poziom bez obserwowanego działania
Termin „poziom bez obserwowanego działania” (No Observed Effect Level – NOEL) to kluczowe pojęcie w toksykologii i farmakologii, określające najwyższą dawkę substancji, przy której nie obserwuje się żadnych biologicznych ani statystycznie istotnych efektów u badanych organizmów w porównaniu z grupą kontrolną.
W badaniach klinicznych i toksykologicznych NOEL stanowi istotny punkt odniesienia przy ustalaniu bezpiecznych dawek leków, dodatków do żywności czy innych substancji chemicznych. Wartość ta jest wykorzystywana do wyznaczania marginesu bezpieczeństwa poprzez porównanie jej z przewidywanym lub rzeczywistym poziomem ekspozycji u ludzi.
Określenie poziomu bez obserwowanego działania wymaga precyzyjnych badań z zastosowaniem różnych dawek substancji oraz dokładnej analizy statystycznej wyników. Należy podkreślić, że NOEL nie oznacza braku jakichkolwiek efektów biologicznych, a jedynie brak efektów wykrywalnych przy zastosowanych metodach badawczych i przyjętych kryteriach oceny.
W praktyce klinicznej i regulacyjnej, poziom NOEL, wraz z pokrewnym wskaźnikiem NOAEL (No Observed Adverse Effect Level – poziom bez obserwowanego działania niepożądanego), stanowi podstawę do określania akceptowanych poziomów narażenia, dziennych dawek referencyjnych (RfD) oraz maksymalnych bezpiecznych stężeń substancji w środowisku pracy czy produktach konsumenckich.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Eprocliv 1000 mg + 50 mg
Ocena bezpieczeństwa leku Eprocliv, zawierającego sytagliptynę (50 mg) i metforminę (850 mg lub 1000 mg), opiera się na danych przedklinicznych zarówno dla terapii skojarzonej, jak i dla poszczególnych substancji czynnych. W 16-tygodniowych badaniach na psach nie stwierdzono dodatkowej toksyczności terapii skojarzonej w porównaniu do monoterapii metforminą, przy poziomach narażenia na sytagliptynę około 6-krotnie, a na metforminę około 2,5-krotnie wyższych niż u ludzi (NOEL). Toksyczność sytagliptyny obejmowała uszkodzenia wątroby i nerek u gryzoni przy narażeniu >58-krotnym, zmiany w uzębieniu przy narażeniu 67-krotnym oraz przemijające objawy neurologiczne i mięśniowe u psów przy narażeniu 23-krotnym. Nie wykazano genotoksyczności, a potencjał rakotwórczy był ograniczony do gruczolaków i raków wątroby u szczurów przy narażeniu >58-krotnym, co jest uznawane za wtórne do hepatotoksyczności i nieistotne klinicznie ze względu na szeroki margines bezpieczeństwa (19-krotność narażenia klinicznego).
Badania reprodukcyjne wykazały brak wpływu na płodność i rozwój przed- i pourodzeniowy u szczurów, z niewielkim wzrostem zniekształceń żeber u płodów przy narażeniu >29-krotnym oraz toksyczność u matek królików przy podobnym poziomie narażenia. Sytagliptyna przenika do mleka karmiących samic szczurów w stosunku 4:1 (mleko/osocze). Metformina, szeroko przebadana pod kątem toksyczności, genotoksyczności i rakotwórczości, nie wykazała istotnych zagrożeń dla człowieka. Podsumowując, dane przedkliniczne potwierdzają korzystny profil bezpieczeństwa leku Eprocliv z szerokim marginesem bezpieczeństwa, bez dodatkowej toksyczności terapii skojarzonej w porównaniu do monoterapii, co wskazuje na ograniczone ryzyko kliniczne przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami.
badanie farmakologiczne, badanie toksykologiczne, działanie hepatotoksyczne, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, margines bezpieczeństwa, metformina, monoterapia metforminą, potencjał rakotwórczy, poziom bez obserwowanego działania, rak wątroby, rozrodczość, sytagliptyna, terapia skojarzona, teratogenność, toksyczność matczyna, toksyczność narządowa, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność wątrobowa i nerkowa, toksyczny wpływ na rozród, uszkodzenie nerwów, zniekształcenie żeber - Leksykon substancji czynnych
Sytagliptyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Przedkliniczne badania toksykologiczne sytagliptyny wykazały toksyczność hepatologiczną i nefrologiczną u gryzoni jedynie przy ekspozycji przekraczającej 58-krotność narażenia klinicznego u ludzi, co wskazuje na szeroki margines bezpieczeństwa. Nieprawidłowości zębów u szczurów pojawiały się przy dawkach >67×, a neurotoksyczne objawy u psów przy około 23-krotnej ekspozycji, jednak przy dawkach klinicznych (do 6×) nie obserwowano takich efektów. Brak genotoksyczności i rakotwórczości u myszy oraz wtórny charakter guzów wątroby u szczurów (związany z przewlekłą hepatotoksycznością) podkreślają korzystny profil bezpieczeństwa. Ponadto, sytagliptyna nie wpływała negatywnie na płodność i rozwój przed- i pourodzeniowy przy dawkach terapeutycznych, a toksyczność reprodukcyjna u zwierząt pojawiała się dopiero przy ekspozycji >29×. W mleku karmiących samic szczurów stwierdzono znaczne przenikanie leku (wskaźnik mleko/osocze 4:1), co jest istotne dla oceny stosowania u kobiet karmiących piersią.
ataksja, działanie hepatotoksyczne, działanie rakotwórcze, ekspozycja kliniczna, genotoksyczność, gruczolak i rak wątroby, hepatotoksyczność i nefrotoksyczność, margines bezpieczeństwa, metformina, mutagenność, neurotoksyczność, płodność, potencjał kancerogenny, poziom bez obserwowanego działania, przenikanie do mleka, rozwój przed-pourodzeniowy, sytagliptyna, sytagliptyna w skojarzeniu z metforminą, toksyczność matczyna, toksyczność ogólna, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerwów, wskaźnik mleko/osocze, zniekształcenie żeber płodu, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Anagrelid Aurovitas 0,5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa anagrelidu wykazały istotne działania toksyczne, zwłaszcza w odniesieniu do układu sercowo-naczyniowego u psów, gdzie dawka NOEL u samców wynosiła 0,3 mg/kg/dobę, co odpowiada 0,1-krotności AUC u ludzi dla anagrelidu i jego metabolitów. Wpływ na reprodukcję był zróżnicowany: u samców szczurów nie stwierdzono negatywnego wpływu na płodność przy dawkach do 240 mg/kg/dobę, natomiast u samic szczurów dawka NOEL wynosiła 10 mg/kg/dobę, przy której obserwowano zwiększoną utratę zarodków i zmniejszenie liczby żywych zarodków (AUC anagrelidu 143-krotnie wyższe niż u ludzi). W badaniach rozwoju pre- i postnatalnego u szczurów dawka NOEL wynosiła 3 mg/kg/dobę, powodując wydłużenie ciąży, a u suk dawka NOEL 30 mg/kg/dobę wiązała się z wydłużeniem porodu i zwiększoną śmiertelnością płodów, przy czym wartości AUC były wielokrotnie wyższe niż u ludzi (do 425-krotnie dla anagrelidu). Badania genotoksyczności nie wykazały mutagenności ani klastogenności anagrelidu. Jednak w dwuletnich badaniach rakotwórczości u szczurów stwierdzono wzrost częstości guzów chromochłonnych nadnerczy u samców przy dawkach ≥ 3 mg/kg/dobę (37-krotność AUC u ludzi) oraz gruczolakoraków macicy u samic przy dawce 30 mg/kg/dobę (572-krotność AUC). Zmiany te były powiązane z nadmiernym działaniem farmakologicznym oraz indukcją enzymów CYP1. Podsumowując, profil bezpieczeństwa anagrelidu wskazuje na potencjalne ryzyko kardiotoksyczności, wpływu na reprodukcję oraz działanie promotorowe nowotworów przy dawkach znacznie przekraczających terapeutyczne, co wymaga uwzględnienia w ocenie ryzyka stosowania leku u pacjentów.
anagrelid, działanie klastogenne, działanie mutagenne, enzym CYP1, gruczolakorak macicy, guz chromochłonny nadnerczy, krwotok podwsierdziowy, martwica mięśnia sercowego, obumarcie płodu, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, poziom bez obserwowanego działania, resorpcja zarodka, rozwój prenatalny i postnatalny, rozwój zarodkowo-płodowy, śmiertelność płodów, toksyczność po wielokrotnym podaniu, utrata zarodka, wydłużenie ciąży, wydłużony poród - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Candepres 32 mg
Badania przedkliniczne kandesartanu cyleksetylu wykazały brak toksyczności ogólnoustrojowej i działania szkodliwego na narządy docelowe przy dawkach terapeutycznych. Wysokie dawki powodowały zmniejszenie parametrów czerwonokrwinkowych (liczba erytrocytów, hemoglobina, hematokryt) oraz zmiany w funkcji nerek, takie jak śródmiąższowe zapalenie, poszerzenie kanalików nerkowych, wałeczki zasadochłonne i wzrost stężenia mocznika i kreatyniny, co wiąże się z hipotensyjnym mechanizmem działania leku. Zaobserwowano także rozrost i przerost komórek aparatu przykłębkowego, jednak przy dawkach terapeutycznych u ludzi zmiany te prawdopodobnie nie mają znaczenia klinicznego. Kandesartan wykazuje toksyczność płodową w późnym okresie ciąży, co stanowi przeciwwskazanie do stosowania w tym czasie. U noworodków i młodych szczurów obserwowano zmniejszenie masy ciała i serca, przy czym ekspozycja na lek była wielokrotnie wyższa niż u dzieci leczonych dawkami terapeutycznymi (np. dawka 10 mg/kg u zwierząt vs. 0,2 mg/kg u dzieci 1–6 lat). Brak ustalenia NOEL ogranicza ocenę marginesu bezpieczeństwa tych efektów.
aparat przykłębkowy, dysfagia, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, erytrocyt, hematokryt, kanalik nerkowy, kandesartan cyleksetyl, organogeneza, parametry czerwonokrwinkowe, poziom bez obserwowanego działania, śródmiąższowe zapalenie nerek, stężenie hemoglobiny, stężenie mocznika i kreatyniny, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność płodowa, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wałeczek zasadochłonny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Juzimette 50 mg + 1000 mg
Produkt leczniczy Juzimette, zawierający sytagliptynę (50 mg) i metforminę (1000 mg), nie był poddany kompleksowym badaniom przedklinicznym jako połączenie, jednak dostępne dane z badań monoterapii i skojarzeń wskazują na brak dodatkowej toksyczności terapii łączonej. W 16-tygodniowych badaniach na psach nie zaobserwowano działań niepożądanych przy narażeniu do 6-krotności dla sytagliptyny i 2,5-krotności dla metforminy w stosunku do ekspozycji klinicznej. Toksyczność sytagliptyny u gryzoni ujawniała się przy ekspozycjach ≥58-krotnych (hepato- i nefrotoksyczność) oraz ≥67-krotnych (nieprawidłowości siekaczy u szczurów), natomiast neurotoksyczność i zwyrodnienie mięśni szkieletowych u psów obserwowano przy ≥23-krotnym narażeniu. Poziom NOEL dla tych efektów wynosił odpowiednio 19x, 58x i 6x narażenia klinicznego. Metformina wykazała dobrze udokumentowany profil bezpieczeństwa bez istotnych zagrożeń toksykologicznych w badaniach przedklinicznych.
ataksja, drżenie, działanie hepatotoksyczne, ekspozycja kliniczna, genotoksyczność, margines bezpieczeństwa, neurotoksyczność, nieprawidłowości zębów, potencjał rakotwórczy, poziom bez obserwowanego działania, rak wątroby, sytagliptyna z metforminą, toksyczność przewlekła, toksyczność wątrobowo-nerkowa, toksyczny wpływ na rozród, wady rozwojowe, wpływ na płodność, wzmożone ślinienie, zaburzenia oddychania, zwyrodnienie mięśni - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Metformax SR Combi 50 mg + 1000 mg
Produkt leczniczy Metformax SR Combi, zawierający sytagliptynę i metforminę, nie przeszedł kompleksowych badań toksykologicznych w modelach zwierzęcych jako połączenie, jednak ocena bezpieczeństwa opiera się na badaniach monoterapii obu substancji oraz terapii skojarzonej. W 16-tygodniowych badaniach na psach nie wykazano dodatkowej toksyczności przy ekspozycji sytagliptyny na poziomie 6-krotnie wyższym, a metforminy 2,5-krotnie wyższym niż u ludzi (NOEL). Toksyczność narządowa sytagliptyny obejmowała uszkodzenia wątroby i nerek u gryzoni przy ekspozycji 58-krotnie wyższej niż kliniczna, a neurotoksyczne objawy u psów pojawiły się przy 23-krotnej ekspozycji. Nie stwierdzono genotoksyczności, a działanie rakotwórcze u szczurów wiązało się z wtórnym efektem hepatotoksycznym przy bardzo wysokich dawkach (58× ekspozycja kliniczna), co nie jest uznawane za istotne ryzyko dla ludzi ze względu na szeroki margines bezpieczeństwa (19× ekspozycja kliniczna).
ataksja, badania farmakologiczne bezpieczeństwa, badanie histologiczne, działanie hepatotoksyczne, efekt kancerogenny, ekspozycja kliniczna, genotoksyczność sytagliptyny, margines bezpieczeństwa, monoterapia metforminą, neurotoksyczność, nowotwory wątroby, poziom bez obserwowanego działania, terapia skojarzona sytagliptyny i metforminy, toksyczność matczyna, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wątrobowo-nerkowa, toksyczność wielokrotnego podania, zniekształcenia żeber, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon substancji czynnych
Olejek miętowy – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Olejek miętowy (Menthae piperitae aetheroleum) wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa potwierdzony badaniami genotoksyczności, które nie wykazały mutagennego potencjału w testach Amesa, na komórkach chłoniaka mysiego oraz w teście mikrojądrowym in vivo. Pomimo pewnych niespójności w niektórych testach, działanie genotoksyczne olejku jest oceniane jako toksykologicznie nieistotne. Kluczowe składniki olejku, takie jak pulegon i mentofuran, mają ustaloną najwyższą zalecaną dawkę dobową przy narażeniu całożyciowym na poziomie 0,75 mg/kg mc./dobę. W praktyce klinicznej, stosowanie olejku w dawkach terapeutycznych, np. do 1,2 ml (około 1080 mg) dziennie, co odpowiada 2,3 mg/kg mc. dla osoby 60 kg, nie przekracza tych limitów i nie wiąże się z hepatotoksycznością. Badania toksyczności mentonu wskazują na NOEL poniżej 200 mg/kg mc./dobę, a w 28-dniowym badaniu na szczurach NOEL wynosił 400 mg/kg mc./dobę, co podkreśla konieczność monitorowania dawek składników olejku.
badanie genotoksyczności, badanie rakotwórczości, badanie toksyczności, bilirubina, działanie drażniące, działanie genotoksyczne, działanie niepożądane, fosfataza alkaliczna, kancerogeneza, Menthae piperitae aetheroleum, mentol, olejek miętowy, potencjał mutagenny, poziom bez obserwowanego działania, stężenie kreatyniny, szpik kostny, test Amesa, test mikrojądrowy, test na komórkach chłoniaka, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie wątroby - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Oleomint 182 mg
Przedkliniczne dane bezpieczeństwa produktu leczniczego Oleomint, zawierającego 182 mg olejku miętowego w kapsułkach dojelitowych, wskazują na brak potencjału genotoksycznego olejku miętowego. Test Amesa oraz test z wykorzystaniem chłoniaka myszy wykazały wyniki ujemne, co potwierdza bezpieczeństwo genetyczne preparatu. Warto podkreślić, że choć mentol, główny składnik olejku, wykazuje pewien potencjał genotoksyczny w literaturze, to cały olejek miętowy charakteryzuje się bardzo słabym lub brakiem takiego działania. W Unii Europejskiej zalecana dawka olejku miętowego wynosi maksymalnie 1,2 ml (1080 mg), co odpowiada około 2,3 mg/kg masy ciała dla osoby ważącej 60 kg, a przy tym dawkowaniu nie odnotowano hepatotoksyczności, co świadczy o korzystnym profilu bezpieczeństwa w zakresie funkcji wątroby.
badanie genotoksyczności, badanie toksyczności, fosfataza alkaliczna, funkcja hepatyczna, kapsułka dojelitowa, mentofuran, mentol, menton, NOEL, olejek miętowy, olejek mięty pieprzowej, parametr biochemiczny, poziom bez obserwowanego działania, profil bezpieczeństwa, pulegon, stężenie bilirubiny, stężenie kreatyniny, test Amesa, test chłoniaka myszy, uszkodzenie wątroby