reakcja pozapiramidowa
Reakcja pozapiramidowa to zespół objawów neurologicznych, które mogą wystąpić jako działanie niepożądane leków, głównie neuroleptyków (leków przeciwpsychotycznych). Nazwa pochodzi od układu pozapiramidowego mózgu, który jest odpowiedzialny za koordynację ruchów i postawę ciała.
Objawy reakcji pozapiramidowej obejmują: parkinsonizm polekowy (drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe), akatyzję (niepokój ruchowy, niemożność usiedzenia w miejscu), dystonię ostrą (skurcze mięśni, szczególnie twarzy i szyi), dyskinezę późną (mimowolne ruchy, głównie w obrębie twarzy i jamy ustnej) oraz złośliwy zespół neuroleptyczny (ciężkie powikłanie z wysoką gorączką, sztywnością mięśniową i zaburzeniami świadomości).
Ryzyko wystąpienia reakcji pozapiramidowych jest największe przy stosowaniu klasycznych neuroleptyków (np. haloperidol), mniejsze przy atypowych lekach przeciwpsychotycznych (np. olanzapina, kwetiapina). W leczeniu tych objawów stosuje się leki antycholinergiczne (np. biperiden), benzodiazepiny lub zmniejszenie dawki/zmianę leku wywołującego objawy. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci w podeszłym wieku oraz osoby z chorobami układu pozapiramidowego w wywiadzie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron B. Braun 0,16 mg/ml
Ondansetron B. Braun w stężeniach 0,08 mg/ml oraz 0,16 mg/ml, stosowany do infuzji, może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości. Najczęściej obserwuje się ból głowy (bardzo często, ≥ 1/10), uczucie „uderzenia krwi” i gorąca (często, ≥ 1/100 do < 1/10) oraz zaparcia (często), związane z przedłużeniem pasażu jelitowego. Rzadziej występują reakcje nadwrażliwości typu wczesnego, w tym potencjalnie śmiertelne reakcje anafilaktyczne (rzadko, ≥ 1/10 000 do < 1/1 000). Niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100) zgłaszane są mimowolne zaburzenia ruchowe (reakcje pozapiramidowe, dystonia, dyskineza), bóle w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca i bradykardia, które mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne. Wydłużenie odstępu QT, w tym torsades de pointes, występuje rzadko, a niedokrwienie mięśnia sercowego ma nieznaną częstość. Działania niepożądane neurologiczne obejmują także napady drgawek oraz przejściowe zaburzenia widzenia, w tym bardzo rzadkie przypadki przejściowej ślepoty, zwłaszcza u pacjentów poddawanych chemioterapii cisplatyną.
adrenalina, arytmia komorowa, bradykardia, chemioterapia, cisplatyna, częstoskurcz komorowy, czynność wątroby, dyskineza, kortykosteroid, lek przeciwhistaminowy, mimowolne zaburzenia ruchowe, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność oddechowo-krążeniowa, obrzęk dróg oddechowych, ondansetron, pasaż jelitowy, pokrzywka, przejściowa ślepota, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości typu wczesnego, reakcja pozapiramidowa, skurcz oskrzeli, torsades de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca, zamazane widzenie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron Kabi 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Ondansetron Kabi 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy monitorować podczas terapii. Najczęściej obserwowanym działaniem jest ból głowy (bardzo często, ≥1/10), a także zaparcia i czkawka (często, ≥1/100 do <1/10). Rzadziej występują poważne reakcje neurologiczne, takie jak drgawki i pozapiramidowe zaburzenia ruchowe, oraz przemijające zaburzenia widzenia, w tym niewyraźne widzenie i przemijająca ślepota, głównie przy podawaniu dożylnym. Istotne są również działania ze strony układu sercowego, w tym arytmie, ból w klatce piersiowej, bradykardia, wydłużenie odstępu QTc (w tym Torsade de Pointes) oraz niedokrwienie mięśnia sercowego, które mogą stanowić zagrożenie życia. W zakresie układu immunologicznego odnotowano natychmiastowe reakcje nadwrażliwości, włącznie z anafilaksją, wymagające natychmiastowej interwencji.
