czkawka
Czkawka (łac. singultus) to mimowolne, rytmiczne skurcze przepony, którym towarzyszy nagłe zamknięcie głośni, co wywołuje charakterystyczny dźwięk. Jest to powszechne zjawisko fizjologiczne, najczęściej związane z drażnieniem nerwu przeponowego, który odpowiada za kontrolę skurczów przepony.
Etiologia czkawki obejmuje szereg czynników, w tym: rozciągnięcie żołądka (po obfitym posiłku), spożycie gazowanych napojów, nagłe zmiany temperatury, stres czy podrażnienie gardła. W większości przypadków czkawka jest krótkotrwała i ustępuje samoistnie. Przewlekła czkawka (trwająca powyżej 48 godzin) może jednak wskazywać na poważniejsze schorzenia, takie jak choroby przełyku, ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia metaboliczne czy infekcje.
Leczenie zależy od przyczyny i czasu trwania czkawki. W przypadku ostrej czkawki skuteczne mogą być proste metody fizjologiczne, jak wstrzymanie oddechu, picie wody małymi łykami czy stymulacja gardła. W czkawce przewlekłej stosuje się farmakoterapię (baklofen, gabapentyna, chlorpromazyna) lub bardziej inwazyjne metody, jak blokada nerwu przeponowego. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić choroby neurologiczne, gastroenterologiczne, metaboliczne oraz działania niepożądane leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Krztusiec, wywołany przez Bordetella pertussis, charakteryzuje się zmiennym przebiegiem klinicznym i rokowaniem, zależnym od wieku pacjenta oraz obecności chorób współistniejących. Niemowlęta poniżej 6 miesiąca życia, zwłaszcza te poniżej 3 miesiąca, stanowią grupę najwyższego ryzyka powikłań i zgonów, z śmiertelnością sięgającą 1-3% u najmłodszych oraz hospitalizacją w 69% przypadków u niemowląt do 6 miesiąca życia. Wskaźnik zgonów niemowląt z powodu krztuśca wynosi około 2%, co stanowi 96% wszystkich zgonów związanych z tą chorobą. U dzieci powyżej 3 miesiąca życia rokowanie jest znacznie lepsze, choć ciężkie przypadki mogą wymagać hospitalizacji. Wtórne powikłania, takie jak zapalenie płuc (około 13% niemowląt), drgawki i encefalopatia, są istotnym zagrożeniem, a leukocytoza z WBC powyżej 55 000–100 000 stanowi niezależny czynnik ryzyka śmiertelnego przebiegu. Wcześniaki oraz pacjenci z chorobami serca, płuc czy neurologicznymi są szczególnie narażeni na ciężki przebieg i powikłania.
Bordetella pertussis, choroba nerwowo-mięśniowa, choroba neurologiczna, choroba płuc, choroba serca, choroba współistniejąca, czkawka, czynnik ryzyka, drgawki, encefalopatia, hospitalizacja, kontrola zakażeń, krztusiec, leukocytoza, liczba białych krwinek, model diagnostyczny, model predykcyjny, model prognostyczny, nieprawidłowa funkcja wątroby, odporność, patogen, powikłanie, sinica, śmiertelność, zakażenie wtórne, zapalenie płuc - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Viatris 80 mg/125 mg
Aprepitant, stosowany w profilaktyce nudności i wymiotów u pacjentów poddawanych chemioterapii o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku, został przebadany u około 6500 dorosłych oraz 184 pacjentów pediatrycznych. Profil bezpieczeństwa wykazuje, że najczęstsze działania niepożądane u dorosłych z HEC to czkawka, podwyższenie aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT), niestrawność, zaparcia, ból głowy i zmniejszenie łaknienia. W populacji MEC najczęściej obserwowano zmęczenie (1,4% vs 0,9% w grupie kontrolnej), a u dzieci czkawkę (3,3% vs 0,0%) oraz zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznana.
