Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Etanol

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania etanolu. Szczegółowy opis dostępnych danych przedklinicznych na temat bezpieczeństwa stosowania tej substancji

Etanol (alkohol etylowy) jest powszechnie stosowaną substancją w produktach leczniczych, zarówno jako substancja czynna w preparatach antyseptycznych i dezynfekcyjnych, jak i jako rozpuszczalnik w różnorodnych formułach farmaceutycznych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania etanolu pochodzą z wielu źródeł i badań, które dostarczają informacji na temat jego profilu toksykologicznego.¹

Badania farmakologiczne bezpieczeństwa

Konwencjonalne badania farmakologiczne bezpieczeństwa etanolu nie wykazują szczególnego zagrożenia dla człowieka przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami. Dane niekliniczne pochodzące z tych badań potwierdzają względne bezpieczeństwo etanolu, zwłaszcza przy zastosowaniu miejscowym.²

W przypadku produktu Barium sulfuricum Medana, który zawiera etanol jako składnik pomocniczy, konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa nie ujawniają żadnego szczególnego zagrożenia dla człowieka.³

Toksyczność po podaniu jednorazowym i wielokrotnym

Badania toksyczności po podaniu jednorazowym i wielokrotnym etanolu zostały przeprowadzone w ramach oceny bezpieczeństwa różnych produktów leczniczych zawierających tę substancję. Przykładowo, dla produktu Joflupan (123I) ROTOP, dane niekliniczne nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.⁴

Dla produktu Skinsept mucosa, zawierającego 10,4 g etanolu 96% w 100 g roztworu, badania wykazały niewielką toksyczność układową. Jednorazowa doustna dawka 15 ml/kg masy ciała u samców i samic szczurów nie wywołała skutków letalnych, objawów zatrucia lub uszkodzenia organów.⁵

Genotoksyczność

Badania genotoksyczności etanolu wykazują zróżnicowane wyniki. Dla wielu produktów leczniczych zawierających etanol, dane przedkliniczne nie wskazują na ryzyko genotoksyczności przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami.⁶

Jednakże, jak wskazano w danych przedklinicznych dla produktu Softasept N niezabarwiony, etanol znany jest ze swojego klastogennego oddziaływania, a w połączeniu z innymi czynnikami rakotwórczymi może przyspieszać rozwój komórek rakowych.⁷

Potencjalne działanie rakotwórcze

Dane przedkliniczne dotyczące potencjalnego działania rakotwórczego etanolu są niejednoznaczne. Dla wielu produktów zawierających etanol nie przeprowadzono badań rakotwórczości. Na przykład, dla produktu Joflupan (123I) ROTOP nie przeprowadzono badań dotyczących działania rakotwórczego.⁸

Jednakże, jak wspomniano wcześniej, etanol w połączeniu z innymi czynnikami rakotwórczymi może przyspieszać rozwój komórek rakowych.⁹

Wpływ na rozród i rozwój potomstwa

Dane przedkliniczne dotyczące wpływu etanolu na rozród i rozwój potomstwa wskazują na potencjalne zagrożenia. Według danych dla produktu Softasept N niezabarwiony, etanol po wchłonięciu do organizmu, działa toksycznie na wątrobę, teratogennie, powoduje utratę ciąży i zmniejszenie płodności u samców szczura.¹⁰

W badaniach na produktach leczniczych zawierających lewozymendan rozpuszczony w etanolu, zaobserwowano potencjalny wpływ na rozwój potomstwa. Lewozymendan, którego rozpuszczalnikiem jest etanol, podawany przed ciążą i na jej wczesnym etapie, zmniejszał płodność (zmniejszona liczba ciałek żółtych i zagnieżdżonych zarodków) i wykazał toksyczny wpływ na rozwój (zmniejszona liczba młodych w miocie, zwiększona liczba wczesnych resorpcji zarodka i poronień poimplantacyjnych) u samic szczurów.¹¹

Podobnie, w badaniach na karmustynie rozpuszczonej w etanolu, obserwowano działanie embriotoksyczne i teratogenne u szczurów oraz działanie embriotoksyczne u królików przy dawkach równoważnych dawkom stosowanym u ludzi.¹²

Tolerancja miejscowa

Badania tolerancji miejscowej etanolu wykazują, że przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami, substancja ta jest generalnie dobrze tolerowana. Dla produktu Desderman N, badania niekliniczne nie wskazują na ograniczone bezpieczeństwo stosowania miejscowego na skórę, nie wykazano działania pierwotnie drażniącego.¹³

Dla produktu Skinsept mucosa, badania wykazały, że jest on dobrze tolerowany zarówno przez błony śluzowe jak i nabłonki przejściowe człowieka. Pojawiające się niekiedy odczucie pieczenia, gorąca lub zimna powodowane jest zawartością alkoholu.¹⁴

W teście na spojówce oka królika, Skinsept mucosa wykazał działanie lekko drażniące.¹⁵

Potencjał alergizujący

Badania potencjału alergizującego etanolu wskazują na niewielkie ryzyko wywoływania reakcji alergicznych. W teście na śwince morskiej dla produktu Skinsept mucosa, produkt był dobrze tolerowany, bez oznak wywoływania uczulenia.¹⁶

Informacje z badań na ekstraktach roślinnych zawierających etanol

Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa etanolu można również znaleźć w badaniach przeprowadzonych na ekstraktach roślinnych, gdzie etanol jest używany jako rozpuszczalnik. W przypadku produktu Dentosept, przeprowadzono badanie biodostępności β-azaronu po podaniu leku na śluzówkę jamy ustnej królików. Wykazano, że biodostępność β-azaronu była na poziomie 0,6-1,1%, co potwierdza ograniczone wchłanianie przez błony śluzowe.¹⁷

Dla wielu produktów zawierających ekstrakty roślinne z etanolem jako rozpuszczalnikiem, brak jest jednak kompleksowych danych przedklinicznych. Na przykład, dla produktów Artemisol, Delacet, Nalewka gorzka, Sinusit – Pascoe, oraz Tinctura Crataegi nie wykonano badań przedklinicznych lub dane te są ograniczone.^{18 19 20 21 22}

Badania mutagenności produktów zawierających etanol

Dla produktu Krople walerianowe, wyciągi z korzeni kozłka (rozpuszczalniki ekstrakcyjne o granicznych stopniach polarności) nie wykazywały potencjału mutagennego w teście AMES-a.²³

Dla produktu Dentosept, test Amesa nie wskazuje na działanie mutagenne substancji czynnej.²⁴

Badania teratogenności i wpływu na płodność

W badaniach na karmustynie, która jest rozpuszczona w etanolu, wykazano, że karmustyna zaburzała płodność samców szczura w dawkach wyższych niż dawki stosowane u ludzi.²⁵

Dla produktu Lewozymendan Reig Jofre, w badaniach na zwierzętach lewozymendan nie wykazywał działania teratogennego, jednak wywołał uogólnione zmniejszenie stopnia kostnienia u płodów szczurów i królików, z nieprawidłowym rozwojem kości nadpotylicznej u królików.²⁶

Łącznie etanolu do mleka matki

W badaniach na zwierzętach dla produktu Lewozymendan Reig Jofre wykazano, że lewozymendan przenikał do mleka matki.²⁷ Chociaż brak jest bezpośrednich danych dotyczących przenikania samego etanolu do mleka matki w badaniach przedklinicznych, należy mieć na uwadze potencjalne ryzyko związane z przenikaniem etanolu do mleka.

Ograniczenia danych przedklinicznych

Warto zauważyć, że dla wielu produktów leczniczych zawierających etanol jako substancję pomocniczą lub rozpuszczalnik, brakuje kompleksowych danych przedklinicznych. W wielu przypadkach, bezpieczeństwo produktu opiera się na długim czasie stosowania lub tradycji stosowania u ludzi.^{28 29}

Dla produktu Oxytocin-Richter, nie przeprowadzono badań na ludziach lub zwierzętach dotyczących rakotwórczego i mutagennego działania oksytocyny, brak jest również informacji na temat wpływu oksytocyny na płodność. Nie przeprowadzano badań nad wpływem oksytocyny na rozród u zwierząt.³⁰

Dla produktów zawierających ekstrakty roślinne, takich jak Intractum Hippocastani PhytoPharm, Krople walerianowe, czy Syrop prawoślazowy, nie były prowadzone odpowiednie testy toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności i kancerogenezy.^{31 32 33}

Wnioski

Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania etanolu wskazują, że przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami, substancja ta nie stanowi szczególnego zagrożenia dla człowieka, zwłaszcza przy stosowaniu miejscowym. Jednakże, po wchłonięciu do organizmu, etanol może działać toksycznie na wątrobę, teratogennie, powodować utratę ciąży i zmniejszenie płodności. Etanol znany jest również ze swojego klastogennego oddziaływania i może, w połączeniu z innymi czynnikami rakotwórczymi, przyspieszać rozwój komórek rakowych.³⁴

Biorąc pod uwagę ograniczone dane przedkliniczne dla wielu produktów zawierających etanol, bezpieczeństwo stosowania tych produktów opiera się często na długim czasie stosowania lub tradycji stosowania u ludzi. Dla produktów zawierających etanol jako substancję pomocniczą lub rozpuszczalnik, ważne jest stosowanie ich zgodnie z zaleceniami, aby zminimalizować potencjalne ryzyko związane z etanolem.