Etanol
Karmustyna jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym głównie w terapii różnych złośliwych guzów, w tym mózgu, chłoniaków i nowotworów przewodu pokarmowego. Wykorzystywana jest także jako leczenie kondycjonujące przed autologicznym przeszczepieniem komórek macierzystych układu krwiotwórczego. Preparat może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi, radioterapią lub zabiegami chirurgicznymi. Karmustyna pomaga hamować wzrost nowotworów oraz zmniejszać przerzuty do mózgu.
- Leki z tą substancją
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Etanol jest składnikiem aktywnym w wielu produktach leczniczych o zróżnicowanym stężeniu (od około 1% do 96% V/V) i różnych postaciach farmaceutycznych, stosowanych na skórę, błony śluzowe, doustnie oraz parenteralnie. Dawkowanie etanolu zależy od wskazań, wieku pacjenta oraz formy podania. Preparaty dezynfekcyjne (np. Desderman 73,4 g etanolu/100 g) stosuje się nierozcieńczone, z czasem kontaktu od 30 do 90 sekund i dawkami od 3 ml (higieniczna dezynfekcja rąk) do 10 ml (chirurgiczna dezynfekcja). Preparaty do stosowania na błony śluzowe (Skinsept mucosa 10,4 g etanolu/100 g) wymagają jednokrotnego naniesienia i pozostawienia na 60 sekund do 30 minut, zwłaszcza przy podejrzeniu HBV. W leczeniu wszawicy stosuje się preparaty o stężeniu 59-65% V/V (Artemisol, Delacet) z czasem ekspozycji 2-3 godziny, ograniczając częstotliwość do maksymalnie 2 razy w miesiącu. Roztwory do płukania jamy ustnej (Dentosept 60-70% V/V) wymagają rozcieńczenia do 15% u dorosłych i około 4% u dzieci powyżej 6 lat, stosowane do 3 razy dziennie. Nalewki i syropy zawierające etanol mają zróżnicowane dawkowanie, np. nalewka gorzka 0,6 ml (10-12 kropli) 3 razy dziennie, syrop prawoślazowy do 15 ml 3-4 razy dziennie, z ograniczeniem stosowania do 1 tygodnia u dzieci i dorosłych.
Etanol jako rozpuszczalnik występuje także w lekach do podania dożylnego, takich jak Levosimendan (785 mg/ml etanolu) stosowany w dawce nasycającej 6-12 μg/kg mc. przez 10 minut, a następnie w infuzji ciągłej 0,1 μg/kg mc./min przez 24 godziny, oraz Carmustine Accordpharma (150-200 mg/m² co 6 tygodni). W przypadku oksytocyny (Oxytocin-Richter) etanol jest substancją pomocniczą w roztworze do infuzji kroplowej, rozpoczynając od 2,5 jednostek w 500 ml roztworu. Dawkowanie środków diagnostycznych zawierających etanol, jak Joflupan (123I) czy Barium sulfuricum Medana, zależy od rodzaju badania i masy ciała pacjenta. Należy uwzględnić ograniczenia wiekowe – wiele preparatów nie jest zalecanych u dzieci poniżej 3-12 lat, a homeopatyczne produkty doustne zawierające etanol stosuje się u młodzieży powyżej 12 lat po konsultacji lekarskiej. Czas stosowania jest istotny, np. preparaty przeciw wszawicy nie częściej niż 2 razy w miesiącu, a syropy i płukanki jamy ustnej nie dłużej niż 7 dni. Pacjentów należy informować o możliwym wpływie etanolu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza przy wielokrotnym stosowaniu w ciągu dnia.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Dawkowanie i sposób podawania
badanie radiologiczne, błony śluzowe, chirurgiczna dezynfekcja rąk, dawka nasycająca, dezynfekcja pola operacyjnego, dolegliwość trawienna, flora bakteryjna, higieniczna dezynfekcja rąk, indukcja porodu, jelito cienkie, jelito grube, karmustyna, lek inotropowy, lek rozszerzający naczynia, nakłucie stawu, nalewka gorzka, napięcie nerwowe, niestrawność, niewydolność serca, niewydolność żylna, oksytocyna, płukanie jamy ustnej, podanie parenteralne, podwójny kontrast, postać farmaceutyczna, preparat roślinny, przewód pokarmowy, Softasept N, środek kontrastowy, syrop prawoślazowy, wirus HBV, wlew dożylny, wszawica, zapalenie jamy ustnej -
Działania niepożądane
Etanol, obecny w wielu produktach leczniczych stosowanych miejscowo, doustnie oraz parenteralnie, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od drogi podania, stężenia oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Przy stosowaniu miejscowym (np. Desderman N zawierający 79 g etanolu 96% w 100 g) dominują objawy skórne takie jak suchość, podrażnienie, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry czy pokrzywka, z częstością rzadką do bardzo rzadkiej. Doustne preparaty (np. Melisana Klosterfrau z 66,3-67,3% V/V etanolu) często wywołują dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, zgaga), bóle i zawroty głowy oraz zmęczenie, a rzadziej reakcje nadwrażliwości skórnej i neurologiczne parestezje. Parenteralne podanie etanolu wiąże się z ryzykiem niedociśnienia tętniczego (bardzo często) oraz tachykardii i uderzeń gorąca (rzadko). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko oparzeń chemicznych u noworodków i niemowląt oraz potencjalne reakcje anafilaktyczne, które choć rzadkie, stanowią zagrożenie życia.
