leczenie ostrego pobudzenia
Wskazanie

Leczenie ostrego pobudzenia jest jednym z częstych wyzwań w praktyce psychiatrycznej i medycyny ratunkowej. Ostre pobudzenie to stan, w którym pacjent wykazuje nadmierną aktywność psychomotoryczną, często z towarzyszącą agresją, napięciem, niepokojem i dezorganizacją zachowania. Może wystąpić w przebiegu zaburzeń psychicznych (np. schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej, zaburzeń osobowości), zatrucia substancjami psychoaktywnymi, zespołów abstynencyjnych, stanów organicznych mózgu lub jako reakcja na silny stres.

W farmakoterapii ostrego pobudzenia stosuje się przede wszystkim leki przeciwpsychotyczne, benzodiazepiny lub ich kombinację. Z leków przeciwpsychotycznych często wybierane są preparaty szybko działające, dostępne w formie iniekcji domięśniowych, jak Clopixol Acuphase (zuklopentiksol), Haloperidol WZF (haloperidol), Rispolept Consta (risperidon), Olanzapina Mylan/Apotex (olanzapina) czy Seroquel XR (kwetiapina). Z benzodiazepin najczęściej stosuje się Relanium (diazepam), Clonazepamum TZF (klonazepam) czy Xanax (alprazolam).

W przypadkach szczególnie nasilonego pobudzenia, gdy jest ono zagrożeniem dla pacjenta lub otoczenia, może być konieczne zastosowanie leków w formie iniekcji domięśniowych lub dożylnych. W Polsce popularne są preparaty jak Haloperidol WZF (haloperidol) z Relanium (diazepam) podawane domięśniowo, znane jako tzw. „cocktail lytyczny”. W nowszych schematach wykorzystuje się olanzapinę (Zyprexa) domięśniowo lub aripiprazol (Abilify Maintena) w iniekcjach.

Największe trudności w leczeniu ostrego pobudzenia to konieczność szybkiego opanowania objawów przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka działań niepożądanych. Wyzwaniem jest właściwa ocena przyczyny pobudzenia i dostosowanie leczenia – inne będzie postępowanie w przypadku psychozy, a inne w zatruciu substancjami psychoaktywnymi. Problematyczna może być współpraca z pacjentem, który często odmawia przyjęcia leków, co zmusza do zastosowania przymusu bezpośredniego. Istotnym problemem są też działania niepożądane stosowanych leków, takie jak objawy pozapiramidowe po neuroleptykach czy ryzyko depresji oddechowej po benzodiazepinach, szczególnie u pacjentów pod wpływem alkoholu lub innych substancji.

Nowsze strategie leczenia zakładają stosowanie leków przeciwpsychotycznych II generacji, które mają korzystniejszy profil działań niepożądanych. Coraz częściej wykorzystuje się też szybko rozpuszczalne formy leków (ODT – orally disintegrating tablets), jak Zyprexa Velotab czy Rispolept Quicklet, które można podać bez konieczności popijania wodą, co zwiększa współpracę z pacjentem.