małopłytkowość
Małopłytkowość (trombocytopenia) to stan kliniczny charakteryzujący się zmniejszoną liczbą płytek krwi poniżej wartości referencyjnych (150 000/μl). Jest to częsta nieprawidłowość hematologiczna, która może być wynikiem zmniejszonej produkcji płytek w szpiku kostnym, zwiększonego niszczenia płytek w krążeniu lub sekwestracji płytek w śledzionie.
Etiologia małopłytkowości jest różnorodna i obejmuje przyczyny immunologiczne (np. małopłytkowość immunologiczna, polekowa), infekcyjne (np. sepsa, HIV, WZW), hematologiczne (np. zespoły mielodysplastyczne, białaczki), związane z ciążą, a także jatrogenne (np. po chemioterapii, radioterapii). Szczególnie istotna klinicznie jest pierwotna małopłytkowość immunologiczna (ITP), gdzie przeciwciała niszczą własne płytki krwi.
Objawy małopłytkowości zależą od stopnia jej nasilenia i obejmują głównie skazy krwotoczne: wybroczyny, siniaki (przy liczbie płytek <50 000/μl), krwawienia z nosa i dziąseł oraz krwawienia z przewodu pokarmowego i dróg moczowych (przy liczbie płytek <20 000/μl). Groźne dla życia krwawienia wewnątrzczaszkowe występują zwykle przy wartościach <10 000/μl.
Diagnostyka obejmuje morfologię krwi z rozmazem, badania szpiku kostnego, testy immunologiczne oraz badania obrazowe. Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia małopłytkowości – od obserwacji przez podawanie kortykosteroidów, immunoglobulin dożylnych, leków immunosupresyjnych, agonistów receptora trombopoetyny, aż po splenektomię w przypadkach opornych na leczenie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dasatinib Viatris
Dasatinib Viatris jest inhibitorem kinazy tyrozynowej BCR-ABL, metabolizowanym głównie przez CYP3A4, co wymaga ostrożności w przypadku jednoczesnego stosowania z silnymi inhibitorami (np. ketokonazol, erytromycyna) lub induktorami CYP3A4 (np. deksametazon, ryfampicyna), które mogą odpowiednio zwiększać lub zmniejszać ekspozycję na lek. Leki wpływające na pH żołądka, takie jak antagoniści receptora H2 i inhibitory pompy protonowej, mogą obniżać biodostępność dazatynibu i nie są zalecane. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby stosowanie dawki początkowej jest możliwe, ale wymaga szczególnej ostrożności. Monitorowanie morfologii krwi (CBC) jest kluczowe ze względu na ryzyko niedokrwistości, neutropenii i małopłytkowości, zwłaszcza u pacjentów z CML w fazie zaawansowanej lub Ph+ ALL, z zaleceniem częstotliwości badań dostosowanej do fazy choroby i wieku pacjenta.
aktywacja płytek krwi, aktywność ADAMTS13, brak laktazy, chłonkotok, cytochrom P450, dazatynib, ginekomastia, hipokalemia, hipomagnezemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, krwawienie w OUN, krwawienie z przewodu pokarmowego, małopłytkowość, mikroangiopatia zakrzepowa, morfologia krwi z rozmazem, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedokrwistość, niekardiogenny obrzęk płuc, nietolerancja galaktozy, opóźnienie zrastania nasad kości, osteopenia, ostra niewydolność wątroby, piorunujące zapalenie wątroby, reaktywacja zapalenia wątroby, retencja płynów, substrat CYP3A4, tętnicze nadciśnienie płucne, wydłużenie odcinka QT, wydłużenie repolaryzacji komór serca, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sortis 40 40 mg
Na podstawie analizy danych klinicznych obejmujących 16 066 pacjentów leczonych atorwastatyną (Sortis) przez średnio 53 tygodnie, 5,2% pacjentów przerwało terapię z powodu działań niepożądanych, w porównaniu do 4,0% w grupie placebo. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były zapalenia błony śluzowej nosa i gardła, bóle mięśniowo-szkieletowe, podwyższenie aktywności aminotransferaz (>3 razy GGN u 0,8% pacjentów) oraz kinazy kreatynowej (>3 razy GGN u 2,5%, >10 razy GGN u 0,4%). Działania te były zwykle przemijające i odwracalne. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży (10-17 lat) był zbliżony do dorosłych, bez istotnego wpływu na wzrost i dojrzewanie płciowe. Częstość działań niepożądanych sklasyfikowano według standardowego schematu: często (≥1/100, <1/10), niezbyt często (≥1/1000, <1/100), rzadko (≥1/10000, <1/1000), bardzo rzadko (<1/10000) oraz częstość nieznana.
