Dawkowanie i sposób podawania
Etanol

Dawkowanie i sposób podawania substancji. Szczegółowe informacje na temat dawkowania, które należy przekazać pacjentowi oraz wziąć pod uwagę podczas wywiadu medycznego

Etanol jako substancja czynna występuje w wielu produktach leczniczych w różnych stężeniach i postaciach farmaceutycznych. Dawkowanie etanolu zależy od rodzaju produktu leczniczego, postaci farmaceutycznej, wskazań do stosowania oraz wieku pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania etanolu w różnych grupach produktów leczniczych.¹

Dawkowanie preparatów do dezynfekcji skóry

W przypadku preparatów dezynfekcyjnych zawierających etanol, dawkowanie zależy od rodzaju zabiegu i rodzaju odkażanej powierzchni. Produkty te stosuje się na skórę przed zabiegami medycznymi w celu redukcji flory bakteryjnej.²

Do higienicznej dezynfekcji rąk zaleca się:

• Wetrzeć nierozcieńczony preparat w suche ręce, pozostawiając skórę wilgotną przez co najmniej 30 sekund
• Dla pełnego działania wirusobójczego należy utrzymać kontakt z preparatem przez 60 sekund
• Należy użyć co najmniej 3 ml nierozcieńczonego roztworu³

Dla chirurgicznej dezynfekcji rąk:

• Wetrzeć nierozcieńczony preparat w suche ręce i przedramiona, pozostawiając skórę wilgotną przez co najmniej 90 sekund
• Należy użyć co najmniej 10 ml (2 × 5 ml) nierozcieńczonego roztworu⁴

W przypadku dezynfekcji pola operacyjnego:

• Dokładnie przecierać powierzchnię tamponem lub wacikiem obficie nasączonym preparatem
• Wysuszyć jałowym ręcznikiem, po czym procedurę powtórzyć⁵

Niektóre preparaty, jak Softasept N niezabarwiony, stosuje się nierozcieńczone, nanosząc na skórę i rozprowadzając jałowym wacikiem. Odkażaną powierzchnię należy dokładnie zwilżyć produktem, następnie pozostawić do wyschnięcia. Minimalny czas działania to 15 sekund, a w przypadku nakłuć stawu lub jamy ciała zawierającej płyn – minimum 1 minuta.⁶

Dawkowanie preparatów na błony śluzowe

W przypadku preparatów do stosowania na błony śluzowe, takich jak Skinsept mucosa, zaleca się:

• Nanieść roztwór jednokrotnie, całkowicie pokrywając odkażaną powierzchnię
• Pozostawić na 60 sekund
• W przypadku podejrzenia występowania wirusa HBV należy wydłużyć czas działania, pozostawiając roztwór na odkażanej powierzchni przez okres do 30 minut⁷

Dawkowanie preparatów do stosowania na skórę głowy

W przypadku produktów leczniczych zawierających etanol, stosowanych na skórę głowy (np. preparaty przeciw wszawicy), zalecane jest następujące dawkowanie:

• Włosy zwilżyć obficie płynem, zawiązać chustką lub folią i pozostawić na 2-3 godziny
• Następnie dokładnie umyć włosy wodą i wyczesać gęstym grzebieniem⁸

W zależności od produktu, ograniczenia wiekowe mogą się różnić. Na przykład:

• Artemisol: nie stosować u dzieci w wieku poniżej 7 lat⁹
• Delacet: nie stosować u dzieci poniżej 6 roku życia¹⁰

Częstotliwość stosowania jest również ograniczona – na przykład Artemisol powinien być stosowany nie częściej niż dwa razy w miesiącu.¹¹

Dawkowanie preparatów do płukania jamy ustnej

Preparaty zawierające etanol do płukania jamy ustnej wymagają odpowiedniego rozcieńczenia przed użyciem:

• Dla dorosłych (np. w przypadku Dentosept): zaleca się stosowanie 15% roztworu, przyrządzonego poprzez odmierzenie 10 ml leku i uzupełnienie wodą do wyższej kreski na miarce. Tak przygotowanym roztworem płukać jamę ustną lub gardło do 3 razy na dobę¹²
• Dla dzieci powyżej 6 lat (po konsultacji z lekarzem): stosować ok. 4% roztwór, przyrządzony poprzez odmierzenie 10 ml leku i przelanie do szklanki z wodą (ok. 250 ml)¹³