aktywność AlAT, aktywność AspAT, aminotransferaza alaninowa, ból głowy, bradykardia, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, czkawka, gorączka neutropeniczna, infekcja gronkowcowa, niedokrwistość, niedrożność przepuszczająca, niestrawność, nudności i wymioty pooperacyjne, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, refluks żołądkowo-przełykowy, wrzód dwunastnicy, zaburzenia poznawcze, zaburzenia wątroby, zakażenie drożdżakowe, zapalenie okrężnicy neutropenicznej, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aprepitant Teva 125 mg; 80 mg
Profil bezpieczeństwa aprepitantu został oceniony na podstawie danych z około 6500 dorosłych i 184 pacjentów pediatrycznych, wykazując specyficzne działania niepożądane związane z jego stosowaniem w profilaktyce nudności i wymiotów po chemioterapii o wysokim (HEC) i umiarkowanym (MEC) ryzyku. U dorosłych z HEC najczęściej obserwowano czkawkę (4,6% vs 2,9%), wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT) (2,8% vs 1,1%), niestrawność (2,6% vs 2,0%), zaparcia (2,4% vs 2,0%), ból głowy (2,0% vs 1,8%) oraz zmniejszenie łaknienia (2,0% vs 0,5%). W populacji pediatrycznej najczęstsze działania to czkawka (3,3% vs 0,0%) i zaczerwienienie twarzy (1,1% vs 0,0%). Profil działań niepożądanych pozostaje stabilny przy wielokrotnym stosowaniu do 6 cykli chemioterapii. W leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych (PONV) aprepitant wiązał się z wyższą częstością bólu w nadbrzuszu, zaparć i innych objawów ze strony układu pokarmowego oraz neurologicznego w porównaniu do ondansetronu.
aminotransferaza alaninowa, aprepitant, bezsenność, ból głowy, ból nadbrzusza, chemioterapia o umiarkowanym ryzyku wymiotów, chemioterapia o wysokim ryzyku wymiotów, czkawka, duszność, gorączka neutropeniczna, infekcja gronkowcowa, niedoczulica, niedokrwistość, niedrożność przepuszczająca, niestrawność, nudności, nudności i wymioty pooperacyjne, ondansetron, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, świąd, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, upośledzenie wymowy, wrzód dwunastnicy, wymioty, zaczerwienienie twarzy, zakażenie drożdżakowe, zapalenie jamy ustnej, zapalenie okrężnicy neutropeniczne, zapalenie spojówek, zaparcie, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie łaknienia, zwężenie źrenicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Aropilo 2 mg
Ropinirol, agonista receptorów dopaminowych stosowany w leczeniu choroby Parkinsona oraz zespołu niespokojnych nóg (ZNN), wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które różnią się w zależności od wskazania i dawki. W monoterapii choroby Parkinsona najczęściej obserwuje się senność i omdlenia (bardzo często, ≥1/10), nudności (bardzo często), zawroty głowy (często, ≥1/100 do <1/10) oraz omamy (często). Rzadziej występują reakcje psychotyczne, takie jak majaczenie, urojenia i paranoja (niezbyt często, ≥1/1 000 do <1/100), a także zaburzenia kontroli impulsów, w tym uzależnienie od hazardu, hiperseksualizm i kompulsywne zachowania (częstość nieznana). Dodatkowo, mogą pojawić się reakcje nadwrażliwości (częstość nieznana), niedociśnienie ortostatyczne (niezbyt często), czkawka (niezbyt często) oraz reakcje wątrobowe manifestujące się wzrostem aktywności enzymów wątrobowych (częstość nieznana). Zespół odstawienia agonisty dopaminy, objawiający się apatią, niepokojem, depresją i innymi objawami, może wystąpić podczas redukcji dawki lub przerwania leczenia.
