zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego
Zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego (blok AV) to patologia w układzie bodźcoprzewodzącym serca, polegająca na opóźnieniu lub przerwaniu przewodzenia impulsów elektrycznych z przedsionków do komór. Zaburzenie to klasyfikuje się najczęściej w trzystopniowej skali, gdzie I stopień oznacza wydłużenie czasu przewodzenia (PQ >0,2 s), II stopień charakteryzuje się okresowym brakiem przewodzenia niektórych pobudzeń przedsionkowych do komór, a III stopień (całkowity blok AV) oznacza całkowite przerwanie przewodzenia między przedsionkami a komorami.
Przyczynami zaburzeń przewodzenia AV mogą być: choroba niedokrwienna serca, zawał mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, kardiomiopatia, wady zastawkowe, zabiegi kardiochirurgiczne, działania niepożądane leków (β-adrenolityki, blokery kanału wapniowego, digoksyna, amiodaron), zaburzenia elektrolitowe oraz idiopatyczne zwłóknienie i stwardnienie układu przewodzącego związane z wiekiem. W diagnostyce kluczowe znaczenie ma EKG, Holter EKG oraz badania obrazowe serca.
Objawy kliniczne zależą od stopnia bloku i wynikającej z niego bradykardii. Przy bloku I° pacjent może nie odczuwać dolegliwości, blok II° może powodować zawroty głowy i kołatanie serca, zaś blok III° często objawia się omdleniami (zespół Morgagniego-Adamsa-Stokesa), dusznością i objawami niewydolności serca. Leczenie obejmuje odstawienie leków o działaniu chronotropowo ujemnym, farmakoterapię (atropina, izoprenalina) w stanach ostrych oraz implantację stymulatora serca w zaawansowanych i objawowych blokach II° i III°.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Bisopromerck 10 10 mg
Bisopromerck 10, zawierający 10 mg bisoprololu fumaranu, jest beta-adrenolitykiem stosowanym w terapii kardiologicznej, którego działania niepożądane zostały sklasyfikowane według częstości występowania. Do często obserwowanych (1-10%) należą zawroty głowy, bóle głowy, nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, uczucie zimna lub drętwienia kończyn, niedociśnienie oraz zmęczenie, zwłaszcza na początku leczenia. Niezbyt często (0,1-1%) występują zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, pogorszenie niewydolności serca, bradykardia, niedociśnienie ortostatyczne, zaburzenia snu, depresja, skurcz oskrzeli u pacjentów z astmą lub POChP, osłabienie mięśni, kurcze mięśni, astenia oraz reakcje alergiczne. Rzadko (0,01-0,1%) mogą pojawić się omdlenia, zaburzenia słuchu, zmniejszone wydzielanie łez, zapalenie wątroby, zaburzenia erekcji oraz zmiany w badaniach laboratoryjnych (wzrost triglicerydów, aktywności AlAT i AspAT). Bardzo rzadko (<0,01%) notuje się łysienie i zapalenie spojówek.
alergiczny nieżyt nosa, astenia, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, biegunka, bisoprolol fumaran, blokada receptorów beta-adrenergicznych, ból głowy, bradykardia, depresja, działanie niepożądane, koszmar senny, kurcz mięśni, łuszczyca, łysienie, niedociśnienie, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność serca, nudność, obrzęk naczynioruchowy, obturacyjna choroba płuc, omam, omdlenie, osłabienie mięśni, reakcja nadwrażliwości, receptor beta-adrenergiczny, skurcz oskrzeli, świąd, układ sercowo-naczyniowy, wymioty, wysypka, wysypka łuszczycopodobna, zaburzenie erekcji, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie słuchu, zaburzenie snu, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zapalenie spojówek, zapalenie wątroby, zaparcie, zawrót głowy, zmęczenie, zmniejszone wydzielanie łez, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie stężenia triglicerydów - Leksykon leków
Interakcje leku – Runrapiq 300 mg
Landiolol, selektywny beta-adrenolityk, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne z różnymi grupami leków, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Szczególnie istotne są interakcje z antagonistami wapnia (np. nifedypina), które zwiększają ryzyko niedociśnienia tętniczego i niewydolności serca, oraz z lekami przeciwarytmicznymi (werapamil, diltiazem, amiodaron, glikozydy naparstnicy), które mogą prowadzić do nadmiernego zahamowania czynności serca i zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego. W przypadku jednoczesnego stosowania z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi istnieje ryzyko maskowania objawów hipoglikemii, co wymaga regularnego monitorowania glikemii. Podczas indukcji i zakończenia znieczulenia landiolol zmniejsza ryzyko arytmii, jednak może nasilać hipotensję, zwłaszcza w połączeniu ze środkami znieczulającymi i lekami zwalniającymi czynność serca, takimi jak chlorek suksametonium, który zwiększa stężenie landiololu w osoczu o około 20% i wydłuża blokadę nerwowo-mięśniową.
antagonista wapnia, beta-adrenolityk, blokada beta-adrenergiczna, blokada nerwowo-mięśniowa, chlorek suksametonium, działanie addytywne, glikozyd naparstnicy, landiolol, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwcukrzycowy, lek sympatykomimetyczny, lek wypłukujący aminy katecholowe, nadciśnienie z odbicia, niedociśnienie tętnicze, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, pochodna dihydropirydyny, receptor beta-adrenergiczny, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zahamowanie czynności serca - Leksykon leków
Interakcje leku – Vivacor 6,25 mg
Karwedylol, substancja czynna leku Vivacor, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Jako substrat i inhibitor glikoproteiny P oraz metabolizowany przez enzymy CYP2D6 i CYP2C9, karwedylol może zwiększać biodostępność leków takich jak digoksyna (wzrost ekspozycji o 20%), doustna cyklosporyna (wzrost o 10-20%) oraz takrolimus, co wymaga monitorowania stężeń tych leków i ewentualnej korekty dawek. Amiodaron i jego metabolit powodują 2,3-krotny wzrost stężenia karwedylolu, natomiast ryfampicyna zmniejsza jego ekspozycję o około 60%, co wpływa na skuteczność terapeutyczną. Inhibitory CYP2D6, takie jak fluoksetyna i paroksetyna, stereoselektywnie zwiększają AUC enancjomerów karwedylolu (np. fluoksetyna zwiększa AUC R(+) o 77%). Spożycie soku grejpfrutowego (300 ml) powoduje 1,2-krotne zwiększenie AUC karwedylolu. Karwedylol może nasilać działanie hipoglikemizujące insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych oraz maskować objawy hipoglikemii, co wymaga regularnej kontroli glikemii.
agonista receptora beta-adrenergicznego, aminy katecholowe, amiodaron, antagonista receptora alfa-1-adrenergicznego, antagonista wapnia, bradykardia, bronchodylatacja, cyklosporyna, deetyloamiodaron, digoksyna, działanie inotropowo ujemne, enzym CYP2E1, enzymy CYP, fluoksetyna, glikoproteina p, glikozydy nasercowe, hipoglikemia, inhibitor CYP2D6, inhibitor monoaminooksydazy, karwedylol, klonidyna, leki hipoglikemizujące, niedociśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, paroksetyna, ryfampicyna, takrolimus, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – INZOLFI
Leczenie fingolimodem wiąże się z ryzykiem bradyarytmii i zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego, szczególnie po podaniu pierwszej dawki, z maksymalnym spowolnieniem akcji serca w ciągu 6 godzin. Zaleca się monitorowanie EKG, tętna i ciśnienia krwi przez co najmniej 6 godzin, a w określonych przypadkach (np. częstość akcji serca <45 u/min u dorosłych, blok AV II stopnia lub QTc ≥500 ms) przedłużenie obserwacji do następnego dnia. Fingolimod jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem zatokowo-przedsionkowym, objawową bradykardią, istotnym wydłużeniem QTc (>470 ms u kobiet dorosłych, >460 ms u dziewcząt i >450 ms u mężczyzn) oraz niekontrolowanym nadciśnieniem. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwarytmicznych klasy Ia i III, beta-adrenolityków, inhibitorów kanału wapniowego spowalniających czynność serca oraz innych substancji obniżających częstość akcji serca.