W przypadku preparatu Tinctura Salviae Herbapol w Krakowie SA, do płukania jamy ustnej stosuje się 15 ml (ok. 3 łyżeczki nalewki) w 150 ml wody. Produkt ten jest wyłącznie do stosowania miejscowego i nie należy go wypijać. Nie zaleca się stosowania dłużej niż tydzień.¹⁴

Dawkowanie nalewek i preparatów roślinnych

Nalewki i preparaty roślinne zawierające etanol jako rozpuszczalnik mają zróżnicowane schematy dawkowania w zależności od zastosowanego surowca roślinnego i wskazań:

• Nalewka gorzka: w niestrawności jednorazowo ok. 0,6 ml (10-12 kropli). W braku łaknienia ok. 0,6 ml (10-12 kropli) nalewki stosować 30 min. przed posiłkiem 3 razy na dobę, maksymalnie do 6 razy¹⁵
• Krople walerianowe: w łagodnych stanach napięcia nerwowego 1,5 ml płynu rozcieńczyć w ¼ szklanki wody, pić do 3 razy na dobę. Jako środek ułatwiający zasypianie: 3 ml płynu rozcieńczyć w ¼ szklanki wody, wypić na 30 minut przed snem¹⁶
• Tinctura Crataegi Herbapol w Krakowie SA: 1 łyżeczkę (ok. 5 ml) rozpuścić w szklance (ok. 200 ml) wody, przyjmować w 4-5 podzielonych dawkach w ciągu dnia¹⁷
• Intractum Hippocastani PhytoPharm: doustnie 3 razy na dobę po 2,5 ml leku w niewielkiej ilości płynu, najlepiej wody¹⁸
• Melisana Klosterfrau: doustnie raz do trzech razy na dobę 5-10 ml do najwyżej 25 ml na dobę, rozcieńczyć przynajmniej w podwójnej ilości płynu (najlepiej wody) lub rozprowadzić na kromce chleba¹⁹

Większość nalewek i preparatów roślinnych zawierających etanol nie jest zalecana do stosowania u dzieci poniżej 12 lat, a niektóre są przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych.^{20 21}

Dawkowanie syropów zawierających etanol

Syropy, takie jak syrop prawoślazowy, zawierające etanol jako konserwant, mają następujące schematy dawkowania:

• Dorośli i młodzież powyżej 12 roku życia: 1 łyżka stołowa (około 15 ml) syropu 3-4 razy dziennie²² lub trzy razy na dobę po 15 ml²³
• Dzieci od 6-12 lat: 1 łyżeczka (około 5 ml) syropu 3-4 razy dziennie²⁴ lub cztery razy na dobę po 5 ml²⁵
• Dzieci 3-6 lat: ½-1 łyżeczka (2,5-5 ml) syropu 3-4 razy dziennie²⁶ lub cztery razy na dobę po 2,5 ml²⁷

W przypadku syropu Noverban zawierającego etanol, zaleca się dorosłym i młodzieży powyżej 12 lat przyjmowanie 5 ml syropu 3-4 razy dziennie lub 10 ml syropu 2 razy dziennie.²⁸

Dawkowanie produktów doustnych homeopatycznych

W przypadku homeopatycznych produktów doustnych zawierających etanol, takich jak Sinusit – Pascoe, zaleca się:

• Dorośli: przyjmować 15 minut przed lub 30 minut po posiłku, 3 razy na dobę doustnie po 10 kropli w niewielkiej ilości wody²⁹
• U młodzieży w wieku od 12 do 18 lat produkt powinien być stosowany po konsultacji z lekarzem³⁰
• U dzieci w wieku poniżej 12 lat nie zaleca się stosowania³¹

Dawkowanie etanolu w preparatach parenteralnych

Etanol jest także obecny jako rozpuszczalnik w produktach do podania parenteralnego, jak np. Levosimendan Reig Jofre czy Carmustine Accordpharma. W przypadku lewezosmendanu, dawkowanie jest następujące:

• Leczenie rozpoczyna się od infuzji dawki nasycającej 6-12 mikrogramów/kg mc. podawanej przez 10 minut, a następnie stosuje się infuzję ciągłą w dawce 0,1 mikrograma/kg mc./min³²
• Mniejsza dawka nasycająca (6 mikrogramów/kg mc.) zalecana jest u pacjentów równocześnie przyjmujących dożylne leki rozszerzające naczynia i (lub) leki o działaniu inotropowym³³

