krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X
Krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X (XLH, X-linked hypophosphatemic rickets) to rzadka choroba genetyczna dziedziczona w sposób dominujący, związana z chromosomem X. Jest najczęstszą postacią krzywicy opornej na witaminę D, występującą z częstością około 1:20000 urodzeń.
Podstawą patofizjologiczną schorzenia jest mutacja genu PHEX (phosphate-regulating gene with homologies to endopeptidases on the X chromosome), która prowadzi do zwiększonej ekspresji czynnika wzrostu fibroblastów 23 (FGF23). Podwyższony poziom FGF23 powoduje nadmierne wydalanie fosforanów z moczem, co skutkuje hipofosfatemią i zaburzeniem mineralizacji kości.
Klinicznie XLH objawia się niskorosłością, deformacjami kośćca (głównie kończyn dolnych – szpotawość lub koślawość kolan), nieprawidłowym uzębieniem oraz bólami kostno-stawowymi. Charakterystyczne są również: nieprawidłowe chodzenie, opóźnione osiąganie kamieni milowych rozwoju ruchowego oraz przedwczesne zrastanie się szwów czaszkowych.
Diagnostyka opiera się na stwierdzeniu hipofosfatemii z prawidłowym lub obniżonym stężeniem 1,25(OH)₂D, podwyższonej aktywności fosfatazy alkalicznej, prawidłowym stężeniem wapnia oraz zwiększonym wydalaniem fosforanów z moczem. Potwierdzenie rozpoznania stanowi badanie genetyczne identyfikujące mutację w genie PHEX.
Leczenie XLH obejmuje suplementację fosforanów i aktywnych metabolitów witaminy D (kalcytriolu), a w przypadkach ciężkich – leczenie operacyjne deformacji kośćca. Od 2018 roku dostępna jest również terapia biologiczna przeciwciałem monoklonalnym burosumabem, które neutralizuje działanie FGF23, znacząco poprawiając rokowanie pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Krzywica – Epidemiologia
Krzywica pozostaje globalnym problemem zdrowotnym, z rosnącą częstością występowania zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Najczęstszą formą jest krzywica pokarmowa, szczególnie u dzieci w wieku 6-36 miesięcy, z częstością występowania w USA na poziomie 2,9-27 przypadków na 100 000 osób, a w Wielkiej Brytanii 0,48 na 100 000 dzieci poniżej 16 lat. Czynniki ryzyka obejmują ograniczoną ekspozycję na promieniowanie UVB, ciemny kolor skóry, wyłączne karmienie piersią bez suplementacji witaminy D, diety ubogie w wapń oraz położenie geograficzne powyżej 34° szerokości geograficznej. Wzrost zapadalności obserwuje się szczególnie w populacjach o ciemnej pigmentacji skóry, migrantach oraz w regionach o ograniczonym dostępie do żywności wzbogaconej witaminą D. Dziedziczne formy krzywicy, takie jak krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X (XLHR), również wykazują wzrost częstości, z częstością 3,9 na 100 000 żywych urodzeń.
25OHD, demineralizacja kości, ekspozycja na światło słoneczne, interwencja ortopedyczna, karmienie piersią, krzywica, krzywica hipofosfatemiczna, krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X, krzywica pokarmowa, morfologia krwi, niedobór fosforu, niedobór wapnia, niedobór witaminy D, nieprawidłowy chód, opieka antenatalna, osteomalacja, promieniowanie UVB, suplementacja witaminy D, witamina D, zapadalność na krzywicę