Leki w grupie
„penicyliny”

Penicyliny to grupa antybiotyków beta-laktamowych, które działają bakteriobójczo poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ich działania polega na wiązaniu się z białkami wiążącymi penicylinę (PBP), co prowadzi do zaburzenia procesu tworzenia peptydoglikanu – kluczowego składnika ściany komórkowej bakterii. Są skuteczne głównie wobec bakterii Gram-dodatnich, niektórych Gram-ujemnych oraz krętków.

Penicyliny dzielą się na kilka podgrup: penicyliny naturalne (benzylopenicylina, fenoksymetylopenicylina), penicyliny przeciwgronkowcowe (kloksacylina, dikloksacylina), aminopenicyliny (ampicylina, amoksycylina), karboksypenicyliny (karbenicylina, tikarcylina) oraz ureidopenicyliny (piperacylina, mezlocylina). Każda z tych podgrup ma nieco odmienne spektrum działania i zastosowanie kliniczne.

Do najważniejszych przedstawicieli dostępnych w Polsce należą: amoksycylina (Amotaks, Duomox), ampicylina (Ampicillin), benzylopenicylina (Penicillin G), fenoksymetylopenicylina (Ospen), kloksacylina (Syntarpen), amoksycylina z kwasem klawulanowym (Augmentin, Amoksiklav), piperacylina z tazobaktamem (Tazocin) oraz tikarcylina z kwasem klawulanowym (Timentin).

Największą zaletą penicylin jest ich wysoka skuteczność przy stosunkowo niskiej toksyczności. Mają dobry profil bezpieczeństwa, co pozwala na stosowanie ich u kobiet w ciąży oraz dzieci. Wykazują szybkie działanie bakteriobójcze i są stosunkowo tanie w porównaniu do nowszych grup antybiotyków. Połączenie z inhibitorami beta-laktamaz (np. kwas klawulanowy, tazobaktam) znacząco rozszerza ich spektrum działania o bakterie wytwarzające te enzymy.

Głównym zagrożeniem związanym ze stosowaniem penicylin są reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne, które mogą zagrażać życiu. Częstość występowania alergii na penicyliny szacuje się na 1-10% populacji. Innym problemem jest narastająca oporność bakterii poprzez wytwarzanie beta-laktamaz, enzymów rozkładających pierścień beta-laktamowy. Penicyliny mogą również powodować działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności), a przy długotrwałym stosowaniu mogą prowadzić do zaburzeń flory bakteryjnej i nadkażeń.

Penicyliny wąskowidmowe (naturalne i przeciwgronkowcowe) są skuteczne głównie wobec bakterii Gram-dodatnich, podczas gdy aminopenicyliny, karboksypenicyliny i ureidopenicyliny mają rozszerzone spektrum działania obejmujące również niektóre bakterie Gram-ujemne. Penicyliny przeciwgronkowcowe (np. kloksacylina) są odporne na działanie beta-laktamaz wytwarzanych przez gronkowce, co czyni je skutecznymi w leczeniu zakażeń wywołanych przez Staphylococcus aureus.