zahamowanie czynności kory nadnerczy
Zahamowanie czynności kory nadnerczy to stan patologiczny, w którym dochodzi do obniżenia produkcji hormonów steroidowych (głównie kortyzolu i aldosteronu) przez korę nadnerczy. Jest to poważne zaburzenie, które może prowadzić do rozwoju niedoczynności kory nadnerczy (choroby Addisona) w przypadku długotrwałego utrzymywania się.
Najczęstszą przyczyną zahamowania czynności kory nadnerczy jest długotrwała terapia glikokortykosteroidami egzogennymi, które poprzez mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego prowadzą do supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Inne przyczyny to choroby autoimmunologiczne, infekcje (np. gruźlica), nowotwory, urazy czy zaburzenia genetyczne.
Klinicznie zahamowanie czynności kory nadnerczy objawia się osłabieniem, zmęczeniem, utratą masy ciała, hipotonią ortostatyczną, hipoglikemią, nudnościami i wymiotami. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zazwyczaj niskie stężenie kortyzolu w surowicy, zaburzenia elektrolitowe (hiponatremia, hiperkaliemia) oraz niskie stężenie ACTH lub wysokie – w zależności od pierwotnej lub wtórnej przyczyny zaburzenia.
Diagnostyka zahamowania czynności kory nadnerczy obejmuje oznaczanie stężenia kortyzolu (w tym test stymulacji ACTH), aldosteronu, ACTH oraz badania obrazowe nadnerczy. Leczenie zależy od przyczyny, ale często wymaga substytucji hormonalnej i ostrożnego odstawiania glikokortykosteroidów w przypadku terapii tymi lekami.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Seretide Dysk 250 (250 mcg + 50 mcg)/dawkę inh.
Seretide Dysk, zawierający salmeterol (ksynafonian) oraz flutykazonu propionian, wykazuje działania niepożądane charakterystyczne dla obu składników, bez synergistycznego nasilenia efektów ubocznych. Do najczęstszych objawów należą drżenia mięśni, kołatanie serca oraz bóle głowy, typowe dla terapii β2-mimetykami, które zwykle ustępują przy kontynuacji leczenia. Istotnym zagrożeniem jest paradoksalny skurcz oskrzeli, wymagający natychmiastowej interwencji i przerwania terapii. Kortykosteroid wziewny może powodować chrypkę, kandydozę jamy ustnej i gardła, a rzadziej przełyku; profilaktycznie zaleca się płukanie jamy ustnej po inhalacji. U dzieci i młodzieży obserwuje się ryzyko zespołu Cushinga, zahamowania czynności kory nadnerczy, spowolnienia wzrostu oraz zaburzeń psychicznych, takich jak lęk, nadpobudliwość i drażliwość.
choroba niedokrwienna serca, cushingoidalne rysy twarzy, częstoskurcz nadkomorowy, flutykazon, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej i gardła, kandydoza przełyku, kołatanie serca, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczy, migotanie przedsionków, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, niewydolność oddechowa, obrzęk naczynioruchowy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, paradoksalny skurcz oskrzeli, postępowanie przeciwwstrząsowe, reakcja anafilaktyczna, salmeterol, skórna reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, tachykardia, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie snu, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga, β2-mimetyk - Leksykon leków
Przedawkowanie – Ondemet 0,5 mg/ml
Przedawkowanie budezonidu w zawiesinie do nebulizacji Ondemet, mimo że nie wywołuje natychmiastowych poważnych objawów klinicznych nawet przy znacznych jednorazowych dawkach, wymaga uważnej obserwacji pacjenta. Ostre przedawkowanie nie jest związane z określoną dawką toksyczną i zazwyczaj nie wymaga specjalistycznego leczenia, jednak monitorowanie pod kątem działań niepożądanych jest wskazane. W przypadku przewlekłego stosowania dawek przekraczających zalecenia, ryzyko rozwoju hiperkortyzolizmu oraz zahamowania czynności kory nadnerczy znacząco wzrasta, co może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych.
budezonid, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, endogenna produkcja kortyzolu, glikokortykosteroid, hiperkortyzolizm, hipoglikemia, hipotonia, leczenie substytucyjne glikokortykosteroidami, nadciśnienie tętnicze, nadmiar kortyzolu, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie mięśniowe, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, rozstępy skórne, twarz księżycowata, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zawiesina do nebulizacji, zmiany psychiczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Budipulmi 0,25 mg/ml
Budezonid w formie zawiesiny do nebulizacji, jako glikokortykosteroid wziewny, wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa w porównaniu z podaniem ogólnoustrojowym, jednak może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości. Do często obserwowanych należą miejscowe reakcje w obrębie dróg oddechowych, takie jak kaszel, chrypka, podrażnienie gardła i bezgłos (rzadko u dzieci), a także zakażenia grzybicze jamy ustnej i gardła. U pacjentów z POChP częstość zapalenia płuc jest podwyższona. Rzadko występują poważniejsze reakcje, jak skurcz oskrzeli zagrażający życiu, reakcje nadwrażliwości (wysypka, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, reakcje anafilaktyczne) oraz objawy ogólnoustrojowe glikokortykosteroidów, w tym zahamowanie czynności kory nadnerczy i spowolnienie wzrostu u dzieci, co wymaga monitorowania wzrostu podczas terapii. Niezbyt często obserwuje się zaćmę i nieostre widzenie, a z częstością nieznaną jaskrę.
afonia, budezonid w zawiesinie do nebulizacji, chrypka, drżenie mięśni, glikokortykosteroid wziewny, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kontaktowe zapalenie skóry, łatwe siniaczenie, nadmierna aktywność psychoruchowa, nieostre widzenie, obrzęk naczynioruchowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, podrażnienie gardła, pokrzywka, populacja pediatryczna, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, spowolnienie wzrostu, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie płuc - Leksykon leków
Przedawkowanie – Allerduo (137 mcg + 50 mcg)/dozę
Przedawkowanie leku Allerduo, zawierającego azelastyny chlorowodorek oraz flutykazonu propionian w formie aerozolu donosowego, wiąże się z różnymi ryzykami klinicznymi. Donosowe stosowanie flutykazonu propionianu nawet w dawce 2 mg dwa razy na dobę przez 7 dni (10-krotność zalecanej dawki dobowej) nie wykazuje istotnego wpływu na oś podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy (PPN). Jednak przewlekłe stosowanie dawek przekraczających zalecane może prowadzić do czasowego zahamowania czynności kory nadnerczy, co wymaga monitorowania stężenia kortyzolu w osoczu i dostosowania dawkowania bez nagłego odstawienia leku. W przypadku azelastyny chlorowodorku, przedawkowanie doustne może wywołać objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak senność, splątanie, śpiączka, a także tachykardię i niedociśnienie, co wymaga leczenia objawowego i ewentualnego płukania żołądka, gdyż brak jest specyficznej odtrutki.
aerozol do nosa, azelastyny chlorowodorek, ciśnienie tętnicze krwi, flutykazonu propionian, niedociśnienie, obniżenie stężenia kortyzolu, oś podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy, płukanie żołądka, senność, śpiączka, splątanie, stężenie kortyzolu w osoczu, tachykardia, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, zahamowanie czynności kory nadnerczy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Flutixon 125 mcg/dawkę inh.
Flutixon (flutykazonu propionian) w dawce 125 mikrogramów na inhalację jest stosowany w terapii schorzeń układu oddechowego, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, które zostały sklasyfikowane według częstości występowania. Najczęściej obserwowane działania to drożdżyca jamy ustnej i gardła (≥1/10) oraz chrypka i bezgłos (≥1/100 do <1/10), co podkreśla konieczność płukania jamy ustnej po inhalacji. Rzadziej występują poważne reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy i reakcje anafilaktyczne (<1/10 000), które wymagają natychmiastowej interwencji. Paradoksalny skurcz oskrzeli, choć bardzo rzadki, stanowi stan nagły i wymaga przerwania terapii oraz podania szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela.
bezgłos, ból stawu, chrypka, drożdżyca jamy ustnej i gardła, dysfagia, flutykazonu propionian, gęstość mineralna kości, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, jaskra, łatwe siniaczenie, lek przeciwgrzybiczny, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, niepokój, niestrawność, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, otyłość centralna, paradoksalny skurcz oskrzeli, pleśniawka, POChP, proszek do inhalacji, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, rozstęp skórny, schorzenie układu oddechowego, skórna reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, stężenie kortyzolu, zaburzenie snu, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie grzybicze, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zespół cushingoidalny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dymol (137 mcg + 50 mcg)/dawkę donosową
Przedawkowanie aerozolu donosowego Dymol, zawierającego 137 µg azelastyny chlorowodorku oraz 50 µg flutykazonu propionianu na dawkę, wymaga szczególnej uwagi, choć zgodnie z farmakokinetyką i dostępnymi danymi klinicznymi, ostre przedawkowanie donosowe nie wywołuje typowych objawów toksyczności. Badania na zdrowych ochotnikach wykazały, że podawanie flutykazonu propionianu donosowo w dawce 2 mg (10-krotnie przekraczającej zalecaną dawkę dobową) dwa razy dziennie przez 7 dni nie wpływało na funkcję osi podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy (PPN), co wskazuje na względnie wysoki profil bezpieczeństwa. Jednak przewlekłe stosowanie dawek większych niż zalecane może prowadzić do czasowego zahamowania czynności kory nadnerczy, co wymaga monitorowania stężenia kortyzolu w osoczu i odpowiedniego postępowania medycznego.
azelastyny chlorowodorek, ciśnienie tętnicze krwi, flutykazonu propionian, glikokortykosteroid, kortykosteroid endogenny, kortyzol w osoczu, niedociśnienie, odtrutka, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodkowy układ nerwowy, płukanie żołądka, podanie donosowe, senność, śpiączka, splątanie, tachykardia, zahamowanie czynności kory nadnerczy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pulmicort Turbuhaler 100 mcg/dawkę inh.
Pulmicort Turbuhaler zawiera budezonid w dawkach 100 µg i 200 µg na dawkę inhalacyjną, będący glikokortykosteroidem wziewnym. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są kandydoza jamy ustnej i gardła, kaszel, podrażnienie gardła oraz chrypka. Rzadziej występują reakcje nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, a także objawy ogólnoustrojowego działania glikokortykosteroidów, takie jak zahamowanie czynności kory nadnerczy i spowolnienie wzrostu, szczególnie u dzieci i młodzieży, co wymaga regularnego monitorowania. W badaniach klinicznych z udziałem 13119 pacjentów stosujących budezonid i 7278 pacjentów placebo, częstość występowania niepokoju wynosiła 0,52% vs 0,63%, a depresji 0,67% vs 1,15%, co wskazuje na brak istotnego wzrostu tych działań w grupie leczonej.
bezgłos, bezpieczeństwo farmakoterapii, budezonid, chrypka, depresja, drżenie mięśni, działanie immunosupresyjne, działanie ogólnoustrojowe glikokortykosteroidów, glikokortykosteroid wziewny, kandydoza jamy ustnej, kontaktowe zapalenie skóry, nadmierna aktywność psychoruchowa, niepokój, obrzęk naczynioruchowy, podrażnienie gardła, pokrzywka, przewlekła obturacyjna choroba płuc, Pulmicort Turbuhaler, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, spowolnienie wzrostu, wybroczyna, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie płuc