znieczulenie kombinowane
Wskazanie

Znieczulenie kombinowane (ang. combined spinal-epidural anesthesia, CSE) jest zaawansowaną techniką anestezjologiczną łączącą zalety znieczulenia podpajęczynówkowego (rdzeniowego) i zewnątrzoponowego. Stosowane jest głównie podczas zabiegów położniczych (zwłaszcza cięć cesarskich), ortopedycznych (np. protezoplastyki stawu biodrowego czy kolanowego) oraz procedur chirurgicznych obejmujących dolną część ciała.

W technice tej najpierw wykonuje się nakłucie podpajęczynówkowe z podaniem jednorazowej dawki leku znieczulającego miejscowo (np. bupiwakainy, ropiwakainy), co zapewnia szybki początek działania. Następnie zakłada się cewnik zewnątrzoponowy, który umożliwia przedłużanie znieczulenia poprzez dodatkowe dawki leków oraz modyfikację poziomu i intensywności analgezji. W Polsce do tego typu znieczulenia stosuje się zestawy takie jak Espocan (B.Braun), Epistar (Pajunk) czy Combined Spinal/Epidural Minipack (Smiths Medical).

Leki najczęściej wykorzystywane w znieczuleniu kombinowanym to lidokaina (Lignocainum Hydrochloricum WZF), bupiwakaina (Marcaine Spinal, Bupivacaine Aguettant), ropiwakaina (Naropin) oraz dodatki takie jak fentanyl (Fentanyl WZF) czy sufentanyl (Sufenta). Znieczulenie można następnie podtrzymywać przez cewnik zewnątrzoponowy za pomocą ciągłych wlewów leków znieczulających miejscowo.

Największe trudności w prowadzeniu znieczulenia kombinowanego obejmują techniczne aspekty wykonania procedury, która wymaga wysokich umiejętności manualnych i doświadczenia. Istotnym wyzwaniem jest odpowiednie monitorowanie pacjenta pod kątem powikłań, takich jak spadki ciśnienia tętniczego (często występujące w ciąży), wysokie znieczulenie, toksyczność leków znieczulających miejscowo, czy rzadko występujące, ale groźne popunkcyjne bóle głowy. U pacjentów przyjmujących leki przeciwkrzepliwe dodatkową trudnością jest odpowiednie zaplanowanie czasowe procedury, aby zminimalizować ryzyko krwiaków.