receptor dopaminowy D2
Receptor dopaminowy D2 to kluczowy element układu dopaminergicznego, należący do rodziny receptorów sprzężonych z białkami G. Występuje głównie w układzie nigrostriatalnym, mezolimbicznym i mezokortycznym. Receptor ten charakteryzuje się występowaniem w dwóch izoformach: krótkiej (D2S) i długiej (D2L), różniących się 29-aminokwasową sekwencją w trzeciej pętli wewnątrzkomórkowej.
Aktywacja receptora D2 prowadzi do hamowania cyklazy adenylowej, zmniejszenia wewnątrzkomórkowego stężenia cAMP, modulacji kanałów wapniowych i potasowych oraz wpływa na szlaki sygnałowe z udziałem kinaz MAP i Akt. Jego funkcje obejmują regulację motoryki, procesów poznawczych, motywacji, nagrody oraz wydzielania prolaktyny.
W praktyce klinicznej receptor D2 stanowi główny punkt uchwytu dla leków przeciwpsychotycznych (klasycznych i atypowych), stosowanych w leczeniu schizofrenii, psychoz i zaburzeń afektywnych. Jest również celem działania agonistów dopaminy używanych w terapii choroby Parkinsona. Polimorfizmy genu kodującego receptor D2 (DRD2) wiązane są z podatnością na uzależnienia, schizofrenię i zaburzenia nastroju.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Predox 50 mg
Itopryd chlorowodorek, substancja czynna leku Predox (50 mg/tabletka), należy do grupy leków prokinetycznych stosowanych w czynnościowych zaburzeniach przewodu pokarmowego (kod ATC: A03FA07). Mechanizm działania itoprydu opiera się na antagonizmie receptorów dopaminowych D2 oraz hamowaniu acetylocholinoesterazy, co prowadzi do zwiększenia stężenia acetylocholiny w synapsach i stymulacji perystaltyki, zwłaszcza w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Klinicznie potwierdzono, że itopryd przyspiesza opróżnianie żołądka, co jest istotne w terapii zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego.
acetylocholina, acetylocholinoesteraza, apomorfina, czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego, działanie przeciwwymiotne, enzymatyczny rozkład, gastryna, itopryd chlorowodorek, lek prokinetyczny, opróżnianie żołądka, perystaltyka przewodu pokarmowego, przestrzeń synaptyczna, receptor dopaminowy D2, strefa wyzwalająca chemoreceptora, wydzielanie kwasu żołądkowego, wymioty, zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Haloperidol WZF 5 mg/ml
Badania przedkliniczne haloperydolu wykazały akceptowalny profil bezpieczeństwa w standardowych testach toksyczności po podaniu wielokrotnym oraz braku genotoksyczności. W modelach zwierzęcych zaobserwowano wpływ na funkcje rozrodcze, w tym obniżenie płodności, umiarkowaną teratogenność oraz embriotoksyczność, co sugeruje potencjalne ryzyko dla rozwoju zarodków. Długoterminowe badania wskazały na zależny od dawki wzrost częstości gruczolaków przysadki mózgowej i nowotworów gruczołów sutkowych u samic myszy, prawdopodobnie związany z hiperprolaktynemią indukowaną blokadą receptorów dopaminowych D2. Znaczenie tych wyników dla ryzyka u ludzi pozostaje niejasne i wymaga dalszych analiz.
bezpieczeństwo farmakologiczne, dawka terapeutyczna, działanie embriotoksyczne, efekt kardiotoksyczny, genotoksyczność, gruczolak przysadki mózgowej, haloperydol, hiperprolaktynemia, kanał potasowy hERG, komorowe zaburzenia rytmu, nowotwór gruczołu sutkowego, obniżenie płodności, potencjał rakotwórczy, receptor dopaminowy D2, stężenie w osoczu, teratogenność, toksyczność po podaniu wielokrotnym, układ sercowo-naczyniowy, wpływ na reprodukcję, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie repolaryzacji - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Abilium 10 mg
Arypiprazol, klasyfikowany jako lek psycholeptyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), wykazuje złożony mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonista receptorów 5HT2a. Jego skuteczność w leczeniu schizofrenii i zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, obejmujących zarówno dorosłych, jak i młodzież. W badaniach tych arypiprazol wykazał istotną poprawę objawów psychotycznych oraz maniakalnych, a także skutecznie zapobiegał nawrotom choroby. W 52-tygodniowym badaniu porównawczym z haloperydolem odsetek pacjentów utrzymujących odpowiedź na leczenie wynosił 77% dla arypiprazolu i 73% dla haloperydolu, przy jednoczesnej przewadze arypiprazolu w skalach PANSS i MADRS. W leczeniu młodzieży (13-17 lat) wykazano istotne zmniejszenie nawrotów schizofrenii (19,39% vs 37,5% placebo, HR=0,461). Arypiprazol charakteryzuje się korzystnym profilem metabolicznym, z niskim ryzykiem przyrostu masy ciała (13% pacjentów z przyrostem ≥7% masy ciała vs 33% dla olanzapiny) oraz brakiem istotnych zmian lipidogramu i niskim ryzykiem hiperprolaktynemii (0,3% vs 0,2% placebo).
antagonista receptora, częściowy agonista, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, nawrót choroby, objawy negatywne schizofrenii, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, objawy psychotyczne, populacja pediatryczna, powinowactwo receptorowe, profil farmakodynamiczny, receptor adrenergiczny alfa 1, receptor dopaminowy D2, receptor histaminowy H1, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, schizofrenia, skala MADRS, stabilizator nastroju, terapia skojarzona, układ dopaminergiczny, układ serotoninergiczny, wychwyt zwrotny serotoniny, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie autystyczne, zaburzenie nastroju, zaburzenie psychiczne, zespół Tourette’a - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Arpixor 20 mg
Arypiprazol, substancja czynna leku Arpixor, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy psycholeptyków (kod ATC: N05AX12), wykazującym unikatowy mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonista receptorów 5HT2a. Jego złożone powinowactwo do receptorów dopaminowych (D2, D3, D4), serotoninowych (5HT1a, 5HT2a, 5HT2c, 5HT7), adrenergicznych alfa-1 oraz histaminowych H1, a także umiarkowane działanie na wychwyt zwrotny serotoniny, tłumaczy skuteczność w leczeniu schizofrenii i epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I. Dawkowanie w zakresie 0,5-30 mg/dobę wykazuje zależne od dawki zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie, potwierdzone badaniami PET. W badaniach klinicznych arypiprazol wykazał istotną skuteczność w redukcji objawów schizofrenii (n=1228) oraz w zapobieganiu nawrotom choroby (34% vs 57% placebo), a także w leczeniu epizodów maniakalnych i jako terapia uzupełniająca w zaburzeniu dwubiegunowym, obniżając ryzyko nawrotu manii o 65% (współczynnik ryzyka 0,35).
antagonizm, arypiprazol, częściowy agonizm, epizod maniakalny, epizod maniakalny mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, leczenie uzupełniające, lek przeciwpsychotyczny, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor adrenergiczny alfa 1, receptor dopaminowy D2, receptor dopaminowy D4, receptor histaminowy H1, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, receptor serotoninowy 5HT2c, receptor serotoninowy 5HT7, schizofrenia, skala CGI-BP, skala manii Younga, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, stabilizator nastroju, wychwyt zwrotny serotoniny, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Solian 400 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne amisulprydu wykazały, że jego toksyczność jest związana głównie z farmakologicznym działaniem antagonisty receptorów dopaminowych D2, typowym dla leków przeciwpsychotycznych. Nie stwierdzono istotnych zaburzeń czynności narządów wewnętrznych po podaniu wielokrotnym, co wskazuje na korzystny profil bezpieczeństwa w zakresie toksyczności narządowej. Amisulpryd nie wykazuje działania teratogennego ani genotoksycznego, co jest istotne w kontekście stosowania u pacjentów w wieku rozrodczym. W badaniach karcinogenności u gryzoni zaobserwowano rozwój hormonozależnych guzów, jednak mechanizmy te nie mają klinicznego odniesienia do ludzi.
amisulpryd, badanie przedkliniczne, badanie toksyczności, działanie przeciwpsychotyczne, funkcja rozrodcza, genotoksyczność, gospodarka hormonalna, guz hormonozależny, lek przeciwpsychotyczny, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał karcinogenny, prolaktyna, receptor dopaminowy D2, rozwój płodu, teratogenność, toksyczność amisulprydu, toksyczność narządowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Sulpiryd Teva 200 mg
Sulpiryd, lek przeciwpsychotyczny z grupy pochodnych benzamidowych (kod ATC: N05A L01), charakteryzuje się unikalnym profilem farmakodynamicznym, różniącym go od klasycznych neuroleptyków. Jego mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów dopaminowych D2 w mózgu, co prowadzi do dwutorowego efektu terapeutycznego: przeciwdepresyjnego oraz przeciwpsychotycznego. Poprawa nastroju pojawia się po kilkunastu dniach stosowania, natomiast pełny efekt przeciwpsychotyczny w leczeniu schizofrenii obserwuje się po 8-12 tygodniach terapii. W porównaniu do fenotiazyn, sulpiryd wykazuje łagodniejszy profil działań niepożądanych, z mniejszym nasileniem efektów uspokajających, blokady receptorów alfa-adrenergicznych oraz objawów pozapiramidowych. Ponadto, sulpiryd nie wpływa istotnie na metabolizm noradrenaliny, serotoniny, aktywność antycholinesterazy, receptory muskarynowe ani GABA, co podkreśla jego specyficzne działanie.
antycholinesteraza, błona śluzowa żołądka, działanie kataleptyczne, działanie przeciwwymiotne, działanie uspokajające, fenotiazyny, kwas gamma-aminomasłowy, lek przeciwdepresyjny, neuroleptyk, noradrenalina, objawy pozapiramidowe, pochodne benzamidowe, prolaktyna, przewód pokarmowy, receptor alfa-adrenergiczny, receptor dopaminowy D2, receptor muskarynowy, receptory dopaminowe, schizofrenia, serotonina, sulpiryd - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aryfrenix 15 mg
Arypiprazol, klasyfikowany jako lek psycholeptyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), wykazuje unikalny mechanizm działania łączący częściową agonistyczność receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1A oraz antagonizm receptorów 5HT2A. Wysokie powinowactwo do receptorów D2, D3, 5HT1A, 5HT2A oraz umiarkowane do D4, 5HT2C, 5HT7, alfa-1 adrenergicznych i H1 histaminowych, a także brak istotnego powinowactwa do receptorów muskarynowych, tłumaczy szerokie spektrum kliniczne leku. Badania PET potwierdziły dawkozależne zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie przy dawkach 0,5-30 mg/dobę. Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach trwających 4-6 tygodni (n=1228), wykazując istotną poprawę objawów psychotycznych w porównaniu z placebo, a w długoterminowym badaniu 52-tygodniowym wykazano porównywalną skuteczność do haloperydolu z lepszą tolerancją i mniejszym odsetkiem przerwań terapii (43% vs 30%). Arypiprazol istotnie zmniejszał ryzyko nawrotu schizofrenii (34% vs 57% placebo) oraz charakteryzował się korzystnym profilem metabolicznym, z niskim ryzykiem przyrostu masy ciała (13% vs 33% olanzapina przy ≥7% wzroście masy) i neutralnym wpływem na profil lipidowy oraz stężenie prolaktyny (0,3% hiperprolaktynemii vs 0,2% placebo).
arypiprazol, epizod maniakalny, Globalna Skala Nasilenia Tików, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, lek normotymiczny, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, nawrót depresji, nawrót manii, objawy negatywne, objawy pozytywne, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor dopaminowy D2, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, schizofrenia, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, układ dopaminergiczny, układ serotoninergiczny, walproinian, zaburzenia autystyczne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie pozapiramidowe, zespół ADHD, zespół Tourette’a - Leksykon substancji czynnych
Haloperydol – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące haloperydolu wskazują na akceptowalny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu klinicznym w zalecanych dawkach terapeutycznych. Badania toksyczności wielokrotnego podania oraz genotoksyczności nie wykazały istotnego ryzyka dla człowieka. W badaniach na gryzoniach zaobserwowano wpływ na funkcje rozrodcze, w tym obniżenie płodności, ograniczoną teratogenność oraz działanie embriotoksyczne. W kontekście działania karcinogennego odnotowano zależny od dawki wzrost częstości gruczolaków przysadki mózgowej i nowotworów gruczołów sutkowych u samic myszy, co może być związane z hiperprolaktynemią indukowaną blokadą receptorów dopaminowych D2. Znaczenie tych obserwacji dla ryzyka u ludzi pozostaje niejasne i wymaga dalszych badań.
działanie embriotoksyczne, działanie karcinogenne, gruczolak przysadki mózgowej, haloperydol, hiperprolaktynemia, kanał potasowy hERG, komorowe zaburzenie rytmu serca, nowotwór gruczołu sutkowego, odstęp QTc, potencjał genotoksyczny, receptor dopaminowy D2, stężenie w osoczu, teratogenność, toksyczność embrionalna, toksyczność wielokrotnego podania, układ sercowo-naczyniowy, wpływ na rozrodczość, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mozarin Swift 15 mg
Escytalopram, substancja czynna produktu Mozarin Swift, jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) o wysokim powinowactwie do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoninowym, z minimalnym powinowactwem do innych receptorów neuroprzekaźnikowych. Mechanizm działania opiera się wyłącznie na hamowaniu wychwytu zwrotnego 5-HT. W badaniach EKG u zdrowych ochotników zaobserwowano wydłużenie odstępu QTc (korekta Friderici) o 4,3 ms (90% CI: 2,2; 6,4) przy dawce terapeutycznej 10 mg/dobę oraz o 10,7 ms (90% CI: 8,6; 12,8) przy dawce supraterapeutycznej 30 mg/dobę. Skuteczność escytalopramu potwierdzono w leczeniu dużych epizodów depresyjnych, fobii społecznej, zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD) oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) w licznych badaniach klinicznych, zarówno krótkoterminowych, jak i długoterminowych.
dawka supraterapeutyczna, duży epizod depresyjny, escytalopram, fobia społeczna, lek przeciwdepresyjny, miejsce allosteryczne, odstęp QTc, profilaktyka nawrotów, receptor adrenergiczny α1, receptor adrenergiczny α2, receptor benzodiazepinowy, receptor cholinergiczny muskarynowy, receptor dopaminowy D2, receptor histaminowy H1, receptor opioidowy, receptor serotoninowy 5-HT1A, receptor serotoninowy 5-HT2, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skala Y-BOCS, transporter serotoninowy, wychwyt zwrotny serotoniny, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Haloperidol UNIA 2 mg/ml
Przedkliniczne badania haloperydolu, obejmujące modele zwierzęce i badania in vitro, nie wykazały istotnego ryzyka toksyczności ani genotoksyczności przy wielokrotnym podawaniu. Jednakże obserwowano obniżenie płodności, ograniczone działanie teratogenne i embriotoksyczne u gryzoni, co wskazuje na potencjalne ryzyko stosowania leku w ciąży. W badaniach dotyczących kancerogenności zaobserwowano zależny od dawki wzrost gruczolaków przysadki i nowotworów gruczołów sutkowych u samic myszy, prawdopodobnie związany z długotrwałym blokowaniem receptorów dopaminowych D2 i hiperprolaktynemią, choć znaczenie tych wyników dla ludzi pozostaje niejasne.
badanie in vitro, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, efekt embriotoksyczny, gruczolak przysadki mózgowej, haloperydol, hiperprolaktynemia, kanał potasowy hERG, komorowe zaburzenia rytmu, nowotwór gruczołu sutkowego, obniżenie płodności, odstęp QTc, potencjał genotoksyczny, receptor dopaminowy D2, ryzyko kardiologiczne, stężenie terapeutyczne, zaburzenia rytmu serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Sulpiryd Hasco 200 mg
Sulpiryd Hasco, należący do pochodnych benzamidowych i klasyfikowany pod kodem ATC N05AL01, wykazuje unikatowy profil farmakodynamiczny łączący działanie przeciwpsychotyczne i przeciwdepresyjne. Mechanizm działania opiera się na antagonizmie receptorów dopaminowych D2 w OUN, bez wywoływania efektu kataleptycznego i bez wpływu na cyklazę adenylanową, noradrenalinę, serotoninę, receptory muskarynowe oraz GABA. Działanie przeciwdepresyjne obserwuje się przy niskich dawkach, natomiast działanie przeciwpsychotyczne ujawnia się w dawkach 300-600 mg/dobę, z pełnym efektem terapeutycznym w leczeniu schizofrenii po 8-12 tygodniach terapii. W porównaniu z klasycznymi neuroleptykami, sulpiryd charakteryzuje się mniejszą częstością działań niepożądanych, takich jak sedacja, blokada receptorów alfa-adrenergicznych czy objawy pozapiramidowe.
antagonista receptorowy, antycholinesteraza, benzamid, cyklaza adenylowa, działanie farmakodynamiczne, działanie przeciwwymiotne, efekt kataleptyczny, efekt przeciwpsychotyczny, efekt uboczny, lek przeciwpsychotyczny, neuroprzekaźnik, noradrenalina i serotonina, objaw pozapiramidowy, ośrodkowy układ nerwowy, pochodna benzamidowa, prolaktyna, przepływ krwi, receptor alfa-adrenergiczny, receptor dopaminowy D2, receptor GABA, receptor muskarynowy, schizofrenia, strefa chemoreceptorowa, właściwość przeciwdepresyjna, wydzielanie śluzu