Etanol metabolizowany głównie w wątrobie może nasilać hepatotoksyczność, zwłaszcza u pacjentów z chorobami wątroby, a także wchodzić w istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy oraz metabolizowanymi w wątrobie. Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających etanol, szczególnie doustnych o wysokim stężeniu (powyżej 50% V/V), może prowadzić do rozwoju tolerancji oraz uzależnienia. W przypadku przypadkowego połknięcia preparatów do stosowania zewnętrznego obserwuje się poważne objawy ze strony układu pokarmowego, krążenia i nerwowego. W praktyce klinicznej konieczne jest monitorowanie pacjentów pod kątem objawów neurologicznych (ból i zawroty głowy, parestezje), kardiologicznych (tachykardia, niedociśnienie) oraz dermatologicznych (podrażnienia, alergie kontaktowe), a także zachowanie szczególnej ostrożności u kobiet w ciąży, noworodków, niemowląt i osób z niewydolnością wątroby.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Działania niepożądane
alergia, asystolia, bradykardia, etanol, fotodermatoza, hepatotoksyczność, kontaktowe zapalenie skóry, migotanie komór, migotanie przedsionków, nadwrażliwość, niedociśnienie, oparzenie chemiczne, parestezja, pokrzywka, rumień, skurcz komorowy, tachykardia, teratogeneza, tolerancja, uderzenie gorąca, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zatrzymanie akcji serca -
Przeciwwskazania stosowania
Etanol, powszechnie stosowany w produktach leczniczych jako składnik aktywny, rozpuszczalnik lub substancja pomocnicza, posiada liczne przeciwwskazania zależne od drogi podania, stężenia oraz wskazań klinicznych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na etanol, obejmująca wszystkie formy farmaceutyczne. Preparaty do stosowania na skórę nie powinny być aplikowane na otwarte rany, ostre stany zapalne, uszkodzoną skórę oraz błony śluzowe. Doustne preparaty zawierające etanol są przeciwwskazane u pacjentów z chorobami wątroby (w tym marskością, przewlekłym wirusowym zapaleniem, stłuszczeniem i autoimmunologicznym zapaleniem), chorobą alkoholową, urazami mózgu, epilepsją, owrzodzeniami i stanami zapalnymi przewodu pokarmowego, a także u kobiet w ciąży i karmiących oraz u dzieci i młodzieży. Szczególną uwagę należy zwrócić na stężenia etanolu w preparatach doustnych, które mogą nasilać działania toksyczne i drażniące błonę śluzową przewodu pokarmowego.
Preparaty parenteralne zawierające etanol jako substancję pomocniczą mają dodatkowe przeciwwskazania, takie jak ciężkie niedociśnienie tętnicze, tachykardia, znacząca niedrożność mechaniczną serca, ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny < 30 mL/min), ciężka niewydolność wątroby, arytmia torsades de pointes w wywiadzie oraz ciężka depresja szpiku kostnego. Środki diagnostyczne z etanolem nie powinny być stosowane u pacjentów z niedrożnością jelit, zapaleniem otrzewnej, wstrząsem septycznym, podejrzeniem perforacji przewodu pokarmowego, wrzodziejącym zapaleniem okrężnicy, obecnością przetoki tchawiczo-przełykowej oraz w ciąży (w przypadku radioizotopów). Należy unikać stosowania etanolu w obrębie oczu, uszu, jamy brzusznej, błon śluzowych nosa i oskrzeli oraz na rany o dużej powierzchni. Decyzja o zastosowaniu preparatu zawierającego etanol powinna uwzględniać indywidualną ocenę ryzyka, stężenia etanolu, czasu terapii, drogi podania oraz potencjalnych interakcji lekowych, a w razie wątpliwości konsultację ze specjalistą (hepatolog, neurolog, gastroenterolog).
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Przeciwwskazania stosowania
autoimmunologiczne zapalenie wątroby, błona śluzowa, choroba alkoholowa, choroba neurodegeneracyjna, choroba wątroby, choroba wrzodowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, depresja szpiku kostnego, epilepsja, klirens kreatyniny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwzakrzepowy, marskość wątroby, nadkwaśność, nadwrażliwość na etanol, niedociśnienie tętnicze, niedrożność jelit, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, owrzodzenie błony śluzowej żołądka, perforacja przewodu pokarmowego, przetoka tchawiczo-przełykowa, refluks żołądkowo-przełykowy, stłuszczenie wątroby, tachykardia, torsades de pointes, uraz mózgu, uszkodzenie skóry, uzależnienie od alkoholu, wirusowe zapalenie wątroby, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, wstrząs septyczny, zapalenie otrzewnej, zapalenie żołądka i dwunastnicy -
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Etanol, obecny w produktach leczniczych w stężeniach od 0,04 mg/ml do 98% objętościowych, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania u pacjentów z chorobami wątroby, padaczką, osób uzależnionych od alkoholu, dzieci, kobiet w ciąży i karmiących. Produkty dermatologiczne mogą zawierać 73,4-79 g etanolu na 100 g roztworu, a nalewki ziołowe 53-70% (v/v). Wskazane jest unikanie kontaktu z uszkodzoną skórą i błonami śluzowymi, a także nieprzyjmowanie preparatów na czczo ze względu na ryzyko podrażnień żołądka. Wysokie stężenia etanolu stwarzają ryzyko łatwopalności, co wymaga zachowania środków ostrożności, takich jak unikanie otwartego ognia i dokładne wysuszenie skóry przed użyciem urządzeń elektrycznych. Zawartość etanolu w dawkach terapeutycznych, np. 1,5 ml kropli walerianowych zawierających 832 mg etanolu, jest zwykle poniżej progu wpływającego na zdolność prowadzenia pojazdów, jednak należy informować pacjentów o potencjalnych interakcjach i działaniach niepożądanych.
Interakcje etanolu z lekami obejmują m.in. leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, metabolizowane przez wątrobę oraz wydłużające odstęp QTc (np. lewozymendan). Produkty diagnostyczne i onkologiczne, takie jak Carmustine Accordpharma (9 ml etanolu bezwodnego w fiolce 300 mg), wymagają uwzględnienia zawartości etanolu w planie terapeutycznym. Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków i niemowląt ze względu na ryzyko wchłaniania przez skórę oraz u pacjentów z cukrzycą, uwzględniając zawartość sacharozy w preparatach doustnych. Dodatkowe środki ostrożności dotyczą produktów zawierających chloroheksydynę i furokumaryny, które mogą powodować oparzenia chemiczne lub fotosensytyzację. Lekarz powinien indywidualnie ocenić ryzyko i korzyści stosowania preparatów z etanolem, zwłaszcza u pacjentów z grup ryzyka.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
alkohol etylowy, błona bębenkowa, chloroheksydyna, choroba wątroby, dezynfekcja skóry, dolegliwość żołądkowa, duszność, fotosensytyzacja, furokumaryna, glikemia, interakcja lekowa, lek przeciwdrgawkowy, nawrót uzależnienia, odkażanie przedoperacyjne, odstęp QTc, oparzenie chemiczne, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, preparat ziołowy, próg drgawkowy, ropna plwocina, schorzenie hepatologiczne, terapia onkologiczna, uzależnienie od alkoholu -
Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Etanol, obecny w wielu produktach leczniczych w różnych stężeniach (np. 59-79% w preparatach zewnętrznych, 48-70% w lekach doustnych, do 785 mg/ml w lekach dożylnych), wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Preparaty do stosowania zewnętrznego, takie jak Desderman (78,2 g etanolu 96%/100 g), mogą być stosowane pod warunkiem prawidłowego użycia, natomiast inne, np. Spirytus skażony hibitanem 0,5% (67-73% etanolu), wymagają ostrożności z powodu braku danych bezpieczeństwa. Doustne preparaty o wysokiej zawartości etanolu (powyżej 50%), takie jak Krople walerianowe (62,7-69,3% etanolu) czy Melisana Klosterfrau (66,8% etanolu), są przeciwwskazane w ciąży i laktacji. Preparaty dożylne, np. Levosimendan Reig Jofre (785 mg/ml etanolu), stosuje się w ciąży tylko przy przewadze korzyści nad ryzykiem, a karmienie piersią jest przeciwwskazane. Leki przeciwnowotworowe, takie jak Carmustine Accordpharma, są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży i laktacji, a kobiety powinny stosować skuteczną antykoncepcję przez co najmniej 6 miesięcy po terapii.
W przypadku diagnostyki, preparaty zawierające etanol i substancje radioaktywne, np. Ioflupane (123I) ROTOP (31,6 g etanolu/l), są przeciwwskazane w ciąży, a u kobiet karmiących wymagana jest przerwa w laktacji na 3 dni z odciąganiem mleka. Barium sulfuricum Medana, zawierający etanol jako substancję pomocniczą, nie jest zalecany w ciąży, ale może być stosowany w laktacji po konsultacji. Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu etanolu na płodność, jednak u mężczyzn stosujących leki przeciwnowotworowe zawierające etanol, takich jak Carmustine, istnieje ryzyko niepłodności. Lekarze powinni informować kobiety w wieku rozrodczym o konieczności stosowania antykoncepcji oraz o ryzyku związanym z podawaniem preparatów zawierających etanol, szczególnie tych o działaniu ogólnoustrojowym, a także o konieczności wykluczenia ciąży przed podaniem leków diagnostycznych zawierających substancje radioaktywne i etanol.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
badanie radiologiczne, dezynfekcja skóry, działanie ogólnoustrojowe, etanol, indukcja porodu, infuzja, joflupen, karmustyna, krople walerianowe, laktacja, lek przeciwnowotworowy, lewozymendan, maść szałwiowa, miesiączka, niepłodność, podanie pozajelitowe, preparat do stosowania zewnętrznego, produkt leczniczy, roztwór do jamy ustnej, środek antykoncepcyjny, substancja radioaktywna, syrop prawoślazowy, wywiad ciążowy, zapalenie brodawek sutkowych, zawiesina doodbytnicza -
Wskazania do stosowania
Etanol jest szeroko stosowany w medycynie jako substancja czynna i pomocnicza, przede wszystkim ze względu na swoje właściwości przeciwdrobnoustrojowe oraz zdolność do rozpuszczania substancji czynnych. W preparatach dezynfekcyjnych etanol w stężeniach 60-70% jest wykorzystywany do higienicznej i chirurgicznej dezynfekcji rąk, a także do odkażania skóry przed zabiegami operacyjnymi, biopsjami, punkcjami, iniekcjami i cewnikowaniem. W niższych stężeniach, często w połączeniu z innymi środkami, stosowany jest do dezynfekcji błon śluzowych w ginekologii, urologii i zabiegach przezcewkowych. Ponadto, etanol jest rozpuszczalnikiem w licznych preparatach fitoterapeutycznych (np. nalewka piołunowo-wrotyczowa 60-65%, Dentosept 60-70%, krople walerianowe 62,7-69,3%), wykorzystywanych w leczeniu schorzeń skóry, układu oddechowego, nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz w terapii wszawicy głowowej.
Etanol pełni także funkcję rozpuszczalnika w lekach diagnostycznych i przeciwnowotworowych, takich jak Barium sulfuricum Medana, Ioflupane (123I) ROTOP czy Carmustine Accordpharma. W położnictwie i kardiologii stosowany jest jako substancja pomocnicza w preparatach do indukcji porodu (Oxytocin-Richter) oraz leczenia niewydolności serca (Levosimendan Reig Jofre). Przy przepisywaniu preparatów zawierających etanol należy uwzględnić potencjalne przeciwwskazania (np. choroby wątroby, padaczka, ciąża, karmienie piersią), możliwe interakcje z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy oraz wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów. Decyzja terapeutyczna powinna być indywidualizowana, z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjenta oraz bilansu korzyści i ryzyka stosowania etanolu.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etanol – Wskazania do stosowania
biopsja, błona śluzowa, cewnikowanie, cewnikowanie pęcherza moczowego, chirurgiczna dezynfekcja rąk, chłoniak, choroba Alzheimera, choroba wątroby, czerniak złośliwy, dezynfekcja rąk, diagnostyka radiologiczna, działanie przeciwdrobnoustrojowe, etanol, guz mózgu, hipotonia macicy, indukcja porodu, infekcja, iniekcja, krwawienie poporodowe, krwawienie z dziąseł, kurcz łydek, lek przeciwnowotworowy, nalewka piołunowo-wrotyczowa, napięcie nerwowe, nerwoból, niepełne poronienie, niestrawność, niewydolność serca, nowotwór przewodu pokarmowego, obrzęk podudzi, otępienie z ciałami Lewy’ego, padaczka, parodontoza, pobieranie krwi, podrażnienie śluzówki, pole zabiegowe, przeszczep komórek macierzystych, przewlekła niewydolność żylna, skurcz macicy, stan zapalny skóry, suchy kaszel, wszawica głowowa, wydolność serca, zabieg ginekologiczny, zabieg operacyjny, zabieg przezcewkowy, zaburzenia czynności żołądka, zaburzenia krążenia obwodowego, zaburzenia snu, zaburzenia układu krążenia, zaburzenia ukrwienia mózgu, zapalenie błony śluzowej, zapalenie dróg oddechowych, zapalenie dziąseł, zapalenie przyzębia, zapalenie zatok przynosowych, zespół parkinsonowski, żylaki