agonista dopaminy, antagonista dopaminy, Aropilo, choroba Parkinsona, czkawka, domperydon, enzym wątrobowy, hiperseksualizm, kompulsywne wydawanie pieniędzy, majaczenie, nagły napad snu, napadowe objadanie się, niedociśnienie ortostatyczne, nudności, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk nóg, omamy, omdlenie, paranoja, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, reakcja psychotyczna, reakcja wątrobowa, ropinirol, senność, spontaniczna erekcja, stan splątania, urojenia, zaburzenia kontroli impulsów, zawroty głowy, zespół dysregulacji dopaminergicznej, zespół niespokojnych nóg, zespół odstawienia agonisty dopaminy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Zofran 8 mg
Lek Zofran (ondansetron dwuwodny chlorowodorek) w dawkach 4 mg i 8 mg wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas terapii. Najczęściej zgłaszanym działaniem jest ból głowy (bardzo często, ≥1/10). Niezbyt często obserwuje się drgawki i zaburzenia ruchowe o charakterze pozapiramidowym, a rzadko zawroty głowy i przemijające zaburzenia widzenia, zwłaszcza przy podaniu dożylnym. Bardzo rzadko może wystąpić przemijający zanik widzenia wymagający pilnej konsultacji okulistycznej. W zakresie układu sercowo-naczyniowego odnotowano niezbyt często zaburzenia rytmu serca, bóle w klatce piersiowej i bradykardię, a rzadko wydłużenie odstępu QTc z ryzykiem torsade de pointes. Często występują uczucie gorąca i zaczerwienienie (rozszerzenie naczyń), a niezbyt często hipotensja, szczególnie po podaniu dożylnym. Zaparcia są częstym działaniem niepożądanym, wymagającym odpowiedniego postępowania dietetycznego i farmakologicznego. Niezbyt często obserwuje się bezobjawowe podwyższenie enzymów wątrobowych, co wymaga monitorowania funkcji wątroby u pacjentów z ryzykiem. Bardzo rzadko występują ciężkie reakcje skórne, takie jak toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), które stanowią wskazanie do natychmiastowego odstawienia leku.
arytmia, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, choroba wieńcowa, czkawka, drgawki, dyskineza, dystonia, enzymy wątrobowe, hipotensja, lek presyjny, niedokrwienie mięśnia sercowego, obniżenie odcinka ST, obrzęk naczynioruchowy, ondansetron, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, środek przeczyszczający, toksyczna nekroliza naskórka, torsade de pointes, układ pozapiramidowy, wydłużenie odstępu QT, wykwit skórny, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia widzenia, zanik widzenia, zaparcie, zawroty głowy, zespół długiego QT - Leksykon leków
Działania niepożądane – NiQuitin Fruit 4 mg
Produkt leczniczy NiQuitin Fruit, zawierający 4 mg nikotyny w gumie do żucia, może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości, które są głównie związane z farmakologicznym działaniem nikotyny. U osób nieprzyzwyczajonych do nikotyny nadmierne spożycie może prowadzić do nudności, omdleń oraz bólów głowy. Objawy takie jak depresja, drażliwość, niepokój, wzmożony apetyt i bezsenność mogą wynikać z zespołu odstawienia nikotyny, a nie bezpośrednio z działania preparatu. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmują nudności (bardzo często), bóle głowy i zawroty głowy (często), bezsenność i drażliwość (często), a także dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wymioty, niestrawność, podrażnienie jamy ustnej i suchość w jamie ustnej. Rzadziej obserwuje się kołatanie serca, migotanie przedsionków, duszność, reakcje alergiczne, a także bóle mięśni i stawów.
astenia, bezsenność, biegunka, ból gardła, ból głowy, ból jamy ustnej, ból klatki piersiowej, ból mięśni, ból nadbrzusza, ból stawów, ból żuchwy, czkawka, depresja, drażliwość, drżenie, duszność, dysfagia, dyskomfort przewodu pokarmowego, dyspepsja, epilepsja, guma do żucia lecznicza, kołatanie serca, migotanie przedsionków, nadmierna potliwość, nadmierne wydzielanie śliny, nadwrażliwość, napad drgawkowy, nasilony kaszel, niepokój, niestrawność, nietypowe sny, nudności, objawy grypopodobne, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, owrzodzenie aftowe, owrzodzenie jamy ustnej, parageuzja, personel medyczny, podrażnienie jamy ustnej, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, rumień, suchość jamy ustnej, świąd, terapia przeciwdrgawkowa, wymioty, wysypka, wzdęcia, wzmożony apetyt, zaburzenia snu, zaburzenie czucia smaku, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie gardła, zaparcia, zawroty głowy, zespół odstawienia nikotyny, złe samopoczucie, zmęczenie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Requip 2 mg
Ropinirol (Requip), agonista receptorów dopaminowych stosowany w leczeniu choroby Parkinsona, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które należy monitorować podczas terapii. Do najczęstszych należą zaburzenia układu nerwowego, takie jak senność i omdlenia (bardzo często, ≥ 1/10), zawroty głowy (często, ≥ 1/100 do < 1/10) oraz niepohamowana senność i nagłe napady snu (niezbyt często, ≥ 1/1000 do < 1/100). W terapii skojarzonej z lewodopą często występują dyskinezy, zwłaszcza podczas zwiększania dawki ropinirolu, które można złagodzić redukcją dawki lewodopy. Ponadto, ropinirol może wywoływać zaburzenia psychiczne, w tym omamy (często), reakcje psychotyczne jak majaczenie, urojenia i paranoja (niezbyt często), a także zaburzenia kontroli impulsów i agresję (częstość nieznana). Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko patologicznego hazardu, nadmiernej aktywności seksualnej i kompulsywnego jedzenia.