W przypadku karmustyny (Carmustine Accordpharma), zalecana dawka w monoterapii u pacjentów wcześniej nieleczonych wynosi od 150 do 200 mg/m² dożylnie co 6 tygodni, podawana jako dawka pojedyncza lub podzielona na codzienne wlewy w dawkach 75 do 100 mg/m² w dwóch kolejnych dniach.³⁴

Oksytocyna (Oxytocin-Richter) zawierająca etanol jako substancję pomocniczą wymaga szczególnego dawkowania w celu indukcji lub przyspieszenia porodu. Stosuje się ją jako wlew dożylny podawany metodą kroplową, zaczynając od 2,5 jednostek oksytocyny w 500 ml roztworu glukozy (lub fizjologicznego roztworu soli) o szybkości 10 kropli na minutę, co odpowiada w przybliżeniu 2,5 mIU na minutę.³⁵

Joflupan (123I) (Ioflupane (123I) ROTOP) zawierający etanol jako substancję pomocniczą, stosowany jest w dawce od 111 do 185 MBq, która nie powinna przekraczać 185 MBq i nie należy go stosować przy aktywności poniżej 110 MBq.³⁶

Dawkowanie etanolu w środkach kontrastowych

Barium sulfuricum Medana zawiera etanol jako substancję pomocniczą i jest stosowany doustnie lub doodbytniczo do badań radiologicznych. Dawkowanie zależy od rodzaju badania:

• Doustnie – do badania przełyku, żołądka, dwunastnicy i jelita cienkiego
• Doodbytniczo w formie wlewu – do badania jelita grubego:
  • metodą podwójnego kontrastu – produktu nie rozcieńcza się
  • metodą konwencjonalną – produkt rozcieńczyć wodą w stosunku 1:1

Na jedno badanie zużywa się 80-200 g (45-112 ml) zawiesiny, zależnie od badanego odcinka przewodu pokarmowego, masy ciała osoby badanej i czasu trwania badania.³⁷

Szczegółowa tabela dawkowania etanolu

Szczególne uwagi dotyczące dawkowania etanolu

Dopasowanie dawki do grup wiekowych

Większość produktów zawierających etanol ma ograniczenia wiekowe, które należy uwzględnić podczas zalecania leczenia:

• Wiele preparatów nie jest zalecanych dla dzieci poniżej 3, 6, 7 lub 12 lat, w zależności od konkretnego produktu³⁸
• Produkty homeopatyczne zawierające etanol często zalecane są do stosowania u młodzieży w wieku 12-18 lat wyłącznie po konsultacji z lekarzem³⁹
• Niektóre preparaty, jak nalewki ziołowe, są przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych⁴⁰

Czas stosowania

Czas stosowania preparatów zawierających etanol jest również ważnym parametrem dawkowania:

• Preparaty przeciw wszawicy: nie częściej niż dwa razy w miesiącu⁴¹
• Preparaty do płukania jamy ustnej: nie dłużej niż tydzień⁴²
• Syropy na kaszel: nie dłużej niż tydzień, jeśli objawy się utrzymują, należy skonsultować się z lekarzem⁴³
• Nalewki stosowane w dolegliwościach trawiennych: jeśli po upływie określonego czasu (zwykle 1-2 tygodnie) nie nastąpiła poprawa, należy skonsultować się z lekarzem⁴⁴

Droga podania

Preparaty zawierające etanol mogą być podawane różnymi drogami, co wpływa na dawkowanie:

• Na skórę: nierozcieńczone lub rozcieńczone, w zależności od produktu⁴⁵
• Na błony śluzowe: nierozcieńczone, z określonym czasem kontaktu⁴⁶
• Doustnie: roztwory i nalewki zwykle rozcieńcza się wodą przed spożyciem⁴⁷
• Dożylnie: po rekonstytucji i rozcieńczeniu według szczegółowych zaleceń dla danego produktu⁴⁸

W przypadku diagnostycznych środków kontrastowych zawierających etanol jako substancję pomocniczą, dawkowanie zależy od rodzaju badania i powinno być określone przez prowadzącego badanie.⁴⁹

Należy pamiętać, że etanol zawarty w produktach leczniczych może mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, zwłaszcza w przypadku produktów doustnych zawierających wyższe stężenia etanolu. Pacjenci powinni być o tym poinformowani, szczególnie jeśli produkt będzie stosowany wielokrotnie w ciągu dnia.⁵⁰