beta-adrenolityk, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy II stopnia, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, blok zatokowo-przedsionkowy, bradyarytmia, chłoniak, chłoniak nieziarniczy, chłoniak z komórek B, chłoniak z komórek T, ciężka choroba wątroby, czerniak złośliwy, fotochemioterapia PUVA, fototerapia promieniowaniem UV-B, hipokaliemia, immunosupresja, inhibitor kanału wapniowego, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lek przeciwarytmiczny, mięsak Kaposiego, morfologia krwi, napad drgawkowy, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, wirusowe zapalenie wątroby, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zakażenie herpeswirusem, zakażenie oportunistyczne, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowych, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty, zwłóknienie płuc - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dilzem 180 retard 180 mg
Przedawkowanie diltiazemu chlorowodorku, zwłaszcza w dawce 180 mg (Dilzem 180 Retard), prowadzi do poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego i nerkowego, które mogą zagrażać życiu. Objawy kliniczne obejmują nasilone niedociśnienie tętnicze, bradykardię zatokową (<60 uderzeń/min), bloki przedsionkowo-komorowe różnego stopnia, ostre uszkodzenie nerek spowodowane hipoperfuzją oraz wstrząs. Mechanizmy tych objawów wynikają z nadmiernej blokady kanałów wapniowych, prowadzącej do rozszerzenia naczyń obwodowych, hamowania węzła zatokowego i przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz wtórnej hipoperfuzji narządowej.
adrenalina, antagonista wapnia, atropina, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia zatokowa, całkowity blok serca, ciśnienie tętnicze, dekontaminacja przewodu pokarmowego, Dilzem, diureza, diureza osmotyczna, dobutamina, elektrokardiogram, elektrostymulacja serca, glukagon, glukonian wapnia, hipoperfuzja nerek, kanał wapniowy, lek inotropowy, naczynie obwodowe, niedociśnienie, niedotlenienie tkanek, noradrenalina, ostre uszkodzenie nerek, parametr hemodynamiczny, perfuzja narządowa, płukanie żołądka, rozkojarzenie przedsionkowo-komorowe, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, układ sercowo-naczyniowy, wazopresor, wstrząs, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sotalol Aurovitas 40 mg
Sotalol Aurovitas, zawierający chlorowodorek sotalolu w dawkach 40 mg, 80 mg i 160 mg, wykazuje działania niepożądane głównie wynikające z właściwości beta-adrenolitycznych oraz potencjału proarytmicznego. Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą układu sercowo-naczyniowego i obejmują bradykardię zatokową, zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, niedociśnienie, proarytmię oraz niewydolność serca. Ponadto często występują objawy skórne (np. wykwity o typie łuszczycy, wysypka, świąd), dolegliwości ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha), mięśniowo-szkieletowego (kurcze mięśni, ból stawów i mięśni), neurologicznego (zawroty głowy, ból głowy, zaburzenia snu, parestezje, zmęczenie), a także zaburzenia psychiczne (depresja, niepokój) i seksualne. Rzadziej występują zaburzenia hematologiczne (eozynofilia, leukopenia, małopłytkowość), metaboliczne (hipoglikemia), ogólne (gorączka) oraz immunologiczne (powstawanie przeciwciał przeciwjądrowych z objawami tocznia).
Najpoważniejszym działaniem niepożądanym jest proarytmia, zwłaszcza indukcja torsades de pointes, związana z wydłużeniem odstępu QT, co może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia i śmierci. Większość działań niepożądanych ma charakter przemijający i ustępuje po redukcji dawki, rzadko wymagając przerwania terapii. Zaleca się ścisłe monitorowanie pacjentów pod kątem objawów niepożądanych, szczególnie tych związanych z układem sercowo-naczyniowym. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych jest kluczowe dla oceny stosunku korzyści do ryzyka terapii sotalolem i powinno być realizowane przez personel medyczny do odpowiednich instytucji nadzorujących.
beta-adrenolityk, bradykardia zatokowa, chlorowodorek sotalolu, chromanie przestankowe, działanie proarytmiczne, eozynofilia, hipoglikemia, kurcz mięśni, leukopenia, łuszczyca, małopłytkowość, nadwrażliwość na światło, nagłe zatrzymanie krążenia, niedociśnienie, niewydolność serca, obturacyjne zaburzenie oddychania, omdlenie, parestezja, proarytmia, przeciwciało przeciwjądrowe, skurcz oskrzeli, toczeń, torsades de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zespół Raynauda - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Gaxenim
Produkt leczniczy Gaxenim (fingolimod) wiąże się z ryzykiem wystąpienia przemijającego bradyarytmii i zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego, szczególnie po podaniu pierwszej dawki. Charakterystyczny profil zmian obejmuje spowolnienie akcji serca rozpoczynające się w ciągu pierwszej godziny, osiągające maksimum do 6 godzin i stopniowo ustępujące w ciągu kolejnych tygodni, z powrotem do wartości wyjściowych zwykle w ciągu miesiąca. Zaburzenia przewodzenia są zazwyczaj przemijające i bezobjawowe. Wszyscy pacjenci wymagają ścisłego monitorowania kardiologicznego, obejmującego EKG i pomiar ciśnienia krwi przed podaniem leku oraz w 6 godzinie po podaniu, wraz z ciągłym monitorowaniem EKG i pomiarami tętna i ciśnienia co godzinę przez 6 godzin. W przypadku zmiany dawki z 0,25 mg na 0,5 mg/dobę lub wznowienia terapii po przerwie, procedury monitorowania należy powtórzyć. Przedłużone monitorowanie (do następnego dnia) jest wskazane, gdy po 6 godzinach częstość akcji serca jest najniższa od początku podania, wynosi <45 uderzeń/min u dorosłych, <55 uderzeń/min u dzieci i młodzieży ≥12 lat lub <60 uderzeń/min u dzieci 10-<12 lat, występuje nowy blok przedsionkowo-komorowy II stopnia lub wyższy, odstęp QTc ≥500 ms lub w historii bloku III stopnia.
atropina, badanie EKG, bezdech senny, blok przedsionkowo-komorowy, blok serca, blok zatokowo-przedsionkowy, bloker kanału wapniowego, bradyarytmia, bradykardia, ciężka bradykardia, ciśnienie krwi, digoksyna, fingolimod, inhibitor cholinesterazy, inwersja załamka T, iwabradyna, izoprenalina, lek antyarytmiczny klasy IA, lek antyarytmiczny klasy III, lek beta-adrenolityczny, niedokrwienie mięśnia sercowego, niekontrolowane nadciśnienie, odstęp QTc, pilokarpina, spowolnienie akcji serca, torsades de pointes, wydłużenie QT, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Przedawkowanie – Paracetamol Accord 10 mg/ml
Przedawkowanie fingolimodu, nawet do 80-krotności dawki terapeutycznej 0,5 mg, może prowadzić do poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, w tym bradykardii, zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz wydłużenia odstępu QTc ≥500 msec. Bradykardia pojawia się zwykle w ciągu pierwszej godziny po podaniu leku, osiągając maksimum w ciągu 6 godzin, a jej efekt może utrzymywać się dłużej niż 6 godzin, stopniowo słabnąc w kolejnych dniach. W dawce 40 mg (80-krotność dawki terapeutycznej) u 5 z 6 pacjentów odnotowano łagodny ucisk w klatce piersiowej, odpowiadający reaktywności drobnych oskrzeli. Przedawkowanie może także skutkować wolnym przewodzeniem przedsionkowo-komorowym, a w pojedynczych przypadkach przemijającym pełnym blokiem przedsionkowo-komorowym (stopnia I-III).
akcja serca, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, ciśnienie krwi, dializa, dyskomfort w klatce piersiowej, efekt chronotropowy, EKG, kardiolog, klatka piersiowa, odstęp QTc, parametry życiowe, przedawkowanie fingolimodu, reaktywność drobnych oskrzeli, układ bodźcoprzewodzący serca, układ sercowo-naczyniowy, wymiana osocza, zaburzenie kardiologiczne, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego - Leksykon substancji czynnych
Karteolol – Przedawkowanie
Karteolol, beta-adrenolityk stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu o stężeniu 2%, może przenikać do krwiobiegu w niewielkich ilościach, jednak istnieje ryzyko przedawkowania systemowego. Objawy toksyczności obejmują głównie zaburzenia sercowo-naczyniowe (bradykardia, niedociśnienie, blok przedsionkowo-komorowy, niewydolność serca, wstrząs kardiogenny, zatrzymanie akcji serca), oddechowe (skurcz oskrzeli, duszność, niewydolność oddechowa), metaboliczne (hipoglikemia, hiperkaliemia), neurologiczne (zawroty głowy, omdlenia, drgawki, śpiączka) oraz miejscowe reakcje oczne (podrażnienie spojówek, nadmierne łzawienie, zaburzenia widzenia). Mechanizmy toksyczności wynikają z blokady receptorów beta1- i beta2-adrenergicznych, a ryzyko powikłań jest szczególnie wysokie u pacjentów z chorobami układu oddechowego oraz sercowo-naczyniowego.
atropina, benzodiazepina, beta-adrenolityk, beta2-mimetyk, bradykardia, Carteol LP, czasowa stymulacja serca, drgawki, duszność, glukagon, hiperkaliemia, hipoglikemia, hipoperfuzja mózgowa, homeostaza glukozy, jałowy roztwór chlorku sodu, karteolol, krople do oczu, nadmierne łzawienie, niedociśnienie, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, POChP, podanie doustne, podrażnienie spojówki, przedawkowanie systemowe, przedłużone uwalnianie, receptor beta1-adrenergiczny, receptor beta2-adrenergiczny, skurcz oskrzeli, wazopresor, wstrząs kardiogenny, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zatrzymanie akcji serca - Leksykon substancji czynnych
Diltiazem – Przedawkowanie
Przedawkowanie diltiazemu, antagonisty kanałów wapniowych, prowadzi do ciężkich zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, takich jak nasilone niedociśnienie tętnicze, bradykardia zatokowa z lub bez rozkojarzenia przedsionkowo-komorowego oraz różnego stopnia bloki przedsionkowo-komorowe. Objawy te mogą szybko postępować do wstrząsu kardiogennego, asystolii i nagłej śmierci sercowej. Dodatkowo, hipoperfuzja narządowa skutkuje ostrym uszkodzeniem nerek, manifestującym się oligurią, anurią oraz wzrostem stężenia kreatyniny i mocznika. Przedawkowanie dotyczy zarówno preparatów o natychmiastowym (np. Oxycardil 60) jak i przedłużonym uwalnianiu (Dilzem retard, Dilzem 120 retard, Dilzem 180 retard, Oxycardil 120).
adrenalina, antagonista wapnia, anuria, asystolia, atropina, blok przedsionkowo-komorowy, bloker kanałów wapniowych, bradykardia zatokowa, dializoterapia, diltiazem, diureza osmotyczna, dobutamina, elektrostymulacja serca, filtracja kłębuszkowa, glukagon, glukonian wapnia, hipoperfuzja narządowa, hipoperfuzja nerek, lek inotropowy dodatni, nagła śmierć sercowa, niedociśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, niewydolność nerek, noradrenalina, oliguria, ostre uszkodzenie nerek, płukanie żołądka, preparat o natychmiastowym uwalnianiu, preparat o przedłużonym uwalnianiu, rozkojarzenie przedsionkowo-komorowe, układ sercowo-naczyniowy, wazodylatacja naczyń obwodowych, wazopresor, wstrząs kardiogenny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zatrzymanie krążenia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Bisoprolol Aurovitas 10 mg
Bisoprolol fumaran, substancja czynna produktu Bisoprolol Aurovitas dostępnego w dawkach 5 mg i 10 mg w formie tabletek powlekanych, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu. Najczęstsze działania niepożądane obejmują zaburzenia naczyniowe (wrażenie zimna lub drętwienia kończyn, niedociśnienie tętnicze), objawy ze strony układu nerwowego (zawroty głowy, ból głowy, które zwykle ustępują w ciągu 1-2 tygodni), a także dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, zaparcia). Niezbyt często obserwuje się zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaostrzenie niewydolności mięśnia sercowego, bradykardię, skurcz oskrzeli u pacjentów z chorobami układu oddechowego, osłabienie mięśni oraz zaburzenia psychiczne, takie jak depresja i zaburzenia snu. Rzadziej występują reakcje alergiczne skórne, zapalenie wątroby, zaburzenia słuchu oraz zaburzenia erekcji.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astenia, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, Bisoprolol Aurovitas, bisoprolol fumaran, bradykardia, choroba obturacyjna dróg oddechowych, enzym wątrobowy, hipertriglicerydemia, łuszczyca, niedociśnienie tętnicze, niewydolność mięśnia sercowego, obrzęk naczynioruchowy, omamy, receptor beta-adrenergiczny, skurcz oskrzeli, wysypka łuszczycopodobna, zaburzenie erekcji, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie snu, zapalenie spojówek, zapalenie wątroby, zawroty głowy