Działania niepożądane
Zyprazydon

Zyprazydon, substancja czynna leku Zypsila (dostępnego w dawkach 20 mg, 40 mg, 60 mg i 80 mg), jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii oraz epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym. Na podstawie danych klinicznych z udziałem około 6500 dorosłych pacjentów, najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według częstości występowania, obejmując m.in. zaburzenia pozapiramidowe (dystonia, parkinsonizm, dyskinezy, akatyzja), które mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie pacjenta. Szczególną uwagę zwraca rzadki, ale poważny złośliwy zespół neuroleptyczny oraz ryzyko napadów toniczno-klonicznych (<1%). Wydłużenie odstępu QT w EKG, obserwowane u 12,3% pacjentów (30-60 ms) i >60 ms u 1,6%, stanowi istotne zagrożenie kardiologiczne, w tym ryzyko torsade de pointes. Hiperprolaktynemia występowała głównie w trakcie długoterminowego leczenia, zwykle bez konieczności przerwania terapii.

  1. Działania niepożądane zyprazydonu – wprowadzenie
  2. Najczęstsze działania niepożądane zyprazydonu
  3. Klasyfikacja działań niepożądanych zyprazydonu według częstości występowania
    1. Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych według układów
  4. Szczególnie istotne działania niepożądane – charakterystyka i zagrożenia
    1. Zaburzenia neurologiczne
    2. Zaburzenia kardiologiczne
    3. Zaburzenia endokrynologiczne
    4. Zaburzenia naczyniowe
  5. Działania niepożądane u dzieci i młodzieży
  6. Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania zyprazydonu
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane zyprazydonu – wprowadzenie

Zyprazydon, substancja czynna zawarta w produkcie leczniczym Zypsila (dostępnym w dawkach 20 mg, 40 mg, 60 mg i 80 mg w postaci kapsułek twardych), jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, którego profil bezpieczeństwa został szczegółowo zbadany. W oparciu o dane kliniczne, lek ten podawano doustnie około 6500 dorosłym pacjentom, co pozwoliło na dokładną charakterystykę jego działań niepożądanych.1

Najczęstsze działania niepożądane zyprazydonu

W badaniach klinicznych dotyczących leczenia schizofrenii najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były: bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. Te działania niepożądane mają istotny wpływ na funkcjonowanie pacjenta i mogą determinować współpracę w zakresie farmakoterapii.2

Klasyfikacja działań niepożądanych zyprazydonu według częstości występowania

Działania niepożądane obserwowane podczas terapii zyprazydonem zostały sklasyfikowane zgodnie z częstością ich występowania. Warto zaznaczyć, że niektóre z obserwowanych działań mogą być również związane z chorobą podstawową lub przyjmowaniem dodatkowych leków, co może utrudniać jednoznaczną ocenę przyczynowo-skutkową.<sup data-drug="Zypsila" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane sklasyfikowano w zależności od częstości ich występowania w następujących kategoriach: bardzo częste (≥1/10), częste (≥1/100 do <1/10), niezbyt częste (≥1/1000 do <1/100), rzadkie (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadkie (3

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych według układów

Poniższa tabela prezentuje systematyczne zestawienie działań niepożądanych zyprazydonu obserwowanych w badaniach klinicznych dotyczących schizofrenii i epizodów manii w zaburzeniu dwubiegunowym, z uwzględnieniem układów narządowych i częstości występowania:

