglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor MAO, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, jaskra z wąskim kątem przesączania, kamica żółciowa, karbamazepina, kardiomiopatia, kwasica ketonowa, lek serotoninergiczny, myśli samobójcze, neutrofilia, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, ostra uogólniona osutka krostkowa, parkinsonizm, polidypsja, polifagia, poliuria, prolaktyna w surowicy, remisja, rozrost gruczołu krokowego, rumień wielopostaciowy, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wydłużenie odstępu QT, wysypka z eozynofilią, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zastój moczu, zespół bezdechu sennego, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny, złuszczające zapalenie skóry, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kwetaplex
Kwetaplex (kwetiapina) jest wskazany w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych, jednak profil bezpieczeństwa wymaga indywidualnej oceny w zależności od diagnozy i dawki. Lek nie jest zalecany u osób poniżej 18 lat ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak wzrost apetytu, hiperprolaktynemia, wymioty, zapalenie błony śluzowej nosa, omdlenia, objawy pozapiramidowe oraz podwyższone ciśnienie tętnicze. U dorosłych obserwuje się ryzyko objawów pozapiramidowych, akatyzji, niedociśnienia ortostatycznego, senności oraz zaburzeń metabolicznych, w tym wzrostu masy ciała, hiperglikemii i niekorzystnych zmian lipidowych. Zaleca się monitorowanie parametrów metabolicznych oraz ostrożność u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, padaczką, ryzykiem wydłużenia QT oraz u osób starszych, zwłaszcza z chorobą Parkinsona. W trakcie leczenia konieczna jest ścisła kontrola pacjentów z ryzykiem zachowań samobójczych, zwłaszcza młodych poniżej 25 lat, oraz stopniowe odstawianie leku w celu uniknięcia objawów odstawiennych. Dawkowanie kwetiapiny w tabletkach zawiera laktozę jednowodną w ilościach od 7,00 mg (Kwetaplex 25 mg) do 84 mg (Kwetaplex 300 mg), a preparat 25 mg zawiera barwnik żółcień pomarańczową (E110), mogący wywoływać reakcje alergiczne.
agranulocytoza, akatyzja, choroba dwubiegunowa, choroba Parkinsona, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciężkie niepożądane reakcje skórne, ciężkie zaburzenia depresyjne, dysfagia, dyskinezy późne, fosfokinaza kreatynowa, hiperglikemia, hipertermia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiomiopatia, kwetiapina, lit, napad padaczkowy, neutropenia ciężka, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelit, norkwetiapina, objawy pozapiramidowe, parkinsonizm, prolaktyna, remisja, schizofrenia, toksyczna martwica naskórka, triglicerydy, walproinian sodu, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia maniakalne, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie trzustki, zespół bezdechu sennego, zespół DRESS, zespół odstawienia, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny