Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Olejek miętowy

Bezpieczeństwo przedkliniczne olejku miętowego

Olejek miętowy (Menthae piperitae aetheroleum) jest jedną z najczęściej stosowanych substancji aktywnych pochodzenia naturalnego w preparatach farmaceutycznych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa tej substancji pochodzą z różnorodnych źródeł, w tym z badań toksykologicznych, genotoksycznych oraz wieloletnich obserwacji klinicznych. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę dostępnych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania olejku miętowego.¹

Wyniki badań genotoksyczności

Dostępne dane z badań genotoksyczności wskazują, że olejek miętowy nie wykazuje istotnego potencjału mutagennego. W dwóch zwalidowanych metodach badawczych – teście Amesa (test odwrotnych mutacji u bakterii in vitro) oraz teście na komórkach chłoniaka mysiego in vitro – uzyskano wyniki negatywne, co świadczy o braku właściwości mutagennych tej substancji.^{2 3 4}

Dodatkowo przeprowadzono test mikrojądrowy z użyciem szpiku kostnego in vivo, który również dał wynik negatywny, potwierdzając brak działania genotoksycznego olejku miętowego.⁵

Warto zauważyć, że istnieje pewna rozbieżność między wynikami badań genotoksyczności dla samego olejku miętowego a jego głównego składnika – mentolu. Badania wskazują na potencjalnie większy potencjał genotoksyczny samego mentolu w porównaniu do całego olejku.^{6 7}

W niektórych niepotwierdzonych testach olejek miętowy wykazywał słabe i niespójne działanie genotoksyczne, jednak uznaje się je za toksykologicznie nieistotne. Obecne dane naukowe wskazują na bardzo słabe lub całkowity brak działania genotoksycznego olejku miętowego.^{8 9}

Toksyczność składników olejku miętowego

W olejku miętowym znajdują się składniki, które w określonych stężeniach mogą wykazywać działanie toksyczne. Szczególną uwagę zwraca się na pulegon i mentofuran, dla których ustalono najwyższą zalecaną dawkę dobową przy narażeniu całożyciowym – 0,75 mg/kg masy ciała na dobę.¹⁰

W przypadku osoby o masie ciała co najmniej 40 kg, przyjęcie dobowej dawki olejku miętowego w granicach terapeutycznych (np. 3 kapsułki produktu Olejek miętowy NO-SPA) nie powoduje przekroczenia tych zaleceń bezpieczeństwa.¹¹

W Unii Europejskiej najwyższa zalecana dawka olejku miętowego wynosi 1,2 ml (około 1,080 mg), który może zawierać maksymalnie 140 mg pulegonu i mentofuranu łącznie. Dla osoby o masie ciała 60 kg odpowiada to dobowemu spożyciu na poziomie 2,3 mg/kg masy ciała.¹²

Przy stosowaniu olejku miętowego zgodnie z zaleceniami dotyczącymi dawkowania nie odnotowano przypadków uszkodzenia wątroby.^{13 14}

Toksyczność mentonu

Menton, będący jednym ze składników olejku miętowego, został zbadany pod kątem toksyczności w modelu zwierzęcym. Badania wykazały zależne od dawki zmiany biochemiczne, takie jak:¹⁵

• Obniżenie stężenia kreatyniny w osoczu
• Zwiększenie stężenia fosfatazy alkalicznej
• Zwiększenie stężenia bilirubiny

¹⁶

W badaniach toksykologicznych na mentonie określono poziom bez obserwowanego działania (NOEL – No Observed Effect Level), który dla mentonu był niższy niż 200 mg/kg masy ciała na dobę. Natomiast w 28-dniowym badaniu toksyczności przeprowadzonym na szczurach, poziom NOEL wynosił 400 mg/kg masy ciała na dobę.¹⁷

Brakujące badania przedkliniczne

Należy zwrócić uwagę, że dla olejku miętowego nie przeprowadzono niektórych istotnych badań przedklinicznych, co stanowi pewne ograniczenie w pełnej ocenie jego bezpieczeństwa. W szczególności:^{18 19}

• Dane dotyczące toksyczności po podaniu wielokrotnym są niekompletne i mają ograniczoną wartość informacyjną
• Nie przeprowadzono badań toksyczności reprodukcyjnej
• Nie przeprowadzono badań rakotwórczości (kancerogenezy)

^{20 21}

Doświadczenie kliniczne jako uzupełnienie danych przedklinicznych

Pomimo pewnych braków w badaniach przedklinicznych, wieloletnie doświadczenie kliniczne ze stosowaniem olejku miętowego dostarcza dodatkowych informacji na temat jego bezpieczeństwa. Olejek miętowy ma odpowiednio poznany profil bezpieczeństwa w schemacie dawkowania do 0,6 ml na dobę u ludzi.²²

Leki zawierające olejek miętowy stosowane są od wielu dziesięcioleci, co również dostarcza cennych informacji na temat bezpieczeństwa długoterminowego stosowania. Na przykład produkt Argol Essenza Balsamica jest stosowany w Polsce od 1913 roku. W badaniach przedklinicznych nie zaobserwowano działania drażniącego po wielokrotnym miejscowym podaniu tego preparatu.²³

Dane literaturowe dotyczące poszczególnych składników olejku miętowego oraz długoletnia praktyka kliniczna bez raportowania istotnych działań niepożądanych nie wskazują na szczególne ryzyko związane ze stosowaniem tej substancji aktywnej w dawkach terapeutycznych.²⁴

Podsumowanie bezpieczeństwa przedklinicznego

Dostępne dane przedkliniczne dotyczące olejku miętowego wskazują na jego ogólnie akceptowalny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu w zalecanych dawkach terapeutycznych. Przeprowadzone badania genotoksyczności nie wykazały mutagennego potencjału tej substancji. Pomimo braku niektórych istotnych badań przedklinicznych (toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości), wieloletnie doświadczenie kliniczne i dane z literatury naukowej nie wskazują na szczególne ryzyko związane ze stosowaniem olejku miętowego.^{25 26}

Należy jednak zachować ostrożność przy stosowaniu olejku miętowego w dawkach przekraczających zalecane limity, szczególnie ze względu na obecność potencjalnie toksycznych składników, takich jak pulegon i mentofuran. Przestrzeganie zalecanego dawkowania zapewnia utrzymanie poziomu narażenia na te składniki poniżej uznanych za bezpieczne progów toksyczności.^{27 28}