agonista dopaminy, ból brzucha, choroba Parkinsona, czkawka, dyskineza, działanie niepożądane, lewodopa, majaczenie, nagły napad snu, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, niepohamowana senność, nudność, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, omam, omdlenie, paranoja, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, reakcja psychotyczna, ropinirol, senność, splątanie, spontaniczna erekcja, świąd, terapia skojarzona z lewodopą, urojenie, wymioty, wysypka, zaburzenie kontroli impulsów, zawrót głowy, zespół dysregulacji dopaminergicznej, zespół odstawienia agonisty dopaminy, zgaga, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań, zawierający ondansetron chlorowodorek dwuwodny, wykazuje profil działań niepożądanych o zróżnicowanej częstości występowania. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (bardzo często, ≥1/10). Często występują również zaparcia związane z przedłużeniem pasażu jelitowego oraz miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia dożylnego. Rzadko zgłaszane są reakcje nadwrażliwości typu wczesnego, w tym anafilaksja, która może stanowić zagrożenie życia. W zakresie układu nerwowego odnotowano bezwolne zaburzenia ruchowe (reakcje pozapiramidowe, dystonia, dyskineza) oraz napady drgawek (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100). Rzadko występują zawroty głowy, zwłaszcza przy szybkim podaniu dożylnym, a bardzo rzadko depresja i przejściowa ślepota, która ustępuje zwykle w ciągu 20 minut, często u pacjentów leczonych jednocześnie cisplatyną.
anafilaksja, ból w klatce piersiowej, bradykardia, chemioterapia cisplatyną, czkawka, depresja, dyskineza, napad drgawkowy, napad przymusowego patrzenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, obniżenie odcinka ST, ondansetron chlorowodorek dwuwodny, pasaż jelitowy, pokrzywka, przejściowa ślepota, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości typu wczesnego, reakcja pozapiramidowa, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, świąd, torsade de pointes, uderzenie krwi, wydłużenie odstępu QT, wysypka, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie widzenia, zamazane widzenie, zaparcie, zawrót głowy, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych - Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w przypadku czkawki (singultus) jest ściśle uzależnione od jej charakteru, czasu trwania oraz etiologii. Wyróżnia się trzy główne typy: czkawkę przemijającą (do 48 godzin), uporczywą (powyżej 48 godzin) oraz nieustępliwą (powyżej 2 miesięcy). Czkawka przemijająca ma zazwyczaj łagodny przebieg i doskonałe rokowanie, ustępując samoistnie bez konieczności interwencji. Natomiast czkawka uporczywa i nieustępliwa często wskazuje na poważne schorzenia, zwłaszcza neurologiczne (np. choroba Parkinsona), nowotworowe (częstość 4-9%) oraz gastroenterologiczne, takie jak GERD (8-10%). W tych przypadkach rokowanie zależy od skuteczności leczenia choroby podstawowej, a nieleczona czkawka może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zaburzeń odżywiania, snu, psychicznych, arytmii oraz zaburzeń oddychania, szczególnie u pacjentów terminalnie chorych.
arytmia, bezsenność, choroba nowotworowa, choroba Parkinsona, choroba refluksowa przełyku, ciśnienie przełykowe, czkawka, czkawka nieustępliwa, czkawka uporczywa, depresja, gazometria krwi tętniczej, niedożywienie, odwodnienie, opieka hospicyjna, opieka paliatywna, ośrodkowy układ nerwowy, refluks żołądkowo-przełykowy, wentylacja mechaniczna, współpraca interdyscyplinarna, zaburzenia oddychania, zaburzenia odżywiania, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia snu