anafilaksja, arytmia, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, czkawka, drgawki, dyskineza, dystonia, niedociśnienie, niedokrwienie mięśnia sercowego, ondansetron, podwyższone enzymy wątrobowe, reakcja nadwrażliwości, reakcja pozapiramidowa, rotacja gałek ocznych, ruchy mimowolne, ślepota przemijająca, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczny wykwit skórny, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia widzenia, zaczerwienienie skóry, zaparcia, zawroty głowy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Haloperidol WZF 1 mg
Przedawkowanie haloperydolu manifestuje się głównie nasileniem objawów pozapiramidowych (wzmożone napięcie mięśniowe, uogólnione lub miejscowe drżenie), zaburzeniami hemodynamicznymi (częściej nadciśnienie tętnicze, rzadziej niedociśnienie prowadzące do stanu wstrząsu) oraz sedacją, która w skrajnych przypadkach może przejść w śpiączkę z depresją oddechową. Istotnym zagrożeniem są również komorowe zaburzenia rytmu serca, związane z wydłużeniem odstępu QTc w EKG. W ocenie klinicznej należy uwzględnić ryzyko ciężkich powikłań hemodynamicznych i neurologicznych, które mogą wymagać intensywnej terapii podtrzymującej funkcje życiowe. Leczenie przedawkowania haloperydolu opiera się na terapii podtrzymującej, gdyż brak jest swoistego antidotum. Nie zaleca się stosowania węgla aktywowanego ani dializoterapii ze względu na niską skuteczność eliminacji leku. W przypadku śpiączki konieczne jest zabezpieczenie drożności dróg oddechowych i ewentualna mechaniczna wentylacja. Monitorowanie EKG i parametrów życiowych jest obligatoryjne, a w razie ciężkich zaburzeń rytmu serca wskazane jest zastosowanie leków przeciwarytmicznych. Leczenie niedociśnienia i zapaści naczyniowo-sercowej obejmuje dożylne podawanie płynów, osocza lub albumin oraz leków wazopresyjnych (dopamina, noradrenalina), przy czym podawanie adrenaliny jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko gwałtownego spadku ciśnienia tętniczego. Ciężkie objawy pozapiramidowe powinny być leczone pozajelitowo preparatami stosowanymi w parkinsonizmie.
adrenalina, depresja oddechowa, dializoterapia, dopamina, drżenie mięśni, działanie farmakologiczne, działanie niepożądane, elektrokardiograf, komorowe zaburzenia rytmu serca, lek przeciwarytmiczny, lek wazopresyjny, mechaniczna wentylacja, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie, niedociśnienie tętnicze, noradrenalina, objaw pozapiramidowy, parkinsonizm, przedawkowanie haloperydolu, reakcja pozapiramidowa, rurka ustno-gardłowa, sedacja, senność, stan śpiączkowy, sztywność mięśniowa, węgiel aktywowany, wstrząs, wydłużenie odstępu QTc, wzmożone napięcie mięśniowe, zaburzenie hemodynamiczne, zapaść naczyniowo-sercowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron Kabi 0,16 mg/ml
Ondansetron Kabi w postaci roztworu do infuzji charakteryzuje się profilem działań niepożądanych, który jest podobny u pacjentów dorosłych i pediatrycznych. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (bardzo często, ≥ 1/10). Inne istotne działania obejmują zawroty głowy (niezbyt często, ≥ 1/1000 do < 1/100), drgawki i zaburzenia ruchowe (rzadko, ≥ 1/10 000 do < 1/1000), przemijające zaburzenia widzenia i ślepotę (odpowiednio rzadko i bardzo rzadko), a także reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję (rzadko). W zakresie układu sercowo-naczyniowego odnotowano arytmie, ból w klatce piersiowej i bradykardię (niezbyt często), a także wydłużenie odstępu QTc i niedokrwienie mięśnia sercowego (rzadko), co wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami serca.
anafilaksja, arytmia, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, czkawka, drgawka, dyskineza, działanie niepożądane, funkcja wątroby, infuzja dożylna, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, obniżenie odcinka ST, ondansetron, parametry czynności wątroby, podanie dożylne, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja pozapiramidowa, rotacja gałek ocznych, roztwór do infuzji, ślepota przemijająca, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczny wykwit skórny, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie widzenia, zaparcie, zawrót głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Duodopa
Produkt leczniczy Duodopa, zawierający 20 mg/ml lewodopy i 5 mg/ml karbidopy w formie żelu dojelitowego, wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania podczas terapii, zwłaszcza u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, płucnymi, nerek, wątroby, endokrynologicznymi, a także u osób z astmą oskrzelową, chorobą wrzodową czy drgawkami w wywiadzie. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zaburzeń rytmu serca u pacjentów po zawale mięśnia sercowego oraz na rozwój zaburzeń psychicznych, w tym depresji z tendencjami samobójczymi i psychoz. Duodopa może wywoływać niedociśnienie ortostatyczne oraz senność, co wymaga ostrożności przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn. Nagłe odstawienie leku może prowadzić do objawów podobnych do złośliwego zespołu neuroleptycznego (NMS), a także rabdomiolizy, dlatego konieczne jest dokładne monitorowanie pacjentów, zwłaszcza tych stosujących leki przeciwpsychotyczne. Zaleca się także kontrolę ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z przewlekłą jaskrą z szerokim kątem przesączania.
agonista dopaminy, antagonista receptora D2, astma oskrzelowa, bezoar, ból brzucha, choroba nerek, choroba płuc, choroba sercowo-naczyniowa, choroba wątroby, choroba wrzodowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, czerniak, depresja, drgawki, dyskineza, fosfokinaza kreatynowa, hydrazyna, jaskra z szerokim kątem przesączania, krwotok jelitowy, lek przeciwpsychotyczny, nadżerka, nagłe zasypianie, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwienie jelita, niedrożność jelit, odma otrzewnowa, perforacja jelita, polineuropatia, posocznica, produkt dopaminergiczny, psychoza, rabdomioliza, reakcja pozapiramidowa, receptor dopaminowy, ropień, senność, układ krwiotwórczy, węzeł przedsionkowo-komorowy, wgłobienie jelita, zaburzenie kontroli impulsów, zaburzenie rytmu serca, zachłystowe zapalenie płuc, zakażenie rany pooperacyjnej, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zatrzymanie perystaltyki jelit, zawał mięśnia sercowego, zespół dysregulacji dopaminowej, złośliwy zespół neuroleptyczny, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron Kabi 0,08 mg/ml
Ondansetron Kabi, dostępny w postaci roztworu do infuzji o stężeniach 0,08 mg/ml i 0,16 mg/ml, wykazuje profil działań niepożądanych sklasyfikowanych według częstości występowania. Najczęstsze działania obejmują ból głowy (bardzo często, ≥1/10), uczucie gorąca i czkawkę (często, ≥1/100 do <1/10), a także zaparcia i zawroty głowy (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100). Rzadkie działania niepożądane (≥1/10 000 do <1/1000) to m.in. reakcje nadwrażliwości, drgawki, przemijające zaburzenia widzenia, arytmie, wydłużenie odstępu QTc oraz niedociśnienie tętnicze. Bardzo rzadkie zdarzenia (<1/10 000) obejmują anafilaksję, przemijającą ślepotę, niedokrwienie mięśnia sercowego oraz toksyczne wykwity skórne, w tym toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, które mogą zagrażać życiu. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zgodny z obserwowanym u dorosłych, z uwzględnieniem szczególnej ostrożności w przypadku zaburzeń neurologicznych i reakcji nadwrażliwości.
anafilaksja, antagonista receptora 5-HT3, arytmia, ból głowy, bradykardia, chemioterapia cisplatyną, choroba wieńcowa, częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes, czkawka, drgawka, dyskineza, działanie niepożądane, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, obrzęk naczynioruchowy, ondansetron, parametry czynności wątroby, przemijająca ślepota, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja pozapiramidowa, roztwór do infuzji, skurcz oskrzeli, spadek ciśnienia tętniczego, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczny wykwit skórny, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie widzenia, zaparcie, zawrót głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron B. Braun 0,08 mg/ml
Ondansetron B. Braun w stężeniach 0,08 mg/ml oraz 0,16 mg/ml, podawany dożylnie, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, z których najczęstsze to ból głowy, uczucie uderzenia krwi i zaparcia wynikające z wydłużenia pasażu jelitowego. Najpoważniejszym powikłaniem jest wydłużenie odstępu QT, które może prowadzić do zagrażających życiu arytmii, w tym torsades de pointes, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń przewodzenia. Ponadto, lek może wywoływać reakcje nadwrażliwości typu wczesnego, w tym anafilaksję, oraz zaburzenia neurologiczne, takie jak reakcje pozapiramidowe i napady drgawkowe. U pacjentów poddawanych chemioterapii, zwłaszcza cisplatyną, obserwuje się zwiększone ryzyko przejściowych zaburzeń widzenia, w tym ślepoty, oraz bezobjawowego wzrostu parametrów czynności wątroby.
ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, chemioterapia, cisplatyna, czkawka, depresja, dyskineza, elektrokardiogram, mimowolne zaburzenia ruchowe, napad drgawkowy, napad przymusowego patrzenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, ondansetron, parametr hemodynamiczny, pasaż jelitowy, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości typu wczesnego, reakcja pozapiramidowa, ślepota przejściowa, świąd, torsades de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia widzenia, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie rytmu serca, zaparcie, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań 2 mg/ml
Ondansetron B. Braun 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań, zawierający ondansetron chlorowodorek dwuwodny, wykazuje profil działań niepożądanych o zróżnicowanej częstości występowania. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (bardzo często, ≥1/10). Często występują również zaparcia związane z przedłużeniem pasażu jelitowego oraz miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia dożylnego. Rzadko zgłaszane są reakcje nadwrażliwości typu wczesnego, w tym anafilaksja, która może stanowić zagrożenie życia. W zakresie układu nerwowego odnotowano bezwolne zaburzenia ruchowe (reakcje pozapiramidowe, dystonia, dyskineza) oraz napady drgawek (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100). Rzadko występują zawroty głowy, zwłaszcza przy szybkim podaniu dożylnym, a bardzo rzadko depresja i przejściowa ślepota, która ustępuje zwykle w ciągu 20 minut, często u pacjentów leczonych jednocześnie cisplatyną.
anafilaksja, ból w klatce piersiowej, bradykardia, chemioterapia cisplatyną, czkawka, depresja, dyskineza, napad drgawkowy, napad przymusowego patrzenia, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie mięśnia sercowego, obniżenie odcinka ST, ondansetron chlorowodorek dwuwodny, pasaż jelitowy, pokrzywka, przejściowa ślepota, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, reakcja dystoniczna, reakcja nadwrażliwości typu wczesnego, reakcja pozapiramidowa, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, świąd, torsade de pointes, uderzenie krwi, wydłużenie odstępu QT, wysypka, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie widzenia, zamazane widzenie, zaparcie, zawrót głowy, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Metoclopramidi hydrochloridum Noridem
Metoklopramid wymaga ścisłego przestrzegania zalecanych dawek i schematów dawkowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza neurologicznych i sercowo-naczyniowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy pozapiramidowe, które najczęściej występują u dzieci i młodzieży oraz po podaniu wysokich dawek, pojawiające się zwykle na początku terapii i mogące wymagać leczenia benzodiazepinami u dzieci lub lekami antycholinergicznymi u dorosłych. Zalecany odstęp między dawkami to minimum 6 godzin, aby uniknąć przedawkowania. Długotrwałe stosowanie powyżej 3 miesięcy zwiększa ryzyko dyskinez późnych, które mogą być nieodwracalne, zwłaszcza u osób starszych. W trakcie terapii należy monitorować ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz nasilenia objawów choroby Parkinsona, a także unikać stosowania u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi i przyjmujących inne leki działające na OUN.
akatyzja, benzodiazepina, błękit metylenowy, choroba Parkinsona, ciężka bradykardia, ciężka niewydolność wątroby, dyskineza późna, działanie antycholinergiczne, działanie niepożądane, lek neuroleptyczny, methemoglobinemia, metoklopramid chlorowodorek, niedobór reduktazy NADH cytochromu b5, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, objawy pozapiramidowe, reakcja pozapiramidowa, wydłużenie odstępu QT, wysoka dawka leku, zaburzenie przewodzenia w sercu, zapaść krążenia, zatrzymanie akcji serca, złośliwy zespół neuroleptyczny