Klasyfikacja układów narządowych Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Bardzo rzadko (<1/10 000)
Zaburzenia immunologiczne – – Nadwrażliwość Reakcja anafilaktyczna –
Zakażenia i zarażenia pasożytnicze – Zapalenie błony śluzowej nosa – – –
Zaburzenia krwi i układu chłonnego – – Limfopenia, zwiększenie liczby eozynofilów – –
Zaburzenia endokrynologiczne – – – Hiperprolaktynemia –
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania – – Zwiększone łaknienie Hipokalcemia –
Zaburzenia psychiczne Bezsenność – Mania, pobudzenie, napady paniki, koszmary senne, nerwowość, hipomania, niepokój ruchowy, objawy depresyjne, zmniejszone libido Anorgazmia, spłycenie afektu –
Zaburzenia układu nerwowego Senność, ból głowy Dystonia, zaburzenia pozapiramidowe, parkinsonizm, dyskinezy późne, dyskinezy, wzmożone napięcie mięśni, akatyzja, drżenie, zawroty głowy, sedacja Omdlenie, napady pierwotnie uogólnione, ataksja, akinezja, zespół niespokojnych nóg, zaburzenia chodu, ślinienie się, parestezja, niedoczulica, zaburzenia mowy, zaburzenia koncentracji, nadmierna potrzeba snu, letarg Złośliwy zespół neuroleptyczny, zespół serotoninowy, opadanie twarzy, niedowład –
Zaburzenia oka – Niewyraźne widzenie, zaburzenie widzenia Napad przymusowego patrzenia w górę z rotacją gałek ocznych, światłowstręt, suchość błony śluzowej oczu Niedowidzenie, świąd oka –
Zaburzenia ucha i błędnika – – Zawroty głowy, szum uszny, ból ucha – –
Zaburzenia serca – Tachykardia Kołatanie serca Torsade de pointes –
Zaburzenia naczyniowe – Nadciśnienie Przełom nadciśnieniowy, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie Nadciśnienie skurczowe, nadciśnienie rozkurczowe, wahania ciśnienia tętniczego Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia – – Uczucie ucisku w gardle, duszność, ból gardła Skurcz krtani, czkawka –
Zaburzenia żołądka i jelit – Wymioty, biegunka, nudności, zaparcia, nadmierne wydzielanie śliny, suchość błony śluzowej jamy ustnej, niestrawność Dysfagia, zapalenie błony śluzowej żołądka, refluks żołądkowo-przełykowy, dyskomfort w obrębie przewodu pokarmowego, obrzęk języka, wzdęcia z oddawaniem wiatrów Luźne stolce –
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej – Wysypka Pokrzywka, wysypka plamisto-grudkowa, trądzik, łysienie Osutka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS), łuszczyca, obrzęk naczynio-ruchowy, alergiczne zapalenie skóry, obrzęk twarzy, wysypka grudkowa, podrażnienie skóry –
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej – Sztywność mięśni Dyskomfort mięśniowo-szkieletowy, skurcz mięśni, ból kończyn, sztywność stawów Szczękościsk –
Zaburzenia nerek i dróg moczowych – – Nietrzymanie moczu, dyzuria Zatrzymanie moczu, mimowolne oddawanie moczu –
Ciąża, połóg i okres okołoporodowy – – – – Noworodkowy zespół odstawienny
Zaburzenia układu rozrodczego i piersi – – Zaburzenia seksualne u mężczyzn Mlekotok, ginekomastia, brak miesiączki Priapizm, wzmożone erekcje, zaburzenia erekcji
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania – Gorączka, ból, astenia, zmęczenie Dyskomfort w klatce piersiowej, pragnienie Uczucie gorąca –
Badania diagnostyczne – Zmniejszenie masy ciała, zwiększenie masy ciała Wydłużenie odstępu QT widoczne w EKG, nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby Zwiększenie aktywności dehydrogenazy mleczanowej –

4

Szczególnie istotne działania niepożądane – charakterystyka i zagrożenia

Zaburzenia neurologiczne

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu nerwowego na szczególną uwagę zasługują zaburzenia pozapiramidowe, które mogą manifestować się jako: dystonia, parkinsonizm, dyskinezy późne, dyskinezy, akatyzja i drżenie. Objawy te mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta oraz na jego zdolność do kontynuowania terapii.5

Istotnym, choć rzadkim powikłaniem terapii zyprazydonem jest złośliwy zespół neuroleptyczny – stan zagrażający życiu, charakteryzujący się hipertermią, sztywnością mięśni, niestabilnością autonomiczną i zmianami stanu psychicznego. W przypadku jego wystąpienia konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii i wdrożenie intensywnego leczenia.6

W badaniach klinicznych krótko- i długoterminowych dotyczących leczenia zyprazydonem schizofrenii i epizodów manii w zaburzeniach dwubiegunowych występowanie napadów toniczno-klonicznych było niezbyt częste i dotyczyło mniej niż 1% pacjentów.7

Zaburzenia kardiologiczne

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym związanym z zyprazydonem jest wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG. Efekt ten jest proporcjonalny do wielkości dawki i może mieć znaczenie kliniczne z uwagi na ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca.8