aminotransferaza, anafilaksja, cholestaza, ginekomastia, hiperglikemia, hipoglikemia, immunozależna miopatia martwicza, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kinaza kreatynowa, leukocyturia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, miastenia oczna, miopatia, neuropatia obwodowa, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, rabdomioliza, reakcja alergiczna, rumień wielopostaciowy, śródmiąższowa choroba płuc, zapalenie mięśni, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Stevensa-Johnsona, zespół toczniopodobny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hytrin 2 mg
Terazosyna, dostępna w dawkach 2 mg, 5 mg i 10 mg, jest antagonistą receptorów α1-adrenergicznych stosowanym w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz nadciśnienia tętniczego. W badaniach klinicznych najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były zawroty głowy (9,1% vs. 4,2% placebo, p ≤ 0,05), astenia (7,4% vs. 3,3% placebo, p ≤ 0,05), niedociśnienie ortostatyczne (3,9% vs. 0,8% placebo, p ≤ 0,05), senność (3,6% vs. 1,9% placebo, p ≤ 0,05), przekrwienie błony śluzowej nosa oraz zaburzenia erekcji (1,6% vs. 0,6% placebo, p ≤ 0,05). Działania te mają istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, ze względu na ryzyko upadków, obniżoną jakość życia oraz wpływ na funkcje poznawcze i seksualne. W trakcie leczenia należy monitorować objawy niedociśnienia i zaburzeń neurologicznych, a także edukować pacjentów o możliwych skutkach ubocznych.
antagonista receptorów alfa-1, astenia, ból głowy, BPH, chlorowodorek dwuwodny, duszność, dysfunkcja seksualna, kołatanie serca, łagodny rozrost gruczołu krokowego, małopłytkowość, migotanie przedsionków, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedowidzenie, niedrożność nosa, niewyraźne widzenie, nudność, obniżenie libido, obrzęk obwodowy, omdlenie, priapizm, przekrwienie błony śluzowej nosa, reakcja rzekomoanafilaktyczna, senność, szum w uszach, tachykardia, terazosyna, zaburzenie erekcji, zaburzenie naczyniowe, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zaburzenie układu nerwowego, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dabigatran etexilate Orion 110 mg
Dabigatran eteksylan w dawce 110 mg, stosowany w profilaktyce i leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), migotania przedsionków oraz po zabiegach wymiany stawu biodrowego lub kolanowego, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych. W badaniach klinicznych na około 64 000 pacjentów, działania niepożądane wystąpiły u 9% pacjentów po zabiegach ortopedycznych (leczenie do 42 dni), 22% pacjentów z migotaniem przedsionków (leczenie do 3 lat) oraz 14-15% pacjentów leczonych z powodu ŻChZZ. Najczęstszym działaniem niepożądanym są krwawienia, obserwowane u 14-19,4% pacjentów w zależności od wskazania i badania (np. 19,4% w badaniu RE-MEDY). Pomimo relatywnie niskiej częstości poważnych krwawień, ryzyko dużych krwotoków, takich jak krwotok śródczaszkowy czy masywne krwawienia z przewodu pokarmowego, pozostaje istotne i może prowadzić do zgonu lub niepełnosprawności. Działania niepożądane obejmują również niedokrwistość, małopłytkowość, reakcje nadwrażliwości, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (bóle brzucha, biegunka, nudności), oraz nieprawidłowości w funkcji wątroby.
aminotransferazy, ból brzucha, dabigatran eteksylat, hemostaza, idarucyzumab, inhibitory glikoproteiny P, krwawienie z nosa, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiak śródmięśniowy, krwiomocz, krwioplucie, krwotok śródczaszkowy, kwas acetylosalicylowy, leki przeciwpłytkowe, małopłytkowość, migotanie przedsionków, niedokrwistość, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niestrawność, reakcja anafilaktyczna, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, wymiana stawu biodrowego, wymiana stawu kolanowego, zatorowość systemowa, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fluoksetyna EGIS 10 mg
Fluoksetyna, jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które wymagają uważnego monitorowania w trakcie terapii. Najczęściej obserwowane objawy to bóle głowy, nudności, bezsenność, zmęczenie oraz biegunka, z tendencją do ustępowania w miarę kontynuacji leczenia. Wśród poważniejszych działań niepożądanych należy zwrócić uwagę na zespół serotoninowy (rzadko, ≥1/10 000 do <1/1 000), drgawki, wydłużenie odcinka QT (QTcF≥450 ms) oraz arytmie komorowe, a także myśli i zachowania samobójcze, które mogą pojawić się szczególnie na początku terapii lub po zmianie dawki. Objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka i nudności, występują bardzo często (≥1/10), natomiast krwawienia z przewodu pokarmowego są rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000). W populacji pediatrycznej obserwuje się zwiększone ryzyko zachowań samobójczych, wrogości oraz reakcji maniakalnych, a także opóźnienie wzrostu i dojrzewania, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
arytmia komorowa, bezsenność, biegunka, ból głowy, bruksizm, ciężka reakcja skórna, depersonalizacja, drgawka, drżenie, dysfagia, euforia, fluoksetyna, hipomania, hiponatremia, kołatanie serca, krwawienie z nosa, krwawienie z przewodu pokarmowego, lęk, letarg, leukopenia, małopłytkowość, mania, myśl samobójcza, napad paniki, nerwowość, neutropenia, niepokój ruchowy, nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego, niestrawność, nudność, omam, opóźnienie dojrzewania płciowego, opóźnienie wzrostu, parestezja, pobudzenie, podwyższony nastrój, reakcja maniakalna, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, senność, splątanie, SSRI, suchość w jamie ustnej, wydłużenie odcinka QT, wymioty, zaburzenie czuciowe, zaburzenie orgazmu, zaburzenie smaku, zaburzenie snu, zaburzenie uwagi, zawrót głowy, zespół Lyella, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, zespół torsade de pointes, złamanie kości, zmniejszenie libido, zmniejszony apetyt