anorgazmia
Anorgazmia to zaburzenie seksualne charakteryzujące się niemożnością osiągnięcia orgazmu mimo odpowiedniej stymulacji seksualnej i występowania podniecenia. Jest to stan, który może dotykać zarówno kobiety, jak i mężczyzn, chociaż częściej diagnozowany jest u kobiet.
Przyczyny anorgazmii mogą być wieloczynnikowe i obejmować zarówno aspekty fizjologiczne, jak i psychologiczne. Wśród czynników fizycznych wymienia się schorzenia neurologiczne, endokrynologiczne, naczyniowe, a także skutki uboczne farmakoterapii (szczególnie leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI). Aspekty psychologiczne obejmują traumy, zaburzenia lękowe, depresję, stres, problemy w relacji partnerskiej oraz negatywne doświadczenia seksualne.
Diagnostyka anorgazmii wymaga kompleksowego podejścia obejmującego wywiad medyczny i psychologiczny, badanie fizykalne oraz ewentualne badania dodatkowe. Leczenie powinno być dostosowane do przyczyny zaburzenia i może obejmować psychoterapię (indywidualną lub partnerską), terapię seksualną, farmakoterapię lub leczenie schorzeń podstawowych.
W klasyfikacji DSM-5 anorgazmia jest określana jako zaburzenie orgazmu i wymaga do rozpoznania występowania objawów przez co najmniej 6 miesięcy oraz powodowania wyraźnego cierpienia u pacjenta. Istotne jest różnicowanie między pierwotną anorgazmią (występującą od początku aktywności seksualnej) a wtórną (nabytą po okresie prawidłowego funkcjonowania seksualnego).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Bulgaplin 300 mg
Program badań klinicznych pregabaliny objął ponad 8900 pacjentów, z czego ponad 5600 uczestniczyło w badaniach kontrolowanych placebo metodą podwójnie ślepej próby. Działania niepożądane były przeważnie łagodne lub umiarkowane, z częstością przerwania terapii wynoszącą 12% w grupie pregabaliny wobec 5% w grupie placebo. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to zawroty głowy i senność, które były również głównymi przyczynami odstawienia leku. W leczeniu ośrodkowego bólu neuropatycznego po urazie rdzenia kręgowego odnotowano zwiększoną częstość działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Działania niepożądane klasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (< 1/10 000) oraz nieznana.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, anorgazmia, ataksja, ból neuropatyczny ośrodkowy, depersonalizacja, drgawki kloniczne mięśni, drżenie, drżenie zamiarowe, dyskineza, myśli samobójcze, napad paniki, niedoczulica, niedowidzenie, nieostre widzenie, niepamięć, niepokój ruchowy, niewydolność wątroby, objaw odstawienia, objawy grypopodobne, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, obrzęk oka, oczopląs, omamy, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, podwójne widzenie, pokrzywka, pregabalina, przeczulica, reakcja alergiczna, refluks żołądkowo-przełykowy, senność, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uraz rdzenia kręgowego, wysypka grudkowa, zaburzenia koordynacji, zapalenie wątroby, zawroty głowy, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Anorgazmia u kobiet – Leczenie
Anorgazmia u kobiet definiowana jest jako opóźniony, rzadki lub nieobecny orgazm, bądź zmniejszona jego intensywność pomimo odpowiedniej stymulacji i podniecenia, utrzymująca się co najmniej 6 miesięcy i powodująca dyskomfort psychiczny. Występuje u 10-15% kobiet, a dysfunkcje seksualne dotyczą nawet 43%. Wyróżnia się cztery typy: pierwotną, wtórną, sytuacyjną i uogólnioną. Leczenie wymaga podejścia wielokierunkowego, obejmującego terapię psychologiczną (CBT, terapia seksualna, terapia par, techniki mindfulness), behawioralną (ukierunkowana masturbacja z 80-90% skutecznością w pierwotnej anorgazmii, sensate focus, eksperymentowanie seksualne, stosowanie zabawek seksualnych, w tym FDA-zatwierdzonego urządzenia Eros Clitoral Therapy Device) oraz farmakologiczną, choć brak jest leków zatwierdzonych przez FDA specjalnie na anorgazmię. Terapia hormonalna (estrogenowa, testosteronowa) może być pomocna u kobiet w okresie menopauzy, a bupropion stosowany jest w wybranych przypadkach. W przypadku anorgazmii wywołanej lekami, zwłaszcza SSRI, zaleca się modyfikację terapii farmakologicznej.
anorgazmia, anorgazmia wtórna, bupropion, dysfunkcja dna miednicy, dysfunkcja seksualna, dyskomfort psychiczny, dyspareunia, fizjoterapia dna miednicy, mindfulness, sensate focus, SSRI, stymulacja łechtaczki, terapia estrogenowa, terapia hormonalna, terapia par, terapia poznawczo-behawioralna, terapia seksualna, terapia testosteronem, ukierunkowana masturbacja, zaburzenie orgazmu - Leksykon chorób i schorzeń
Problemy z ejakulacją – Patofizjologia i mechanizm
Zaburzenia ejakulacji u mężczyzn mają złożoną patofizjologię, obejmującą zarówno czynniki organiczne, jak i psychospołeczne. Proces ejakulacji jest kontrolowany przez neuronalne mechanizmy w segmencie rdzenia kręgowego L3-L4, gdzie komórki wrzecionowo-wzgórzowe lędźwiowe (LSt) pełnią rolę generatorów wytrysku. Neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, dopamina i norepinefryna, modulują ten proces, a zmiany w ich aktywności mogą prowadzić do zaburzeń, np. przedwczesnego wytrysku (PE) czy opóźnionej ejakulacji (DE). Czynniki neurologiczne, takie jak neuropatia cukrzycowa, stwardnienie rozsiane czy urazy nerwów miednicznych, oraz zaburzenia hormonalne (np. hiperprolaktynemia, niedoczynność tarczycy, hipogonadyzm) również wpływają na funkcję ejakulacyjną. Wsteczna ejakulacja, charakteryzująca się cofaniem nasienia do pęcherza moczowego, może być spowodowana m.in. operacjami prostaty (TURP z ryzykiem 10-15%), cukrzycą czy stosowaniem blokerów alfa-adrenergicznych. Współistnienie zaburzeń erekcji i ejakulacji jest częste, co komplikuje diagnostykę i terapię.
Psychogenne czynniki, takie jak lęk, poczucie winy, trudności w relacjach czy niekorzystne doświadczenia seksualne, odgrywają istotną rolę w etiologii zaburzeń ejakulacji, zwłaszcza w DE i PE. Terapia powinna łączyć podejścia psychologiczne (np. techniki behawioralne „stop-start” czy „ściskania”) z farmakoterapią, w tym stosowaniem selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które wydłużają czas latencji wytrysku wewnątrzpochwowego (IELT). Leki takie jak SSRI, opioidy, leki przeciwpsychotyczne czy blokery alfa-adrenergiczne mogą indukować zaburzenia ejakulacji, w tym opóźnioną ejakulację i wsteczną ejakulację. Przewlekłe zapalenie prostaty jest istotnym czynnikiem predysponującym do PE, co podkreśla rolę stanu zapalnego w patogenezie. Kompleksowa ocena i leczenie zaburzeń ejakulacji wymaga uwzględnienia zarówno aspektów neurologicznych, hormonalnych, jak i psychoseksualnych, aby skutecznie poprawić jakość życia pacjentów.
anorgazmia, bloker alfa-adrenergiczny, czas latencji wytrysku wewnątrzpochwowego, czynnik organiczny, dopamina, hiperprolaktynemia, hipogonadyzm, łagodny rozrost prostaty, nadczynność tarczycy, nerw miedniczny, neuropatia cukrzycowa, niedoczynność tarczycy, niepłodność męska, norepinefryna, opóźniona ejakulacja, ośrodkowy układ nerwowy, problemy z ejakulacją, prolaktyna, przedwczesny wytrysk, przewlekłe zapalenie prostaty, przezcewkowa resekcja prostaty, receptor serotoninergiczny, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, serotonina, stwardnienie rozsiane, uszkodzenie rdzenia kręgowego, wsteczna ejakulacja, zaburzenie erekcji, zapalenie prostaty, zwój współczulny - Leksykon chorób i schorzeń
Problemy z ejakulacją – Leczenie
Zaburzenia ejakulacji, obejmujące przedwczesny wytrysk (PE), opóźniony wytrysk (DE), wytrysk wsteczny (RE) oraz anejakulację, wymagają kompleksowej diagnostyki obejmującej wywiad, badanie fizykalne oraz badania laboratoryjne (np. poziomy testosteronu, prolaktyny, TSH). PE, dotykający do 30% mężczyzn, leczony jest przede wszystkim farmakologicznie za pomocą selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) – dapoksetyna (stosowana doraźnie), sertralina, paroksetyna, fluoksetyna, citalopram, a także klomipramina. W terapii stosuje się także miejscowe anestetyki (np. lidokaina 150 mg/ml i prilokaina 50 mg/ml) oraz inhibitory PDE5 (sildenafil, tadalafil) w przypadku współistniejących zaburzeń erekcji. Interwencje behawioralne (techniki stop-start, ściskania, ćwiczenia Kegla) oraz terapia psychologiczna (terapia seksualna, CBT, terapia par) zwiększają skuteczność leczenia, szczególnie w podejściu multidyscyplinarnym, które łączy farmakoterapię z terapią behawioralną i psychologiczną.
amantadyna, anejakulacja, anorgazmia, benzokaina, bupropion, buspiron, ćwiczenia Kegla, cyproheptadyna, dapoksetyna, docytoplazmatyczna iniekcja plemnika, elektroejakulacja, fenylefryna, hipogonadyzm, imipramina, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, johimbina, kabergolina, lek sympatykomimetyczny, lidokaina i prilokaina, midodryna, mięśnie dna miednicy, oksytocyna, opóźniony wytrysk, plazma bogatopłytkowa, przedwczesny wytrysk, sildenafil, tadalafil, technika ściskania, technika stop-start, terapia falami uderzeniowymi, terapia poznawczo-behawioralna, terapia próżniowa, tramadol, wytrysk wsteczny, zapłodnienie in vitro - Leksykon leków
Działania niepożądane – Faxigen XL 150 mg 150 mg
Lek Faxigen XL (wenlafaksyna) dostępny w dawkach 37,5 mg, 75 mg oraz 150 mg w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥1/10) to nudności, suchość w ustach, ból głowy oraz nadmierne pocenie się, przy czym częstość bólu głowy jest porównywalna z placebo. Nagłe odstawienie leku może wywołać zespół odstawienia objawiający się zawrotami głowy, parestezjami, zaburzeniami snu, lękiem, nudnościami, wymiotami, drgawkami, bólem głowy, objawami grypopodobnymi, zaburzeniami widzenia i nadciśnieniem tętniczym. Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, aby zminimalizować ryzyko ciężkich i przedłużonych objawów odstawienia, w tym agresji i myśli samobójczych. Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży (6-17 lat) jest podobny do dorosłych, z dodatkowymi objawami takimi jak ból brzucha, pobudzenie, wybroczyny, krwawienia z nosa oraz bóle mięśni, a także zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych i zachowań autoagresywnych.
agranulocytoza, akatyzja, anorgazmia, bruksizm, choroba śródmiąższowa płuc, częstoskurcz komorowy, depersonalizacja, dyskineza, dyskineza późna, dystonia, eozynofilia płucna, hipertonia, hiponatremia, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, kardiomiopatia stresowa, kardiomiopatia Takotsubo, krwotok maciczny, krwotok miesięczny, krwotok poporodowy, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, migotanie komór, mioklonia, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość aplastyczna, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, parestezja, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, SIADH, tachykardia, torsade de pointes, trombocytopenia, wenlafaksyna, wielokształtny częstoskurcz komorowy, zapalenie trzustki, zespół niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół odstawienia, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Bulgaplin 225 mg
Pregabalina, substancja czynna leku Bulgaplin, była badana klinicznie u ponad 8900 pacjentów, w tym ponad 5600 w badaniach kontrolowanych placebo metodą podwójnie ślepej próby, co pozwoliło na dokładne określenie profilu bezpieczeństwa. Działania niepożądane są zwykle łagodne lub umiarkowane, jednak odsetek odstawień z powodu działań niepożądanych wyniósł 12% w grupie leczonej pregabaliną vs 5% w grupie placebo. Najczęstsze działania niepożądane to zawroty głowy i senność (występujące u ≥10% pacjentów), które są również głównymi przyczynami przerwania terapii. W leczeniu ośrodkowego bólu neuropatycznego po urazie rdzenia obserwuje się zwiększoną częstość działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony OUN. Działania niepożądane klasyfikowane są według częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznana.
anorgazmia, ataksja, bezsenność, blok przedsionkowo-komorowy, ból neuropatyczny, bradykardia zatokowa, depresja oddechowa, dyskineza, dyzuria, enzymy wątrobowe, hipoglikemia, hipokineza, letarg, metoda podwójnie ślepej próby, nadciśnienie tętnicze, napady paniki, nastrój euforyczny, neutropenia, niedociśnienie tętnicze, niedoczulica, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, oczopląs, omamy, parestezje, parkinsonizm, pregabalina, rabdomioliza, refluks żołądkowo-przełykowy, senność, splątanie, tachykardia, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, uraz rdzenia kręgowego, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia erekcji, zaburzenia koordynacji, zaburzenia mowy, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zawroty głowy, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Velafax 75 mg
Wenlafaksyna, będąca inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), powinna być stosowana w okresie ciąży jedynie wtedy, gdy korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania wenlafaksyny u kobiet ciężarnych są ograniczone, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na reprodukcję. Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie leku w III trymestrze ciąży, które może prowadzić do objawów odstawienia u noworodka, takich jak drażliwość, drżenie, hipotonia, nieustający płacz oraz trudności ze ssaniem i snem, pojawiające się zwykle w ciągu pierwszych 24 godzin życia. Ponadto, istnieje zwiększone ryzyko zespołu przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (PPHN) oraz krwotoku poporodowego, zwłaszcza przy ekspozycji na SNRI lub SSRI w miesiącu przed porodem. Wenlafaksyna i jej aktywny metabolit przenikają do mleka kobiecego, co może powodować u niemowląt objawy takie jak płacz, drażliwość i zaburzenia rytmu snu, a także zespół odstawienny po zaprzestaniu karmienia piersią.
anorgazmia, drażliwość noworodka, drżenie u noworodka, działanie serotoninergiczne, hipotonia mięśniowa, krwotok maciczny, krwotok poporodowy, menorrhagia, nadciśnienie płucne noworodka, O-demetylowenlafaksyna, obniżone libido, PPHN, SNRI, SSRI, trymestr ciąży, wenlafaksyna, zespół odstawienny, zespół odstawienny noworodka, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zypsila 60 mg
Zyprazydon, substancja czynna leku Zypsila, był stosowany doustnie u około 6500 dorosłych pacjentów w badaniach klinicznych, gdzie najczęstszymi działaniami niepożądanymi były bezsenność, senność, ból głowy oraz pobudzenie. W zakresie kardiologicznym zyprazydon powoduje łagodne do umiarkowanego wydłużenie odstępu QT, proporcjonalne do dawki, z 12,3% pacjentów doświadczających wydłużenia o 30-60 ms oraz 1,6% z wydłużeniem powyżej 60 ms. Odnotowano 0,1% przypadków wydłużenia QTc powyżej 500 ms. Hiperprolaktynemia występowała, ale zwykle ustępowała bez konieczności przerwania terapii, a objawy kliniczne, takie jak ginekomastia, były rzadkie. Napady toniczno-kloniczne i niedociśnienie występowały u mniej niż 1% pacjentów. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest podobny do dorosłych, z wyższą częstością sedacji i senności oraz objawów pozapiramidowych (>10%). W tej grupie nie stwierdzono napadów drgawek tonicznych ani niedociśnienia.
akatyzja, anorgazmia, bezsenność, ból głowy, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba zakrzepowo-zatorowa, drżenie, dysfagia, dyskinezy późne, dystonia, ginekomastia, hiperprolaktynemia, hipokalcemia, limfopenia, mlekotok, napad toniczno-kloniczny, niedociśnienie, niedociśnienie ortostatyczne, objawy pozapiramidowe, obniżone libido, parkinsonizm, pobudzenie, priapizm, prolaktyna, przełom nadciśnieniowy, refluks żołądkowo-przełykowy, schizofrenia, sedacja, senność, torsade de pointes, utrata apetytu, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zaburzenia erekcji, zaburzenia miesiączkowania, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół odstawienny noworodków, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, zyprazydon - Leksykon leków
Działania niepożądane – Velbienne mini 1 mg + 2 mg
Velbienne mini, zawierający 1 mg estradiolu walerianianu oraz 2 mg dienogestu, jest stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). W badaniach klinicznych fazy III (n=538) odnotowano działania niepożądane o różnej częstości, w tym często występujące: zwiększenie masy ciała, depresja, bóle głowy, nudności, krwawienia z macicy i pochwy, bóle mięśni oraz uderzenia gorąca. Istotne jest zwiększone ryzyko zakrzepicy żylnej, nadciśnienia oraz zmian skórnych. Długotrwałe stosowanie HTZ, zwłaszcza złożonej terapii estrogenowo-progestagenowej, wiąże się z podwyższonym ryzykiem rozwoju raka piersi (współczynnik ryzyka 1,6–1,8), raka błony śluzowej trzonu macicy (szczególnie przy stosowaniu samych estrogenów) oraz nowotworu jajnika (RR 1,43). Włączenie progestagenu przez minimum 12 dni cyklu zmniejsza ryzyko raka endometrium.
anorgazmia, bezsenność, ból brzucha, ból głowy, choroba pęcherzyka żółciowego, choroba wieńcowa, dienogest, dziedziczny obrzęk naczynioruchowy, estradiol walerianian, hormonalna terapia zastępcza, jadłowstręt, kandydoza pochwy, łuszczyca, migrena, nadciśnienie, nowotwór piersi, otępienie, parestezje, plamica naczyniowa, powikłania zakrzepowo-zatorowe, rak błony śluzowej trzonu macicy, rak jajnika, rak piersi, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, terapia estrogenowo-progestagenowa, trądzik, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zakrzepowe zapalenie żył, zatorowość płucna - Leksykon substancji czynnych
Rylmenidyna – Działania niepożądane
Rylmenidyna, stosowana w dawkach 1 mg/dobę i 2 mg/dobę, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa z częstością działań niepożądanych porównywalną do placebo przy niższej dawce oraz niższą niż inne leki centralnie działające (klonidyna 0,15-0,30 mg/dobę, alfa-metylodopa 500-1000 mg/dobę) przy dawce 2 mg/dobę. Do najczęstszych działań niepożądanych należą zaburzenia psychiczne (lęk, depresja, bezsenność), neuropsychiatryczne (senność, ból i zawroty głowy), sercowo-naczyniowe (palpitacje często, bradykardia o nieznanej częstości, niedociśnienie ortostatyczne niezbyt często), a także objawy ze strony przewodu pokarmowego (ból w nadbrzuszu, suchość błony śluzowej jamy ustnej, biegunka, zaparcia). Rylmenidyna może również powodować zaburzenia czynności seksualnych, skurcze mięśni, obrzęki, astenię i zmęczenie, a rzadko duszności i reakcje skórne (świąd, wysypka). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko upadków u osób starszych z powodu zawrotów głowy i senności oraz na potencjalne nasilenie objawów depresyjnych.
alfa-metylodopa, anhedonia, anorgazmia, astenia, bezsenność, biegunka, blok przewodzenia, ból głowy, ból nadbrzusza, bradykardia, depresja, duszność, klonidyna, lęk, lek hipotensyjny, myśli samobójcze, nadwrażliwość na lek, niedociśnienie ortostatyczne, niedrożność jelitowa, nudności, obrzęk, palpitacje, próchnica, reakcja alergiczna, rilmenidyna, rylmenidyna, senność, skurcze mięśni, suchość jamy ustnej, świąd, uczucie zimna w kończynach, uderzenia gorąca, wysypka, zaburzenia seksualne, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie mikrokrążenia, zaparcia, zawroty głowy, zmęczenie