W badaniach klinicznych leczenia schizofrenii obserwowano zwiększenie odstępu QT o 30-60 ms u 12,3% (976/7941) zapisów EKG u pacjentów leczonych zyprazydonem i w 7,5% (73/975) zapisów EKG u pacjentów otrzymujących placebo. Wydłużenie o >60 ms wystąpiło u 1,6% (128/7941) pacjentów leczonych zyprazydonem i 1,2% (12/975) pacjentów otrzymujących placebo. Odnotowano również 3 przypadki wydłużenia odstępu QTc powyżej 500 ms wśród 3266 (0,1%) pacjentów leczonych zyprazydonem oraz 1 przypadek wśród 538 (0,2%) pacjentów otrzymujących placebo.60 ms obserwowano w 1,6% (128/7941) i 1,2% (12/975) zapisów EKG, odpowiednio, u pacjentów leczonych zyprazydonem i placebo. Wystąpiły 3 incydenty wydłużenia odstępu QTc powyżej 500 ms na 3266 (0,1%) pacjentów leczonych zyprazydonem i 1 incydent na 538 (0,2%) pacjentów leczonych placebo. Porównywalne rezultaty uzyskano w badaniach klinicznych leczenia manii dwubiegunowej.”>9

Wśród rzadkich powikłań sercowo-naczyniowych związanych ze stosowaniem zyprazydonu należy wymienić torsade de pointes – potencjalnie śmiertelną arytmię komorową, związaną z wydłużeniem odstępu QT.10

Zaburzenia endokrynologiczne

W trakcie długoterminowego leczenia podtrzymującego zyprazydonem obserwowano zwiększenie stężenia prolaktyny u pacjentów. Jest to efekt typowy dla wielu leków przeciwpsychotycznych, jednak u większości pacjentów wartości te normalizowały się bez konieczności przerywania terapii. Kliniczne objawy hiperprolaktynemii, takie jak ginekomastia czy powiększenie piersi, występowały rzadko.11

Zaburzenia naczyniowe

Niedociśnienie, w tym niedociśnienie ortostatyczne, występowało niezbyt często (u mniej niż 1% pacjentów) w badaniach klinicznych zyprazydonu. Jest to istotne powikłanie, które może prowadzić do upadków i urazów, szczególnie u osób starszych.12

Bardzo rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym jest żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, która wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.13

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa zyprazydonu w populacji pediatrycznej jest generalnie podobny do obserwowanego u dorosłych, jednak charakteryzuje się pewną specyfiką. U dzieci i młodzieży z chorobą afektywną dwubiegunową (w wieku 10-17 lat) do najczęstszych działań niepożądanych (występujących u ponad 10% pacjentów) należały:

  • Nadmierne uspokojenie (sedacja)
  • Senność
  • Ból głowy
  • Zmęczenie
  • Nudności
  • Zawroty głowy
  • Wymioty
  • Obniżenie apetytu
  • Objawy pozapiramidowe

10%) należały nadmierne uspokojenie (sedacja), senność, ból głowy, zmęczenie, nudności, zawroty głowy, wymioty, obniżenie apetytu oraz objawy pozapiramidowe.”>14

Z kolei u pacjentów ze schizofrenią (w wieku 13-17 lat) najczęściej (>10%) zgłaszano senność i objawy pozapiramidowe. W badaniach pediatrycznych zaobserwowano wysoką częstość występowania sedacji i senności, co wymaga uwagi klinicznej.10%) należały senność i objawy pozapiramidowe. Profil bezpieczeństwa zyprazydonu u dzieci i młodzieży był ogólnie podobny do profilu u osób dorosłych. W badaniach pediatrycznych obserwowano jednak wysoką częstość występowania sedacji i senności.”>15

Podobnie jak u dorosłych, podawanie zyprazydonu dzieciom i młodzieży wiązało się z łagodnym do umiarkowanego, zależnym od dawki, wydłużeniem odstępu QT. Co istotne, w badaniach klinicznych w grupie pediatrycznej z chorobą afektywną dwubiegunową nie stwierdzono przypadków napadów drgawek tonicznych ani niedociśnienia.16

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania zyprazydonu

W związku z obserwowanymi działaniami niepożądanymi zyprazydonu, istotne jest systematyczne monitorowanie stanu pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem zaburzeń kardiologicznych, neurologicznych i endokrynologicznych. Przed rozpoczęciem terapii i w jej trakcie zaleca się wykonywanie badań EKG, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.17

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.18

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 18.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl