Leki w grupie
„leki nasenne”

Leki nasenne to grupa środków farmakologicznych stosowanych do leczenia bezsenności, czyli zaburzeń związanych z trudnościami w zasypianiu, utrzymaniu snu lub zbyt wczesnym budzeniem się. Ich działanie polega głównie na wpływie na ośrodkowy układ nerwowy poprzez zwiększenie aktywności kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu, co prowadzi do spowolnienia aktywności układu nerwowego i ułatwienia zasypiania.

Do najważniejszych grup leków nasennych należą benzodiazepiny, niebenzodiazepinowe leki nasenne (tzw. „Z-leki”), leki przeciwhistaminowe o działaniu sedatywnym, agoniści receptorów melatoninowych oraz leki przeciwdepresyjne o działaniu sedatywnym. Każda z tych grup charakteryzuje się odmiennym mechanizmem działania i profilem bezpieczeństwa.

Benzodiazepiny stosowane jako leki nasenne to m.in. estazolam (Estazolam), nitrazepam (Nitrazepam), temazepam (Signopam), midazolam (Dormicum) i flunitrazepam (niedostępny w Polsce). Działają one poprzez wzmocnienie efektu GABA, jednak mogą prowadzić do uzależnienia i wykazują efekt pozostałości w następnym dniu (tzw. „hangover effect”).

Niebenzodiazepinowe leki nasenne, zwane również „Z-lekami”, obejmują zolpidem (Stilnox, Zolpic, Apo-Zolpin), zopiklon (Imovane, Somnol, Dobroson) i zaleplon (niedostępny w Polsce). Charakteryzują się selektywnym działaniem na podjednostki receptora GABA, co teoretycznie zmniejsza ryzyko działań niepożądanych, choć w praktyce ich profil bezpieczeństwa jest podobny do benzodiazepin przy dłuższym stosowaniu.

Leki przeciwhistaminowe o działaniu nasennym to m.in. difenhydramina (składnik wielu preparatów OTC), doksylamina (Dormirex) i hydroksyzyna (Atarax, Hydroxyzinum). Ich działanie nasenne wynika z blokady receptorów histaminowych H1 w ośrodkowym układzie nerwowym, jednak często powodują efekty antycholinergiczne i sedację w ciągu dnia.

Agoniści receptorów melatoninowych to grupa obejmująca melatoninę (Melatonina, Circadin) oraz ramelteon (niedostępny w Polsce). Naśladują one działanie naturalnego hormonu snu, regulując rytm dobowy i skracając czas zasypiania, przy minimalnym ryzyku uzależnienia.

Niektóre leki przeciwdepresyjne o działaniu sedatywnym, takie jak trazodon (Trittico), mirtazapina (Mirzaten, Remeron) czy doksepina (Doxepin), również są stosowane w leczeniu bezsenności, szczególnie gdy współistnieje ona z depresją lub zaburzeniami lękowymi.

Największą zaletą stosowania leków nasennych jest szybka poprawa jakości snu u pacjentów z ostrą bezsennością, co może znacząco poprawić funkcjonowanie psychofizyczne i jakość życia. W krótkoterminowej terapii leki te są skuteczne i relatywnie bezpieczne, szczególnie nowsze generacje preparatów.

Wśród najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem leków nasennych wymienia się ryzyko uzależnienia (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu benzodiazepin i Z-leków), zaburzenia poznawcze, zwiększone ryzyko upadków i złamań (zwłaszcza u osób starszych), amnezję następczą oraz interakcje z innymi lekami czy alkoholem. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do tolerancji, co zmniejsza skuteczność leczenia i może prowadzić do eskalacji dawek.

Leki nasenne powinny być stosowane zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach, w najmniejszej skutecznej dawce i przez jak najkrótszy czas, z uwzględnieniem leczenia przyczynowego bezsenności, w tym terapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń snu.

Lista leków w tej grupie

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl